آیا تکرار رقم ۳۱۱۷ که پیشتر در گزارشهای رسمی شمار مبتلایان به ویروس کرونا، مسمومیتهای الکلی و کشتههای درگیری نظامی لبنان و اسرائیل جا خوش کرده بود، در گزارش رسمی اعلام تعداد کشتهشدگان سرکوب خونین اعتراضهای یک ماه گذشته، یک کدگذاری آگاهانه است؟
تکرار وسواسگونه رقم ۳۱۱۷ در پروندههایی که ماهیتشان با هم فاصله زیادی دارد، ذهن را در ابتدا از منطق آمار به سمت دنیای نشانهها میکشاند. وقتی یک عدد ثابت از دل همهگیری ویروس کرونا بیرون میآید و در گزارشهای سرکوب اعتراضات مردمی بازتولید میشود، این تصور ایجاد میشود که دیگر با یک داده خام روبرو نیستیم؛ ما با یک «نشانه» روبرو هستیم که گویی تعمدا انتخاب شده تا پیامی را مخابره کند.
جستوجوی معنا
این همزمانی غریب، بسیاری را وا داشته تا ۳۱۱۷ را نه به عنوان یک رقم ریاضی، بلکه به مثابه یک «آدرسِ متنی» در کتاب مقدس مسلمانان جستوجو کنند؛ جایی که به باور برخی کلمات قرنها پیش برای توصیف امروز به صف شدهاند.
قرآن
نهی از خونریزی: وقتی عدد را به صورت سوره ۱۷ (الاسراء) و آیه ۳۱ بازخوانی میکنیم، با یکی از صریحترین و تکاندهندهترین فرامین الهی روبهرو میشویم: «و فرزندان خود را نکشید... که کشتن آنها گناهی بزرگ است.»
دعوت به استقامت و اخلاق: اما با معکوس کردن این نشانی و رفتن به سراغ سوره ۳۱ (لقمان) و آیه ۱۷، لحن روایت تغییر میکند: «... امر به معروف و نهی از منکر کن و بر آنچه از سختیها به تو میرسد شکیبا باش.»
تلاقی این دو آیه حول محور عدد ۳۱۱۷، پارادوکس عجیبی را خلق میکند؛ در یک سو هشدار شدیداللحن درباره «گناه بزرگ قتل» (سوره ۱۷) و در سوی دیگر، فراخوان به «ایستادگی در برابر ناملایمات» (سوره ۳۱). این تقارن برای بخشی از جامعه که با زبان نمادها و متون مقدس پیوندی دیرینه دارد، فراتر از یک اشتباه محاسباتی در مرکز آمار، به مثابه یک «شهادتنامه» پنهان در دل گزارشهای دولتی تلقی میشود.
شبهههای عددی و زبان ابجد
در نگاه ماوراءالطبیعه و علوم غریبه، تکرار یک عدد در وقایع مرگبار (کرونا، مسمومیت و جنگ)، نوعی «طلسم عددی» یا کدگذاری برای شناسایی گزارشهای «ساختهشده» تلقی میشود. در این میان، تحلیلگران «حروف ابجد» نیز به میدان آمدهاند تا از دل عدد ۳۱۱۷ کلمات را استخراج کنند.
اگرچه ترکیب دقیق کلمات در ابجد کبیر برای چنین عدد بزرگی میتواند به اشکال مختلفی تفسیر شود، اما برخی با تفکیک این رقم به بخشهای کوچکتر یا معادلسازی حروف، آن را به عباراتی پیوند میدهند که بار «تقدیر» یا «فاجعه» دارند.
در محاسبات ابجد، رسیدن به یک کلمه دقیق برای ۳۱۱۷ دشوار است چون عدد بسیار بزرگی است، اما تحلیلگران عددی گاهی ارقام را جمع میکنند (۱۲=۷+۱+۱+۳). عدد ۱۲ در فرهنگ شیعی عدد بسیار مقدسی است (دوازده امام). برخی نیز این عدد را به صورت دو بخش ۳۱ و ۱۷ میبینند. ۱۷ در فرهنگ مذهبی ایران یادآور تعداد رکعتهای نماز یومیه و همچنین عددی است که در برخی روایات به یاران خاص پیوند خورده است.
