با ادامه بنبست در مذاکرات هستهای ایران و افزایش تحرکات نظامی، مصر تلاشهای دیپلماتیک خود را در سطح منطقهای و بینالمللی برای جلوگیری از وقوع جنگی تازه میان آمریکا و اسرائیل با ایران تشدید کرده است.
در روزهای اخیر، بدر عبدالعاطی وزیر خارجه مصر مجموعهای از تماسهای تلفنی و دیدارهای فشرده با همتایان خود در ایران، قطر، عمان، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و همچنین استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا برگزار کرده است.
رسانه نیو عرب (العربی الجدید)، در تحلیلی به این موضوع پرداخته و مینویسد: این گفتوگوها بر کاهش تنش و فراهم کردن شرایط مناسب برای ازسرگیری مذاکرات تهران و واشنگتن متمرکز بوده تا زمینه برای یک تلاش هماهنگ منطقهای در مسیر راهحلهای دیپلماتیک فراهم شود.
این تحرکات پس از تماس تلفنی مهمی در ۳۱ ژانویه میان عبدالفتاح سیسی رئیسجمهور مصر و مسعود پزشکیان رئیسجمهور ایران شدت گرفت. آقای سیسی در این گفتوگو تاکید کرد که قاهره گزینه نظامی برای حل اختلاف میان واشنگتن و تهران را رد میکند و خواستار گفتوگو و راهحلهای مسالمتآمیز برای جلوگیری از بیثباتی بیشتر در منطقه شد.
نگرانی عمیق قاهره از بیثباتی
تحلیلگران میگویند تحرک دیپلماتیک مصر ریشه در نگرانی جدی این کشور از وخامت بیشتر اوضاع منطقه دارد.
رخا احمد، سفیر پیشین و دستیار سابق وزیر خارجه مصر، گفت مصر و دیگر کشورهای عربی برای جلوگیری از وقوع جنگی تازه تلاشهای دیپلماتیک فشردهای انجام میدهند، زیرا میدانند چنین جنگی پیامدهای ویرانگری برای منطقه خواهد داشت.
به گفته او، پایتختهای عربی این نگرانیها را مستقیما به دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا منتقل کردهاند و نسبت به خطر تشدید نظامی هشدار دادهاند.
یکی از نگرانیهای اصلی، احتمال جهش شدید قیمت جهانی نفت در صورت حمله نظامی آمریکا به ایران است؛ موضوعی که میتواند اقتصادهای منطقهای وابسته به انرژی را با ضربهای سنگین روبهرو کند.
برای مصر، هرگونه درگیری مستقیم میتواند بحرانهای اقتصادی، امنیتی و ژئوپلیتیک این کشور را که از زمان جنگ غزه و تحولات گستردهتر منطقهای تشدید شده، عمیقتر کند. به همین دلیل، بنبست فعلی بر سر برنامه هستهای ایران به یکی از محورهای اصلی رایزنیهای قاهره با دیگر کشورهای منطقه تبدیل شده است.
تنشهای آمریکا و ایران در دیدار ۴ فوریه میان آقای سیسی و رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه نیز از موضوعات اصلی بود. دو روز بعد، وزارت خارجه مصر با صدور بیانیهای از ازسرگیری مذاکرات تهران و واشنگتن با میانجیگری عمان در مسقط حمایت کرد.
ضربه اقتصادی حملات دریای سرخ
با وجود نگرانیهای امنیتی گسترده، تحلیلگران میگویند اولویت مصر بیش از هر چیز بر منافع ملی خود متمرکز است.
حوثیهای مورد حمایت ایران در یمن هشدار دادهاند در صورت اقدام نظامی آمریکا علیه ایران، حملات به کشتیرانی تجاری در دریای سرخ را از سر خواهند گرفت. این گروه پس از برقراری آتشبس غزه در اکتبر ۲۰۲۵ حملات خود را متوقف کرده بود، اما پیش از آن با هدف اعلام همبستگی با فلسطینیان، مسیرهای تجاری جهانی را به شدت مختل کرده بود.
