کلاوس میشل کوهه فرزندی نداشت و در کانتونی در سوئیس بدون مالیات ارث زندگی میکرد. پس از مرگ، ثروت ۴۲٫۲ میلیارد یورویی او بدون مالیات به یک خیریه باسابقه رسید و آن را به یکی از ثروتمندترین بنیادهای اروپا بدل کرد.
غول لجستیک و (در گذشته) ثروتمندترین مرد آلمان، کلاوس میشائل کونه، تمام عمرش را صرف خرید و نجات شرکتهای در حال افول کرد. همین راهبرد به او امکان داد موفقترین شرکت حملونقل هوایی و دریایی جهان، کونه+ناگل، را بنا کند.
آگهی
آگهی
در این مسیر، او همچنین سهام قابلتوجهی در سه غول دیگر حملونقل خرید، از جمله هاپاگ لوید، یکی از بزرگترین خطوط کشتیرانی کانتینری جهان، و لوفتهانزا، شرکت حامل پرچم آلمان.
او برای مدتی کوتاه مالک یکپنجم شرکت ویتیجی، بزرگترین شرکت خصوصی اجاره واگن در اروپا، هم بود؛ سال ۲۰۱۶ با ۱۶۰ میلیون یورو وارد این سرمایهگذاری شد و دو سال بعد آن را به ۳۰۰ میلیون یورو فروخت.
اینک معلوم شده است که او یک معامله دیگر هم برای خود کنار گذاشته بود؛ معاملهای که درست در لحظه فوتش نهایی شد.
کونه فرزندی نداشت و هیچ سلسلهمراتب مستقیم ارثی هم تعیین نکرده بود؛ بنابراین وقتی ۲۴ اوت ۲۰۲۶ درگذشت، ثروت ۴۹ میلیارد دلاری او (معادل ۴۲.۲ میلیارد یورو) لازم نبود از مسیر وصیتنامه، دادگاه یا اداره مالیات عبور کند.
این دارایی طبق برنامهای که دههها پیش طراحی شده بود، مستقیم به بنیاد کونه منتقل شد؛ خیریهای که او حدود ۵۰ سال پیش همراه والدینش تاسیس کرده بود.
این بنیاد یکشبه به یکی از بزرگترین بنیادهای خیریه اروپا تبدیل شد.
بهشت مالیاتی بدون ارث در سوئیس
این غول آلمانی کشتیرانی و لجستیک که کونه+ناگل را به یک غول جهانی باربری تبدیل کرد، در سن ۸۹ سالگی در شیندلگی، روستایی با حدود ۵ هزار نفر جمعیت در کانتون شویتس، درگذشت؛ یکی از تنها دو کانتون سوئیس که هیچ مالیات ارثی، نه برای خویشاوندان و نه برای افراد غیرمرتبط، دریافت نمیکند.
کونه نارضایتی خود از نظام مالیاتی و اقتصادی آلمان را هرگز پنهان نکرد. او در مصاحبهای در سال ۲۰۲۲ با شبکه عمومی آلمانی اندیآر گفت دولت «نمیتواند اقتصاد را بهدرستی مدیریت کند».
بهطور گسترده این موضوع یکی از دلایلی دانسته میشود که او بهجای آلمان، امور شخصی و شرکتی خود را در سوئیس مستقر کرد؛ در کنار نبود کامل مالیات ارث در کانتون محل اقامتش، شویتس.
طبق قوانین سوئیس، شرکتهای خصوصی بر خلاف تقریباً همه حوزههای قضایی دیگر در اروپا ملزم به انتشار گزارش سالانه نیستند و گزارشهای رسانههای آلمانی برآورد میکنند تا ۳۰ درصد از ثروت واقعی کونه ممکن است در نتیجه همین موضوع بهطور عمومی آشکار نشده باشد.
بنیادها نیز مالیات ارث پرداخت نمیکنند، زیرا اصولاً ارثی وجود ندارد که مشمول مالیات شود؛ به بیان ساده، هیچ فردی بهطور شخصی ثروت کونه را دریافت نکرده است.
در عوض، امپراتوری او در حوزههای کشتیرانی، هوانوردی، صنایع شیمیایی و املاک بهطور جمعی در مالکیت این نهاد غیرانتفاعی قرار میگیرد؛ نهادی که هیئت امنای آن شامل همسرش و حلقه کوچکی از مشاوران قدیمی اوست.
کونه امپراتوری تجاری خود را در قالب یک هولدینگ خصوصی به نام کونه هولدینگ، که مقرش نیز در شیندلگی است، سازماندهی کرده بود. بهگزارش روزنامه سوئیسی نویه زوریخر تسایتونگ، با مرگ او مالکیت این شرکت هولدینگ و تمام داراییهای درون آن، از سهام کونه+ناگل گرفته تا هاپاگ لوید و لوفتهانزا، به بنیاد کونه منتقل میشود.
