رائول کاسترو، رئیس جمهوری و وزیر دفاع پیشین کوبا به دلیل نقش ادعایی وی در تلاش برای سرنگونی دو هواپیمای غیرنظامی در ۳۰ سال پیش، به تازگی تحت پیگرد و کیفرخواست قرار گرفته است. ماجرای این تنش دیپلماتیک بار دیگر برجسته شده است.
در دهه ۱۹۹۰ میلادی، یک سازمان داوطلبانه مستقر در میامی آمریکا با نام «برادران برای نجات / Brothers to the Rescue» ماموریتهای پروازی منظمی را در اطراف آبهای نزدیک کوبا انجام میداد.
آگهی
آگهی
هدف اعلامشده این گروه، شناسایی و کمک به آندسته از مهاجران کوبایی بود که تلاش میکردند با قایقهای کوچک خود را به ایالات متحده برسانند و در خطر غرق شدن در مسیر تنگه فلوریدا قرار داشتند.
تا اینکه در جریان یکی از همین پروازها، در تاریخ ۲۴ فوریه ۱۹۹۶ (پنجم اسفند ۱۳۷۴ خورشیدی)، دو فروند از هواپیماهای این گروه در نزدیکی حریم هوایی کوبا توسط نیروهای نظامی این کشور هدف قرار گرفت و با موشکهای حرارتیاب سرنگون شدند.
در این سانحه، سه شهروند آمریکایی و یک فرد دارای اقامت در ایالات متحده جان خود را از دست دادند.
بلافاصله پس از این رویداد، دولت کوبا ادعا کرد که این پروازها بخشی از فعالیتهای پنهانی و خصمانه علیه حکومت این کشور بوده است ولی این ادعا از سوی دولت آمریکا به سرعت رد شد.
مقامات آمریکایی تاکید کردند که هواپیماهای این گروه غیرمسلح بوده و افراد حاضر در آن هیچ تهدیدی برای دولت، ارتش یا مردم کوبا ایجاد نمیکردند.
هاوانا میگوید «نقض حریم هوایی کوبا»، یک یا دو مورد اتفاقی نبوده، بلکه بارها و بهصورت عمدی تکرار شده است. سفارت کوبا در آمریکا روز سهشنبه در شبکه اجتماعی «ایکس» اعلام کرد که «بیش از ۲۵ مورد نقض جدی، عمدی و بهصورت سیستمانیک» انجام شدهاند.
ماهیت و پیشینه گروه «برادران برای نجات»
این گروه که البته دیگر فعالیتی ندارد، خود را یک سازمان انساندوستانه و طرفدار دموکراسی معرفی میکرد که هدفش کمک به مردم کوبا برای رهایی از نظام دیکتاتوری از طریق روشهای غیرخشونتآمیز بود.
این مجموعه در ماه مه ۱۹۹۱ یعنی دقیقا ۳۵ سال پیش، توسط یکی از اپوزیسیونهای در تبعید کوبا به نام «خوزه باسولتو» تاسیس شد که اتفاقا خودش نیز در حادثه سال ۱۹۹۶ در یکی از هواپیماهای نجاتیافته حضور داشت. اعضای این گروه عمدتا خلبانان کوبایی-آمریکایی مستقر در منطقه میامی بودند.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
تشکیل این گروه پس از مرگ دختر نوجوان کوبایی به نام «گریگوریا پرز ریکاردو» شکل گرفت که پس از فرار از کوبا در جریان عبور از تنگه فلوریدا به دلیل کمآبی شدید جان خود را از دست داد.
اعضای این گروه همچنین با پخش اعلامیههایی بر فراز خاک کوبا، سیاستهای دولت فیدل کاسترو را به شدت مورد انتقاد قرار میدادند.
در دوره حکومت فیدل کاسترو، گزارشهای متعددی از بازداشتهای خودسرانه، سرکوب شدید مخالفان، ضربوشتم، فضای ارعاب و نظارت امنیتی گسترده منتشر شده بود. در همین دوره، بسیاری از افرادی که تلاش میکردند از کوبا فرار کنند، گاهی با قایقهای دستساز، در مسیر خطرناک تنگه فلوریدا جان خود را از دست میدادند.
واکنش دولت کلینتون
دولت آمریکا این اقدام را بهشدت محکوم کرد و تنها چند روز پس از حادثه، بیل کلینتون، رئیسجمهوری وقت آمریکا، قانون «آزادی و همبستگی دموکراتیک کوبا» یا همان قانون «هِلمز-برتون» را امضا کرد.
این قانون که با نام «لیبرتاد» نیز شناخته میشود، تحریمهای اقتصادی علیه کوبا را تشدید کرد و همچنان پایه اصلی سیاست تحریمی آمریکا علیه این کشور محسوب میشود.
