نتایج یک نظرسنجی جدید مرکز پژوهشی «پیو» نشان میدهد شبکههای اجتماعی و پادکستها به یکی از مهمترین منابع دریافت اطلاعات سلامت و تندرستی برای آمریکاییها تبدیل شدهاند؛ فضایی که از توصیههای مفید گرفته تا اطلاعات گمراهکننده و شبهعلمی را در بر میگیرد.
بر اساس این نظرسنجی، حدود چهار نفر از هر ۱۰ بزرگسال آمریکایی و نزدیک به نیمی از افراد زیر ۵۰ سال اطلاعات مرتبط با سلامت را از شبکههای اجتماعی یا پادکستها دریافت میکنند.
آگهی
آگهی
پژوهشگران همچنین حسابهای کاربری ۶۸۲۸ اینفلوئنسر حوزه سلامت و تندرستی را که دستکم ۱۰۰ هزار دنبالکننده داشتند بررسی کردند. نتایج نشان داد تنها حدود ۴۰ درصد آنها پیشینه حرفهای در حوزه سلامت دارند.
حدود یکسوم این افراد خود را «کوچ» معرفی کردهاند، نزدیک به ۳۰ درصد خود را کارآفرین دانستهاند و حدود ۱۰ درصد نیز تجربه شخصی مثل والد بودن را مبنای فعالیتشان عنوان کردهاند.
با وجود تفاوت گسترده در میزان تخصص، حدود نیمی از افرادی که اطلاعات سلامت را از اینفلوئنسرها دریافت میکنند گفتهاند این محتوا به آنها کمک کرده درک بهتری از وضعیت سلامتی خود داشته باشند. حدود یکسوم نیز گفتهاند تاثیر چندانی نگرفتهاند و حدود یک نفر از هر ۱۰ نفر اعلام کرده این محتوا باعث سردرگمی بیشترشان شده است.
چگونه اعتبار یک اینفلوئنسر سلامت را بررسی کنیم؟
کارشناسان میگویند مهمترین نشانه مثبت این است که مدارک و سوابق حرفهای فرد بهسادگی در پروفایل او قابل مشاهده باشد.
آنها هشدار میدهند باید نسبت به افرادی که خود را «کوچ» معرفی میکنند اما مدرک یا آموزش مشخصی ندارند محتاط بود. کورتنی بابیلیا، مربی ورزشی و متخصص تمرینات پزشکی که بیش از ۴۳۰ هزار دنبالکننده در اینستاگرام دارد، میگوید این مسئله را بهویژه در محتوای مربوط به بارداری مشاهده کرده است.
او گفت: «یک نفر بچهدار میشود و ناگهان تبدیل میشود به مربی بارداری.»
به گفته او، داشتن تجربه شخصی لزوما به معنای صلاحیت حرفهای نیست.
بابیلیا که درباره بیماری مزمن خود نیز در فضای مجازی صحبت میکند تاکید کرد میان تجربه شخصی و توصیه حرفهای تفاوت قائل میشود.
او گفت: «شما مسئولیت دارید مطمئن شوید تصور غلطی به دیگران نمیدهید یا پیامی منتشر نمیکنید که برای همه قابل استفاده نباشد.»
مراقب محتوای شوکآور باشید
کارشناسان میگویند اگر یک ویدیو احساسات شدیدی ایجاد کرد، بهتر است کمی مکث کنید.
برای افرادی که دسترسی محدودی به خدمات درمانی دارند یا احساس میکنند پزشکان به آنها توجه نمیکنند، یک نظر عجیب یا غیرمعمول ممکن است مانند پاسخی باشد که مدتها دنبالش بودهاند.
نظرسنجی «پیو» نشان داد ۵۳ درصد افراد فاقد بیمه درمانی اطلاعات سلامت خود را از شبکههای اجتماعی دریافت میکنند؛ در حالی که این رقم برای افراد دارای بیمه ۳۸ درصد است.
