با گذشت چند روز از برقراری آتشبس شکننده میان ایران و آمریکا، گزارشهایی درباره ارائه یک «طرح ۱۴ مادهای» از سوی تهران برای پایان جنگ منتشر شده است؛ طرحی که گفته میشود از طریق پاکستان به واشنگتن منتقل شده و میتواند چارچوبی برای مذاکرات احتمالی باشد.
با این حال، از همان ابتدا روایتها درباره محتوای این پیشنهاد یکدست نبوده است. برخی رسانههای بینالمللی این طرح ابعاد گستردهای از جمله ترتیبات جنگ، تحریمها، هرمز و موضوع غنیسازی را در بر میگیرد؛ اما مقامهای ایرانی میگویند طرح ۱۴ مادهای صرفا درباره پایان جنگ است و موضوع هستهای در آن جایی ندارد.
آگهی
آگهی
در چنین فضایی، پرسش اصلی این است که واقعا درباره این طرح چه میدانیم و چه بخشهایی همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد؟
روایت الجزیره؛ طرحی فراتر از آتشبس
یکی از مفصلترین گزارشها در این زمینه را شبکه الجزیره منتشر کرده است. الجزیره نوشته است که طرح ۱۴ مادهای ایران، بر اساس گزارش رسانههای ایرانی، در پاسخ به یک پیشنهاد ۹ مادهای مورد حمایت واشنگتن تهیه شده؛ پیشنهادی که هدف اصلی آن تمدید آتشبس برای دو ماه بوده است. با این حال، متن رسمی این پیشنهاد آمریکایی منتشر نشده و جزئیات آن بهطور مستقل قابل راستیآزمایی نیست.
الجزیره مینویسد این پیشنهاد شامل مجموعهای از خواستههاست؛ در این طرح به مواردی مانند تضمین در برابر حملات آینده، خروج نیروهای آمریکایی از اطراف ایران، آزادسازی داراییهای مسدودشده، رفع تحریمها، پرداخت غرامت جنگی، پایان همه درگیریها از جمله در لبنان و ایجاد «سازوکاری تازه» برای تنگه هرمز اشاره شده است. با این حال، متن رسمی طرح منتشر نشده و این موارد در مقام روایت رسانهای از پیشنهاد ایران مطرح شدهاند.
الجزیره همچنین نوشته است که ایران خواستار تضمین حق خود برای غنیسازی اورانیوم بهعنوان عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای است؛ موضوعی که در روایت این رسانه، یکی از نقاط اختلاف با دولت ترامپ معرفی شده است.
روایت تهران؛ «طرح هستهای نیست»
در مقابل، مقامهای رسمی در ایران روایت متفاوتی ارائه کردهاند.
در مقابل، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گزارشهای مربوط به وجود بندهای هستهای در طرح ۱۴ مادهای را رد کرد. او گفت این طرح «منحصرا متمرکز بر پایان جنگ» است و «جزئیات هستهای مطلقا در این طرح وجود ندارد». بقایی همچنین تاکید کرد که ایران در این مرحله «مذاکره هستهای» ندارد و مواردی که رسانههای خارجی مطرح کردهاند، در طرح ایران نیست.
درباره بازه ۳۰ روزه نیز دو روایت وجود دارد. الجزیره نوشته است که ایران خواستار حل همه مسائل در ۳۰ روز است. اما بقایی گفته این بازه «اولتیماتوم» نیست و هدف از آن، گفتوگو درباره نحوه اجرای تفاهم احتمالی برای پایان جنگ است؛ نه تعیین ضربالاجل برای طرف مقابل.
این موضعگیری نشان میدهد که تهران تلاش دارد دستور کار مذاکرات را محدودتر و متمرکز بر پایان درگیریهای جاری نگه دارد، نه ورود همزمان به پروندههای پیچیدهتر.
تکذیب برخی جزئیات در رسانههای داخلی
رسانههای نزدیک به حکومت ایران نیز بخشهایی از روایتهای منتشرشده را زیر سوال بردهاند.
رسانههای نزدیک به حکومت ایران، از جمله تسنیم، روایت مربوط به وجود بندهای هستهای در طرح ۱۴ مادهای را رد کردهاند. تسنیم به نقل از اسماعیل بقایی نوشت که ادعای تعلیق ۱۵ ساله غنیسازی در این طرح مطرح شده، اما سخنگوی وزارت خارجه گفته «جزئیات هستهای مطلقا در این طرح وجود ندارد».
بقایی همچنین ادعاهای مطرحشده درباره مینروبی تنگه هرمز در قالب این طرح را رد کرد و گفت چنین موضوعی «ساخته و پرداخته قوه تخیل برخی رسانهها» است و در پیشنهاد ایران وجود ندارد.
اختلاف روایتها چه معنایی دارد؟
این تفاوت روایتها میتواند صرفا ناشی از نبود اطلاعات کامل نباشد، بلکه ممکن است بازتابی از اختلاف واقعی بر سر دستور کار مذاکرات باشد.
برخی تحلیلگران معتقدند که آمریکا تلاش میکند هرگونه توافق را به موضوعات گستردهتری مانند برنامه هستهای و امنیت تنگه هرمز گره بزند، در حالی که ایران ترجیح میدهد ابتدا بر پایان جنگ و کاهش فشارهای فوری تمرکز کند.
در چنین شرایطی، حتی نحوه روایت یک پیشنهاد نیز میتواند بخشی از چانهزنی سیاسی باشد؛ اینکه چه موضوعی در دستور کار قرار بگیرد و چه موضوعی به مراحل بعدی موکول شود.
چشمانداز نامشخص
در سوی دیگر، واکنشهای آمریکا نیز نشان میدهد که مسیر توافق همچنان با ابهام همراه است.
در سوی آمریکایی، ترامپ ابتدا گفت پیشنهاد ایران را بررسی میکند اما مطمئن نیست بتواند با تهران به توافق برسد. او همچنین در تروثسوشال نوشت تصور اینکه پیشنهاد ایران قابل قبول باشد دشوار است، چون به گفته او تهران هنوز «بهای کافی» پرداخت نکرده است.
آنچه اکنون درباره طرح ۱۴ مادهای ایران روشن است، بیش از آنکه متن رسمی یک توافق باشد، مجموعهای از روایتهای متفاوت است. الجزیره از طرحی گسترده سخن میگوید که پایان جنگ، تحریمها، تنگه هرمز، غرامت و حق غنیسازی را در بر میگیرد. در مقابل، سخنگوی وزارت خارجه ایران و رسانههایی مانند تسنیم میگویند طرح تهران منحصرا بر پایان جنگ متمرکز است و جزئیات هستهای یا ادعاهایی مانند مینروبی مشترک در هرمز در آن وجود ندارد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
همین اختلاف روایت نشان میدهد که بخش مهمی از کشمکش فعلی، نه فقط بر سر متن توافق، بلکه بر سر تعریف دستور کار مذاکره است.