پیامد اقتصادی این حملات برای مصر بسیار سنگین بود؛ درآمدهای کانال سوئز در اوج اختلالها بیش از ۶۰ درصد کاهش یافت. این منبع حیاتی ارز خارجی در شرایطی ضربه خورد که اقتصاد مصر همچنان با پیامدهای همهگیری کرونا، شوکهای ناشی از جنگ اوکراین و فشار بدهی دستوپنجه نرم میکرد.
در واکنش، مصر مذاکرات خود با طلبکاران بینالمللی را تشدید کرد و اجرای سند سیاست مالکیت دولتی را سرعت بخشید؛ چارچوبی که بر کاهش حضور دولت در برخی بخشهای اقتصادی تاکید دارد.
پیش از آتشبس غزه، قاهره تلاش کرده بود از طریق رایزنی با تهران، ایران را برای مهار حملات حوثیها در دریای سرخ تحت فشار بگذارد، اما مقامهای ایرانی تاکید کردهاند این گروه به صورت مستقل عمل میکند.
خطر گسترش جنگ منطقهای
ناظران ایرانی پیشبینی میکنند هرگونه حمله تازه آمریکا یا اسرائیل به ایران میتواند به واکنشی گسترده در سطح منطقه منجر شود و شبکه متحدان تهران، از جمله حوثیها در یمن، حزبالله در لبنان و شبهنظامیان در عراق را وارد عمل کند.
برخی تحلیلگران هشدار میدهند هر حمله آمریکا به ایران میتواند به جنگی تمامعیار در منطقه تبدیل شود، زیرا چنین عملیاتی متکی به پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه خواهد بود و ایران نیز به مبدا حملات پاسخ خواهد داد؛ فارغ از اینکه این پایگاهها در کدام کشور قرار دارند. چنین سناریویی میتواند کشورهای میزبان را نیز وارد درگیری کند.
کارشناسان همچنین هشدار میدهند هرگونه ازسرگیری حملات در دریای سرخ میتواند روند بهبود تدریجی عبور و مرور دریایی از کانال سوئز را متوقف کرده و بار دیگر درآمدهای مصر را با سقوط شدید روبهرو کند.
نگرانیهای ژئوپلیتیک عمیقتر
منافع مصر تنها به کانال سوئز محدود نمیشود. صنعت گردشگری که سومین منبع بزرگ ارز خارجی این کشور است، در ماههای اخیر نشانههایی از بهبود نشان داده است. افتتاح کامل موزه بزرگ مصر در نزدیکی اهرام جیزه، که هزاران اثر باستانی را در خود جای داده، به یکی از موتورهای تازه جذب گردشگر تبدیل شده است.
با این حال، هرگونه تشدید تنش منطقهای میتواند این روند را نیز تهدید کند.
برخی تحلیلگران همچنین هشدار میدهند شکست قاطع ایران در هر جنگ احتمالی یا حذف آن از معادله قدرت منطقهای میتواند توازن منطقه را بهطور چشمگیری تغییر دهد و به اسرائیل آزادی عمل بیشتری بدهد. این نگرانی پس از حمله هوایی اسرائیل به قطر در ۹ سپتامبر ۲۰۲۵ شدت گرفت؛ حملهای که نخستین اقدام نظامی مستقیم اسرائیل علیه یکی از اعضای شورای همکاری خلیج فارس بود.
رخا احمد میگوید حملات مکرر اسرائیل و بیاعتنایی به قوانین بینالمللی باعث ایجاد نگرانی عمیق در منطقه شده است. به گفته او، این تحولات موجب شده دولتهای عربی در محاسبات امنیتی خود بازنگری اساسی انجام دهند و حتی فاصلهگیری از اتکای کامل به آمریکا را مدنظر قرار دهند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
به این ترتیب، تلاشهای دیپلماتیک مصر برای جلوگیری از جنگ، تنها یک ابتکار تاکتیکی نیست، بلکه بخشی از بازتعریف گستردهتر موازنه قدرت و امنیت در خاورمیانه به شمار میرود.