فاطمه داود ییلماز، متخصص زنان و زایمان در نیویورک، میگوید افرادی که واقعا در حال ارائه اطلاعات علمی معتبر هستند معمولا تلاش نمیکنند ترس یا شوک ایجاد کنند.
او تاکید کرد حتی اگر فرد تخصص داشته باشد، باید از خود پرسید: آیا خارج از حوزه تخصصش صحبت میکند؟ آیا حرفهایش با اجماع علمی همخوانی دارد؟
به گفته او: «همه نظرات در حوزه سلامت، پزشکی یا علم ارزش یکسانی ندارند.»
کارشناسان همچنین هشدار میدهند باید مراقب ادعاهای اغراقآمیز یا قطعی بود؛ بهویژه در چند ثانیه اول ویدیوها که اینفلوئنسرها تلاش میکنند توجه مخاطب را جلب کنند.
ندرا گلاور تواب، رواندرمانگر و نویسنده، میگوید استفاده از واژههایی مانند «شاید»، «گاهی» یا «ممکن است» نشانه مثبتی است.
او در ویدیوهایش درباره سلامت روان و روابط، از تشخیص قطعی برای ۱.۸ میلیون دنبالکننده خود در اینستاگرام پرهیز میکند.
تواب میگوید اگر احساس کردید در فضای مجازی برای خودتان تشخیص بیماری پیدا کردهاید، همان لحظه باید به یک متخصص واقعی مراجعه کنید.
رد پول را دنبال کنید
کارشناسان میگویند کاربران باید به منافع مالی اینفلوئنسرها هم توجه داشته باشند.
داود گفت: «این به آن معنا نیست که تمام اطلاعات آنها جانبدارانه است، اما باید باعث شود مخاطب با احتیاط بیشتری به این محتوا نگاه کند، چون انگیزه مالی پشت آن وجود دارد.»
بابیلیا نیز میگوید فعالیت در شبکههای اجتماعی اکنون شغل تماموقت اوست و منبع درآمد خانوادهاش محسوب میشود. او تاکید کرد سعی میکند تبلیغات و همکاریهای تجاری را کاملا شفاف و مشخص منتشر کند.
فقط اسکرول نکنید
کارشناسان توصیه میکنند کاربران هنگام مشاهده محتوای سلامت، منابع علمی آن را نیز بررسی کنند.
بابیلیا هشدار داد برخی اینفلوئنسرها به پژوهشهایی استناد میکنند که عملا ارتباطی با ادعای مطرحشده در ویدیو ندارد.
ندرا تواب نیز توصیه میکند همانطور که پیش از خرید اینترنتی نظرات و بررسیها را میخوانید، درباره توصیههای سلامت هم تصویر کلی را ببینید.
بر اساس نظرسنجی «پیو»، حدود دوسوم کاربران گفتهاند این محتوا را اتفاقی میبینند و بهطور فعال دنبال آن نمیگردند.
اش میلتون، پژوهشگر دانشگاه مینهسوتا، میگوید اگر کاربران بخواهند محتوای فید خود را کنترل کنند باید زمان و انرژی صرف کنند، چون الگوریتمها برای «مصرف منفعلانه» طراحی شدهاند.
او پیشنهاد میکند کاربران از ابزارهایی مثل «Hidden Words» در اینستاگرام یا گزینه «Not Interested» در تیکتاک استفاده کنند تا محتوای ناخواسته را کمتر ببینند.
در نهایت با پزشک خود مشورت کنید
کارشناسان تاکید میکنند پیش از عمل به هر توصیهای که در فضای مجازی میبینید، باید با یک متخصص سلامت مورد اعتماد مشورت کنید.
به گفته داود، اینفلوئنسرها میتوانند تقریبا هر چیزی بگویند، اما پزشکان و متخصصان در برابر توصیههایی که ارائه میدهند مسئولیت اخلاقی و قانونی دارند.
او گفت: «در نهایت باید با پزشکی صحبت کنید که شما را میشناسد.»