در حالی که غنیسازی اورانیوم محور اصلی اختلافها در گفتوگوهای ایران و آمریکا است که قرار است روز جمعه در عمان برگزار شود، برنامه موشکهای بالستیک ایران به مهمترین گره مذاکرات تبدیل شده است
ایران و ایالات متحده قرار است روز جمعه در عمان پای میز مذاکره بنشینند؛ مذاکراتی که تهران میخواهد صرفا بر برنامه هستهای و لغو تحریمها متمرکز باشد، اما آمریکا دامنه خواستههای خود را فراتر از این موضوعات تعریف کرده است.
دو کشور در سال ۲۰۲۵ چند دور گفتوگوی هستهای با میانجیگری عمان برگزار کرده بودند، اما جنگ ایران و اسرائیل، که طی آن آمریکا نیز به تأسیسات هستهای ایران حمله کرد، روند دیپلماسی را تنها چند روز پیش از برگزاری یکی از نشستها متوقف کرد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پس از سرکوب خونین اعتراضات گسترده ضدحکومتی در ایران، بارها تهران را به اقدام نظامی تهدید کرده، اما همزمان گفته است تصور میکند جمهوری اسلامی برای رسیدن به توافق آمادگی دارد. ایالات متحده تأکید کرده که مذاکرات باید علاوه بر برنامه هستهای، شامل برنامه موشکهای بالستیک ایران و حمایت تهران از گروههای مسلح در منطقه نیز باشد.
در ادامه، مهمترین محورهای مورد بحث میان دو طرف آمده است:
غنیسازی اورانیوم
اصلیترین مساله میان ایران و آمریکا به موضوع غنیسازی اورانیوم مربوط میشود.
کشورهای غربی و اسرائیل، ایران را به تلاش برای دستیابی به بمب اتمی متهم میکنند؛ اتهامی که جمهوری اسلامی آن را رد میکند.
در جریان جنگ ایران و اسرائیل در خرداد ماه گذشته، ایالات متحده سه سایت هستهای ایران در فردو، نطنز و اصفهان را بمباران کرد. ترامپ پس از آن مدعی شد این حملات برنامه هستهای ایران را «نابود» کردهاند، هرچند میزان واقعی خسارتها هنوز مشخص نیست.
کارشناسان میگویند غنیسازی بالاتر از ۲۰ درصد میتواند کاربرد بالقوه نظامی داشته باشد، اما برای ساخت سلاح هستهای، غنیسازی باید به سطح ۹۰ درصد برسد.
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران پیش از جنگ اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد غنیسازی میکرد؛ رقمی که بهمراتب بالاتر از سقف ۳.۶۷ درصدی تعیینشده در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ بود؛ توافقی که اکنون عملا از بین رفته است.
آمریکا در سال ۲۰۱۸ از این توافق خارج شد و ایران نیز در واکنش، بهتدریج تعهدات خود را کنار گذاشت.
ترامپ بارها خواستار توقف کامل غنیسازی اورانیوم در ایران شده است؛ شرطی که حتی سختگیرانهتر از مفاد توافق سال ۲۰۱۵ به شمار میرود.
ایران که بر حق خود برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای تأکید دارد، این خواسته را «خط قرمز» میداند و آن را مغایر با پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای میخواند؛ معاهدهای که ایران و بیش از ۱۹۰ کشور دیگر عضو آن هستند.
ذخایر اورانیوم
پس از حملات آمریکا در سال گذشته، محل نگهداری بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا در ایران مشخص نیست. این ذخایر آخرینبار در ۱۰ ژوئن توسط بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی مشاهده شده بودند.
علی شمخانی، دبیر شورای دفاع ایران، این هفته به رسانههای لبنانی گفت: «این مواد زیر آوار تاسیسات بمبارانشده قرار دارند و ما تلاشی برای خارج کردن آنها نکردهایم، چون این کار خطرناک است.»
او افزود: «در حال گفتوگو با آژانس بینالمللی انرژی اتمی هستیم تا راهحلی پیدا شود که ایمنی را تضمین کند.»
ایران در پایان ماه سپتامبر همکاری خود را با نهاد ناظر هستهای سازمان ملل به حالت تعلیق درآورد و این تصمیم را واکنشی به بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه برنامه هستهای خود عنوان کرد.
چند کشور از جمله روسیه پیشنهاد دادهاند ذخایر اورانیوم غنیشده ایران را در خاک خود نگهداری کنند، اما تهران این پیشنهاد را رد کرده است.
آقای شمخانی تاکید کرد: «دلیلی ندارد مواد را به خارج منتقل کنیم، وقتی میتوانیم نگرانیها درباره نحوه استفاده از آنها را برطرف کنیم. ما هیچ برنامهای برای نظامیکردن برنامه هستهای نداریم و میتوانیم غنای اورانیوم را از ۶۰ درصد مثلا به ۲۰ درصد کاهش دهیم.»
با این حال، آقای شمخانی تصریح کرد: «در مقابل، باید بهایی پرداخت شود»؛ اشارهای آشکار به مطالبه ایران برای لغو تحریمها.
فقط هستهای، نه بیشتر
تهران اصرار دارد مذاکرات صرفا به موضوع هستهای و لغو تحریمها محدود شود و این خواسته را غیرقابل مذاکره میداند.
اما واشنگتن و متحدش اسرائیل در تلاشاند موضوعات دیگری را نیز وارد مذاکرات کنند.
یکی از دلایل خروج آمریکا از توافق هستهای در سال ۲۰۱۸، نبود محدودیت بر برنامه موشکهای بالستیک ایران بود؛ برنامهای که از نگاه اسرائیل تهدیدی جدی محسوب میشود.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
بر اساس گزارشهای رسانهای، اسرائیل اکنون میکوشد این موضوع را، در کنار سیاست ایران در حمایت مالی و نظامی از گروههای مسلح در خاورمیانه، به دستور کار مذاکرات اضافه کند؛ گروههایی مانند حزبالله لبنان، حماس در غزه و حوثیها در یمن.