بر اساس این قانون، هرگونه استفاده یا بهرهبرداری از اموال مصادرهشده در کوبا میتوانست منجر به رد ویزای ورود به آمریکا شود. همچنین ورود مقامهای دولتی کوبا و اعضای حزب کمونیست به خاک آمریکا محدود شد. افزون بر این، رئیسجمهور آمریکا اجازه نداشت تا زمانی که کوبا به برگزاری انتخابات آزاد و قانونی شدن فعالیتهای سیاسی تن نداده، محدودیتهای تجاری را لغو کند.
علاوه بر این، در این قانون تاکید شده بود که تا زمانی که فیدل کاسترو یا برادر و جانشین او، رائول کاسترو، در ساختار حکومت کوبا حضور دارند، امکان لغو تحریمها وجود نخواهد داشت.
در آن زمان، کنگره آمریکا این حادثه را «اقدامی از پیش طراحیشده و بیرحمانه» توصیف کرد و استفاده از نیروی مرگبار را کاملا نامتناسب با شرایط دانست. از نگاه قانونگذاران آمریکایی، این رویداد نقض آشکار حقوق بینالملل و معادل یک قتل عامدانه بود.
روایت متفاوت کوبا
در مقابل، فیدل کاسترو مسئولیت این اقدام را پذیرفت و اعلام کرد که دستور سرنگونی هواپیماهایی را داده است که به گفته او وارد حریم هوایی کوبا شده بودند. دولت آمریکا اما تاکید داشت که این هواپیماها در فضای بینالمللی هدف قرار گرفتهاند.
نماینده وقت کوبا در شورای امنیت سازمان ملل، ادعا کرد که کوبا پیش از شلیک، هشدارهایی مانند تکان دادن بال جنگندهها به صورت گهوارهای را به خلبانان داده بود، اما این هشدارها نادیده گرفته شده است.
همچنین وزیر خارجه وقت کوبا، روبرتو روباینا گونسالس، مدعی شد که گروه «برادران برای نجات» برای اقدام علیه زیرساختهای کوبا از جمله یک پالایشگاه نفت برنامه داشته است.
نفوذ اطلاعاتی و ماجرای شبکه جاسوسی
بعدها در تحقیقات افبیآی مشخص شد که عوامل اطلاعاتی کوبا در گروههای تبعیدی اپوزیسیون نفوذ کرده و اطلاعات مربوط به فعالیتهای آنان، از جمله ماموریت روز حادثه، را به دولت کوبا منتقل میکردند.
در سال ۱۹۹۸ میلادی، پنج جاسوس کوبایی در آمریکا بازداشت و به اتهام جاسوسی از رهبران تبعیدی و پایگاههای نظامی محکوم شدند.
این افراد در دوره ریاستجمهوری باراک اوباما و در قالب توافقی برای بهبود روابط با کوبا آزاد شدند و در مقابل، هاوانا نیز یک پیمانکار آمریکایی به نام آلن گراس را آزاد کرد.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
حادثه سرنگونی این هواپیما به یکی از نقاط تنش دائمی در روابط آمریکا و کوبا تبدیل شد. بسیاری از تبعیدیان کوبایی و مخالفان دولت هاوانا خواستار محاکمه فیدل کاسترو شدند.
با وجود گذشت سالها از این حادثه و همچنین مرگ فیدل کاسترو در سال ۲۰۱۶، این مطالبات ادامه یافت و حتی در سالهای بعد نیز برخی سیاستمداران کوبایی-آمریکایی خواستار تحت پیگرد قرار گرفتن رائول کاسترو، برادر فیدل کاسترو شدند.
تا اینکه این درخواستها در ۲۰ مه (۳۰ اردیبهشت) به نتیجه رسید و ایالات متحده کیفرخواستی علیه رائول کاسترو صادر کرد و او را به اتهام «قتل، توطئه برای قتل شهروندان آمریکایی و انهدام یک فروند هواپیما» تحت پیگرد قرار داد.
در کنار آقای کاسترو، وزارت دادگستری آمریکا شماری دیگر از شهروندان کوبایی، از جمله خلبانانی را که گفته میشود در سرنگونی این هواپیماها نقش داشتهاند، نیز در این پرونده متهم کرد.
با این حال، همچنان بخشی از افکار عمومی در کوبا از اقدام دولت دفاع میکنند و آن را در چارچوب «دفاع از امنیت ملی» توجیهپذیر میدانند. برخی شهروندان هاوانا نیز معتقدند اگر هواپیماهای خارجی با نیت خرابکاری وارد حریم کشور شوند، واکنش نظامی امری منطقی و ضروری است.