نشریه نیویورکتایمز در مقالهای تحلیلی به بررسی چرخش دوباره دونالد ترامپ به مسیر دیپلماسی با ایران پرداخته و نوشته است که هرچند گفتوگوها از سر گرفته شده، اما این مسیر بسیار باریک، پرریسک و ناپایدار است.
بر اساس این گزارش، با وجود استقرار آنچه ترامپ از آن بهعنوان «ناوگان زیبای عظیم» آمریکا در نزدیکی سواحل ایران یاد کرده، تهران بار دیگر به راهبردی آشنا روی آورده است: کش دادن مذاکرات درباره برنامه هستهای و انداختن تصمیمهای حساس به آینده. با این حال، به نوشته نیویورکتایمز، اختلافهای بنیادین میان دو طرف، نگرانی اسرائیل از برنامه موشکهای بالستیک ایران و استقرار سریع نیروهای آمریکایی در منطقه، باعث شده این مسیر شاید کوتاهتر از آن چیزی باشد که تهران تصور میکند.
گفتوگوهای عمان؛ شروع بدون بحران
مذاکرات آمریکا و ایران درباره برنامه هستهای، که روز جمعه در عمان برگزار شد، دستکم از این نظر «موفق» توصیف شده که نه به تنش لفظی انجامید و نه به حمله نظامی. قرار است این گفتوگوها بهزودی ادامه پیدا کند؛ گفتوگوهایی که عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، از آن بهعنوان تلاش برای رسیدن به «چارچوبی برای مذاکرات آینده» یاد کرده است.
عراقچی به رسانههای ایرانی گفت: «شروع خوبی بود. توافق کردیم گفتوگوها ادامه پیدا کند، اما درباره چگونگی ادامه آن در پایتختها مشورت خواهیم کرد. اگر این روند ادامه داشته باشد، میتوانیم در نشستهای بعدی به یک چارچوب محکم برای مذاکرات آینده برسیم.»
او یک روز بعد در در نشست دوحه بار دیگر مواضع ایران را اینگونه توصیف کرد: حق غنیسازی خط قرمز تهران است و برنامه موشکی «قابل مذاکره نیست». با این حال، عراقچی گفت که با وجود غیرمستقیم بودن مذاکرات، «فرصتی برای دست دادن با هیئت آمریکایی» بهوجود آمده است.
اظهارات متناقض ترامپ
دونالد ترامپ نیز شامگاه جمعه گفت مذاکرات «شروع خوبی» داشته و تأکید کرد که «عجلهای» برای رسیدن به توافق ندارد، اما افزود ایران باید بپذیرد «سلاح هستهای نداشته باشد». این سخنان باعث سردرگمی شد، چرا که ایران پیشتر بارها اعلام کرده قصد ساخت بمب اتمی ندارد؛ ادعایی که دولتهای غربی آن را نمیپذیرند. در عین حال، مذاکرهکنندگان آمریکایی گفتهاند خط قرمز واشینگتن، توقف کامل غنیسازی در داخل ایران است.
خواستههای آمریکا، آنطور که نیویورکتایمز شرح میدهد، شامل تحویل همه اورانیوم غنیشده ایران، بهویژه حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی، محدود کردن موشکهای بالستیک و قطع حمایت از گروههای نیابتی در منطقه مانند حماس، حزبالله و حوثیهاست. اسرائیل نیز نگران بازسازی سریع خطوط تولید موشکهای بالستیک ایران است؛ تاسیساتی که در صورت وقوع جنگ، از اهداف اولیه حمله خواهند بود.
ترامپ؛ توافق سریع یا جنگ پرهزینه
به نوشته این مقاله، ترامپ که در گذشته طرفدار اقدامات نظامی سریع و محدود بوده، ظاهرا ترجیح میدهد به توافقی برسد که بتواند آن را «پیروزی» معرفی کند، بدون آنکه وارد جنگی طولانی و منطقهای شود؛ جنگی که میتواند به کشته شدن صدها آمریکایی، وارد آمدن ضربه جدی به اسرائیل، اختلال در بازارهای انرژی و تحریک پایگاه سیاسی «اول آمریکا» او منجر شود.
در مقابل، ایران و تیم دیپلماتیک باتجربه آن، به رهبری عباس عراقچی، سالهاست که در مذاکره با غرب مهارت پیدا کردهاند. حتی اکنون که جمهوری اسلامی پس از جنگ خردادماه با اسرائیل و آمریکا و سرکوب گسترده اعتراضات داخلی در ضعیفترین موقعیت خود قرار دارد، همچنان اهرمهایی در اختیار دارد. به نوشته نیویورکتایمز، احساس تهدید شدید در تهران باعث شده احتمال خویشتنداری کمتر شود؛ موضوعی که متحدان آمریکا در خلیج فارس مانند عربستان سعودی، مصر و عمان را به سمت تشویق راهحل دیپلماتیک سوق داده است.
تردید درباره کارآمدی گزینه نظامی
ثنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتمهاوس، به نیویورکتایمز گفته است: «نکته جالب این است که ایران همچنان بر چارچوب مذاکراتی پافشاری میکند، انگار نه تغییری رخ داده و نه تهدید داخلی ناشی از اعتراضات وجود دارد و نه ناوگان ترامپ و تهدیدهایش.» به گفته او، شروط ایران برای مذاکره دقیقا همانهایی است که پیش از جنگ ۱۲روزه خردادماه مطرح بود.
تحلیلگران همچنین تردید دارند که مداخله نظامی چه دستاوردی داشته باشد. حتی اگر آمریکا بتواند رهبر جمهوری اسلامی و فرماندهان ارشد سپاه را از میان بردارد، احتمال شکلگیری یک نظام دموکراتیک بسیار اندک است و ممکن است نتیجه، روی کار آمدن حکومتی نظامیتر و تندروتر باشد که برای بازدارندگی، با سرعت بیشتری بهدنبال سلاح هستهای برود.
بنبست یا توافقی شکننده
به نوشته نیویورکتایمز، خواستههای حداکثری اولیه ترامپ شامل غنیسازی صفر، محدودیت شدید موشکی و قطع حمایت از نیروهای نیابتی، عملا به معنای «تسلیم کامل» ایران است و دیر یا زود مذاکرات را به بنبست میکشاند. در مقابل، یک توافق سریع که فقط بر غنیسازی تمرکز کند نیز برای ترامپ مشکلساز است، زیرا او توافق هستهای ۲۰۱۵ را «بدترین توافق تاریخ» میدانست.
ایران حاضر نیست غنیسازی را بهطور کامل متوقف کند، اما بنا بر گزارشها، ممکن است سطح آن را به حدود سه درصد کاهش دهد؛ رقمی نزدیک به محدودیتهای توافق ۲۰۱۵.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
با این حال، بازگشت به چارچوبی مشابه آن توافق، بهسختی میتواند بهعنوان یک «پیروزی بزرگ» برای ترامپ معرفی شود؛ مگر آنکه توافقی جدید، بدون محدودیت زمانی و با امتیازهای سیاسی بیشتر، جایگزین آن شود حتی اگر به کاهش گسترده تحریمها و بقای ساختار اصلی جمهوری اسلامی بینجامد.