در حالی که در میان برخی نسلها خواب کافی نشانهای از نظم و تعادل در زندگی تلقی میشود، در میان گروهی دیگر، کمخوابی و مشغله کاری سنگین همچنان بهعنوان امری عادی و حتی قابل افتخار پذیرفته شده است.
در دنیایی که مرز میان کار و استراحت روزبهروز کمرنگتر میشود، حتی خواب نیز از گزند اقتصاد و بازار در امان نمانده است. اگر زمانی خواب آخرین سنگرِ دستنخورده زندگی انسان در برابر منطق سود و بهرهوری به شمار میرفت، امروز همان هم به کالایی لوکس تبدیل شده است؛ کالایی که برخی حاضرند برای یک شب آن تا ۲ هزار دلار هزینه کنند.
آگهی
آگهی
در سالهای اخیر، سبک زندگی مدرن به شکلی فزاینده زمان استراحت انسانها را تصاحب کرده است. نورافکنهای زمینهای ورزشی تا نیمهشب روشن میمانند، استخرها و باشگاهها ساعات کاری خود را افزایش دادهاند و بسیاری از افراد ترجیح میدهند شبها ورزش کنند؛ حال آنکه این ساعات روزگاری صرف استراحت در خانه میشد.
در سوی دیگر، پلتفرمهای پخش آنلاین با پخش خودکار و بیوقفه قسمتهای سریالها تلاش میکنند کاربران را تا صبح بیدار نگه دارند. حتی آشپزی دستهجمعی شبانه و روتینهای طولانی مراقبت از پوست پیش از خواب نیز به بخشی از زندگی شبانه تبدیل شدهاند.
این تغییرات تنها به سبک زندگی فردی محدود نمیشود. بسیاری از مشاغل، شیفتهای شبانه را اجباری کردهاند یا انتظار دسترسی دائمی از کارکنان دارند. در چنین شرایطی، خواب به تدریج جایگاه خود را به عنوان یک نیاز طبیعی از دست داده است.
اتاقهایی با قیمت ۲ هزار دلار برای یک شب خواب
جاناتان کراری، فیلسوف آمریکایی معاصر در کتاب خود تحت عنوان «۲۴ ساعت شبانهروز و هفت روز هفته؛ سرمایهسالاری متأخر و فرجام خواب» تاکید میکند که تضعیف خواب، بخشی جداییناپذیر از فرسایش گستردهتر حمایتهای اجتماعی در سرمایهداری متاخر است. به باور او، جامعهای که دائما در حال تولید و مصرف است، حتی شب را نیز به میدان فعالیت اقتصادی تبدیل میکند.
در کشورهایی مانند اسپانیا، که طی دو دهه گذشته میزان بیخوابی در آنها سه برابر شده، حالا صنعتی جدید به نام «گردشگری خواب» در حال رشد است. به نوشته روزنامه «الپائیس»، هتلها و مراکز سلامت، بستههایی ویژه برای «خواب عمیق و ترمیمکننده» ارائه میدهند که وعده میدهد مهمانان بتوانند خوابی را تجربه کنند که در زندگی روزمره از آن محروم شدهاند.
یکی از نمونههای شاخص این روند، هتلهای زنجیرهای «اکوییناکس / Equinox» است که اقامتی تحت عنوان «تجربه خواب» ارائه میدهد. در این برنامه، اتاقهایی با قیمتی حدود دو هزار دلار برای هر شب در نظر گرفته شده که برای بهبود کیفیت خواب در اختیار مهمانان قرار میگیرد.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
بر اساس برخی برآوردها، صنعت گردشگری خواب اکنون ارزشی در حدود شش میلیارد دلار در سال دارد.
هرچند این پدیده در ظاهر مدرن به نظر میرسد، اما ریشههای آن چندان تازه نیست. سالهاست که برخی هتلهای لوکس در مناطق کوهستانی اروپا، بهویژه آلپ، برنامههایی برای استراحت عمیق، تغذیه سالم، ماساژ و فعالیتهای ورزشی ارائه میکنند.
چهره خوابآلود ثروتمندان
با این حال، در سال ۲۰۲۶ این وضعیت در حال تغییر است. از یک سو، فشار برای بیداری و بهرهوری ۲۴ ساعته ادامه دارد و از سوی دیگر، صنعت جدیدی شکل گرفته که استراحت را به یک کالای لوکس تبدیل میکند.
در شبکههای اجتماعی نیز پدیدهای به نام «چهره خوابآلود ثروتمندانه» رواج یافته یا اصطلاحا وایرال شده است؛ جایی که افراد با آرایش یا تکنیکهای خاص تلاش میکنند ظاهر فردی را تقلید کنند که گویی خواب کافی و باکیفیتی داشته است، حتی اگر در واقع چنین خوابی نداشته باشند.
واقعیت این است که طبقه اجتماعی ارتباطی مستقیم با امکان استراحت دارد؛ موضوعی که در رمان «شبهای خوش» اثر ایساک روزا نیز بازتاب یافته است. در این رمان، شخصیت اصلی که از بیخوابی رنج میبرد، فهرستی از توصیهها برای خواب بهتر تهیه میکند؛ توصیههایی که از جمله آنها میتوان به «بهبود شرایط کاری و افزایش حقوق» و نیز «پرداخت نکردن بیش از یکسوم درآمد برای اجاره یا اقساط مسکن» اشاره کرد.
خرید بالش و تشک از هتلها
حتی در میان روشنفکران قرن نوزدهم و بیستم نیز نگاه منفی به خواب دیده میشود. ٖبسیاری از آنها، خواب را اتلاف وقت و یک وقفه آزاردهنده در روند خلاقیت ارزشمند خود تلقی میکردند. برای مثال، ولادیمیر نابوکوف، نویسنده مشهور روسی-آمریکایی، خوابیدن را همچون «عضویت در احمقانهترین انجمن در جهان» توصیف کرده بود و آن را «نوعی شکنجه ذهنی» دانسته است که برای او ماهیتی تحقیرآمیز دارد.
در واقع، همانطور که در بسیاری از حوزههای دیگر نیز دیده میشود، در زمان خواب نیز جامعه بهنوعی برای سمی که خود تولید کرده، پادزهر میسازد. بدین صورت که ما در یک چرخه روزمره، همزمان از انواع محصولات خوابآور و همچنین محصولات بیدار نگهدارنده استفاده میکنیم.
در این میان، صنعت گردشگری سلامت و استراحت در حال گسترش است. برندهای لوکسی مانند هتلهای «ملیا» و «چهارفصل» حتی محصولات خواب خود از جمله تشک، بالش و ملحفه را به مشتریان خانگی نیز میفروشند تا تجربه خواب هتلهایشان را به خانهها منتقل کنند.
با این حال، بسیاری از متخصصان معتقدند این راهحلها تنها موقتی هستند. به گفته نویسندگان و پژوهشگران، مشکل اصلی نه در خواب شب، بلکه در شیوه زندگی انسان مدرن در طول روز است. تا زمانی که فشار کاری، اضطراب اقتصادی و سبک زندگی پرتنش تغییر نکند، هیچ برنامه لوکس یا درمانی نمیتواند خواب واقعی و پایدار را بازگرداند.