اروپا در حال بازنگری اساسی در مفهوم و سازوکار بازدارندگی دفاعی خود است و این امر میتواند معادلات امنیتی این قاره را دستخوش تغییر کند.
در طول چند دهه گذشته، امنیت و دفاع اروپا بر پایه ناتو و بهویژه چتر هستهای ایالات متحده آمریکا بنا شده بود، اما این چارچوب سنتی اکنون زیر ذرهبین قرار گرفته و کشورهای اروپایی در حال بازنگری جدی در آن هستند.
آگهی
آگهی
رهبران اروپا اکنون بیش از پیش با پرسشی روبهرو هستند که تا همین اواخر حتی مطرح کردن آن هم تابو و ممنوعه محسوب میشد: اینکه چگونه باید از این قاره در جهانی بهمراتب خطرناکتر دفاع کرد، آن هم در شرایطی که دیگر نمیتوان اتکای همیشگی به آمریکا را بدیهی و تضمینشده دانست.
جنگ روسیه در اوکراین نگرانیها درباره شکلگیری تهدیدی فراگیرتر را تشدید کرده و همزمان، ابهامها درباره تعهدات امنیتی بلندمدت واشنگتن همچنان پابرجاست. در چنین شرایطی، بحث بازدارندگی هستهای بهطور جدی وارد جریان اصلی سیاست در اروپا شده است.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
در سراسر این قاره، دولتها در حال بررسی راههای تقویت توان دفاعی خود هستند و این پرسش را مطرح میکنند که آیا ایفای نقشی هستهای با ماهیتی مشخصا اروپایی اکنون به گزینهای اجتنابناپذیر تبدیل شده است یا نه.
در چنین فضایی، امانوئل ماکرون، رئیس جمهوری فرانسه، با موضعگیری تازهای نشان داد که پاریس احتمالا آماده پیشگامی در این مسیر است. آقای ماکرون در سخنرانی خود در کنفرانس امنیتی مونیخ گفت که در حال بررسی چارچوبی راهبردی است که میتواند «همکاریهای ویژه، برگزاری رزمایشهای مشترک و تعریف منافع امنیتی مشترک با شماری از کشورهای کلیدی» را در بر بگیرد.
این اظهارات، در آستانه یک سخنرانی مهم درباره راهبرد هستهای فرانسه که قرار است اواخر همین ماه میلادی ایراد شود، انتظارات مبنی بر اینکه فرانسه ممکن است نقش ضامن هستهای برای شرکای اروپایی را ایفا کند، افزایش داد.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، پیشتر درباره این موضوع گفتوگوهای محرمانهای با آقای ماکرون انجام داده است. در همین حال، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا نیز اعلام کرد که این کشور «در حال تقویت همکاریهای هستهای خود با فرانسه» است.
بریتانیا و فرانسه همچنان تنها کشورهای دارای سلاح هستهای در اروپا به شمار میروند و هر دو اکنون با فشار فزایندهای روبهرو هستند تا چتر بازدارندگی خود را با توجه به چشمانداز تغییر یافته امنیتی کنونی، تطبیق دهند.
قارهای که بازدارندگی را از نو بازاندیشی میکند
رفتار هرچه قاطعتر و تهاجمیتر روسیه باعث شده است بسیاری از مقامهای اروپایی به این نتیجه برسند که اهداف مسکو احتمالا فراتر از اوکراین خواهد بود. همزمان، تردید دونالد ترامپ، رئیس جمهوری ایالات متحده، نسبت به ناتو و رویکرد معاملهمحور او در سیاست خارجی، متحدان را نگران کرده و این تردید را برانگیخته است که آیا میتوان در همه شرایط بر حمایت آمریکا تکیه کرد یا نه.
گزارشی که در کنفرانس امنیتی مونیخ ارائه شد، حالوهوای حاکم بر اروپا را بهصراحت منعکس میکند و هشدار میدهد که دوران آسودگی و سهلانگاری راهبردی برای اروپا به سر آمده است. نویسندگان گزارش مذکور تاکید دارند که کشورهای اروپایی دیگر نباید تفکر هستهای خود را به ایالات متحده واگذار کنند و لازم است مستقیما با آنچه «واقعیت هستهای تازه» خوانده میشود، مواجه شوند.
با این حال، چالش پیشِروی اروپا بسیار بزرگ از این است. ایالات متحده و روسیه هر کدام هزاران کلاهک هستهای در اختیار دارند، اما کل توان هستهای بریتانیا و فرانسه رویهمرفته به چند صد کلاهک محدود میشود. همین اختلاف چشمگیر نشان میدهد که اروپا در آینده نزدیک امکان آن را ندارد که بهطور کامل نقش بازدارندگی هستهای آمریکا را بر عهده بگیرد.
با این حال، جهتگیری کلی تغییرات تردیدی باقی نمیگذارد. سیاست هستهای که برای مدتهای طولانی در بسیاری از کشورهای اروپایی خط قرمزی سیاسی به شمار میرفت، اکنون بهطور علنی و با فوریتی فزاینده در دستور کار بحثها و گفتوگوهای سیاسی قرار گرفته است.
انتخابهای دشوار و پنج سناریو
گزارش تازه مونیخ پنج مسیر احتمالی برای آینده امنیت اروپا را معرفی میکند و تاکید میکند هیچیک از این مسیرها آسان یا بدون ریسک نیست.
اتکا به بازدارندگی آمریکا در کوتاهمدت همچنان معتبرترین راهکار به شمار میرود، اما گزینههای دیگری از جمله تقویت نقش نیروهای هستهای بریتانیا و فرانسه، ایجاد یک بازدارندگی مشترک اروپایی، امکان دسترسی کشورهای بیشتر به تسلیحات هستهای، یا سرمایهگذاری گسترده در توان نظامی متعارف به عنوان جایگزین نیز مورد بحث قرار گرفتهاند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
گسترش بازدارندگی فرانسه و بریتانیا پرسشهای حساسی را درباره اینکه در نهایت چه کسی کنترل تسلیحات هستهای را در اختیار دارد، مطرح میکند.
هزینههای مالی برای ساخت یا توسعه توانمندیها نیز قابل توجه خواهد بود.
همچنین محدودیتهای عملی نیز وجود دارد. سیستم هستهای بریتانیا به شدت به فناوری آمریکا وابسته است، و به گفته کارشناسان، در حال حاضر «هیچ آینده پایداری» برای بازدارندگی آن بدون همکاری آمریکا وجود ندارد.
با وجود همه چالشها، نگرانی فزایندهای وجود دارد که اروپا باید خودش وارد عمل شود و اقدام کند.
آنتی هاکانن، وزیر دفاع فنلاند، گفت حتی اگر جایگزینی کامل نقش آمریکا در حال حاضر واقعگرایانه نباشد، اما افزایش سرمایهگذاری در توانمندیهای هستهای موجود مورد استقبال قرار خواهد گرفت.