یک ترکیب مستقیمتر که دقیقا عدد ۳۱۱۷ را میسازد (در ابجد کبیر): «غغغ شیز» (سه عدد ۱۰۰۰ + ۳۰۰ + ۱۰ + ۷) که معنای لغوی خاصی ندارد، اما اگر بخواهیم عبارتی معنادار بسازیم، عبارت «ظلم فاحش عظیم» را میتوان از آن استخراج کرد.
با تفکیک این عدد به ۳۱ و ۱۷ نیز کدهایی استخراج میشود که در سنتهای عددی با مفاهیمی همچون نفی (لا)، پایان و تقدیر گره خوردهاند.
از منظر طرفداران این رویکرد، ابجد نه یک تصادف، که یک «امضای پنهان» است؛ گویی نویسنده گزارش با انتخاب آگاهانه این رقم، کدی را برای آیندگان باقی گذاشته تا نشان دهد این آمار حاصل شمارش دقیق میدانی نیست، بلکه یک «عدد ابلاغی» است که با هدف خاصی انتخاب شده تا حقیقتی را در لفافه اعداد به کسانی که «اهل نشانهاند» منتقل کند. البته این رویکرد ریشه در سنتهای نمادین دارد و فاقد جنبه تحلیلی علمی است.
مهندسی ادراک؛ تکنیکهای آماری برای القاء آمار
فراتر از تاویلهای مذهبی و ماورایی، تکرار رقم ۳۱۱۷ میتواند فاشکننده تکنیکهای خشک، دستوری و از پیش طراحیشدهای باشد که در اتاقهای فکر برای مدیریت «تراکم خبر» و کنترل سطح تنش جامعه به کار گرفته میشود. در علم آمار و روانشناسی توده، تکرار یک عدد ثابت در بحرانهای مختلف، از چند استراتژی مشخص پیروی میکند:
تکنیک «عادیسازی مرگ»
استفاده از عددی که قبلا در ماجرای کرونا یا مسمومیتها به گوش مردم خورده، واکنشی فرسایشی در ذهن ایجاد میکند. وقتی عدد تکراری باشد، ذهن مخاطب کمتر دچار «شوک عصبی» میشود. در واقع این یک روش تکراری و کلیشهای است تا حساسیت جامعه نسبت به ریختن خونها از بین برود و فاجعه جدید، فقط ادامه حوادث قبلی به نظر برسد.
استفاده از اعداد بیخطر
از نظر آماری، تقریبا محال است تلفات چند واقعه کاملا متفاوت، دقیقا روی یک عدد بایستد. این تکرار نشان میدهد که آمار اعلام شده، میتواند حاصل یک «کپیبرداری ناشیانه» از روی دست گزارشهای قبلی باشد. در واقع این احتمال وجود دارد که آنها از عددی استفاده کرده باشند که قبلا واکنش تند و غیرقابل کنترلی در جامعه ایجاد نکرده بود؛ یک عدد «امتحانپسداده» که مصلحت سیاسی آن قبلا تایید شده است.
گیج کردن مخاطب
با ارائه عددی که سابقهدار است، میتوان نوعی سرگردانی عمدی ایجاد کرد. بدین صورت که ذهن مردم به جای تمرکز بر «چرایی کشته شدن انسانها»، درگیرِ «چرا عددها یکی است؟» میشود. این یک بازی حواسپرتکن است تا اصل ماجرا در حاشیه گم شود.
آمار فرمایشی به جای آمار واقعی
این تکرار این احتمال را هم مطرح میکند که عدد ۳۱۱۷ نه تنها از دل واقعیت خیابان بیرون نیامده، بلکه عددی است که در پشت میزهای اداری تعیین شده است؛ یک روش تنبلی سیستماتیک که حتی زحمت ساختن یک عدد جدید را هم به خود نداده است.
یورونیوز فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
عدد ۳۱۱۷، چه حاصل یک تنبلی محض اداری باشد و چه یک نقشه زیرکانه، تقویت کننده این فرضیه است که برای روشن کردن حقیقت منتشر نشده و هدف پوشاندن عمق فاجعه را دنبال میکند.