این بنیاد در حال حاضر اداره ۲۰ سازمان تابعه را بر عهده دارد و حدود ۸۰۰ نفر را بهکار گرفته است.
بر اساس گزارشهای خود بنیاد، بودجه سال ۲۰۲۶ آن ۱۳۵ میلیون فرانک سوئیس (۱۴۴.۶ میلیون یورو) برآورد شده که تقریباً ۴۲ درصد آن به آموزش لجستیک، ۲۰ درصد به پزشکی، ۱۵ درصد به پروژههای اقلیمی، ۱۱ درصد به لجستیک بشردوستانه و ۷ درصد به فرهنگ اختصاص مییابد.
بهنوشته انزیزد، داراییهایی که اکنون وارد بنیاد میشوند انتظار میرود در یک سال عادی حدود یک میلیارد فرانک سوئیس سود تقسیمی ایجاد کنند؛ رقمی که حتی اگر تنها بخشی از آن به خود بنیاد برسد، توان مالی آن را بهطور چشمگیری افزایش خواهد داد.
کونه نخستین سرمایهدار اروپایی نیست که از طریق فعالیتهای خیریه از مالیات ارث میگریزد و وقتی داراییهای او بهطور کامل در بنیاد کونه مستقر شود، این بنیاد از نظر اندازه در جمع واقعی نخبگان جهانی قرار میگیرد، حتی اگر در صدر فهرست نباشد.
بزرگترین بنیاد جهان، بنیاد نوو نوردیسک است؛ خیریه دانمارکی پشت شرکت داروسازی نوو نوردیسک که در حوزه داروهای کاهنده وزن شهرت جهانی یافته و شرکت هولدینگ آن تا پایان سال ۲۰۲۵ حدود ۹۳ میلیارد یورو دارایی را مدیریت میکرد.
یک پله پایینتر، بنیاد گیتس با حدود ۷۰.۲ میلیارد دلار (۶۰.۵ میلیارد یورو) و صندوقهای تاتا در هند با بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار (۸۶.۲ میلیارد یورو) قرار دارند. موسسه خیریه پژوهشهای پزشکی ولکام تراست در بریتانیا نیز بنا بر آخرین آمار منتشرشده حدود ۴۲.۸ میلیارد دلار (۳۶.۹ میلیارد یورو) دارایی در اختیار داشت؛ رقمی که آن را تقریباً در همان سطح میراث برآوردی در حال ورود به بنیاد کونه قرار میدهد.
بنیاد روبرت بوش در خود آلمان که ۹۴ درصد گروه مهندسی بوش را در اختیار دارد، نمونهای قابلتوجه در جهت مقابل است؛ این بنیاد در مجموع حدود ۵.۵ میلیارد یورو دارایی دارد، یعنی نزدیک به هشت برابر کمتر از آنچه کونه تازه واگذار کرده است، با آنکه بوش یکی از شناختهشدهترین نامهای صنعتی آلمان است.
بنیاد کارلسبرگ در دانمارک از مدلی مشابه بنیاد کونه پیروی میکند؛ این بنیاد کمی کمتر از ۳۰ درصد سهام گروه کارلسبرگ را با ۷۷ درصد قدرت رای در اختیار دارد و جداگانه نیز حدود ۱.۵۵ میلیارد یورو سرمایهگذاری کرده است که عمدتاً از حدود یکسوم سود تقسیمی سالانه این شرکت نوشیدنیسازی تامین میشود.
بنابراین هرچند بنیاد کونه بزرگترین خیریه از نوع خود در اروپا نخواهد بود، اما جایگاهی محکم در جمع ده بنیاد خیریه ثروتمند جهان بهدست میآورد؛ جلوتر از نامهای باسابقهای مانند بوش و همسطح ولکام تراست، بنیادی که بهطرزی کمسابقه تقریباً بهطور کامل بر پایه تصمیم یک مرد برای نداشتن فرزند و زندگی در تنها نقطهای از سوئیس بنا شده که این تصمیم هیچ هزینه مالیاتی برای او نداشت.
مجموعهای که هزینه یک خیریه را تامین میکند
آنچه عملاً وارد بنیاد میشود صرفاً یک موجودی بانکی نیست.
این دارایی شامل سهام عمده کونه در کونه+ناگل، ۳۰ درصد سهام او در شرکت کشتیرانی هاپاگ لوید، ۱۵ درصد سهام در گروه شیمیایی برنتاگ، بخشی از سهام اپراتور اتوبوس فلیکس، بیش از یکپنجم سهام لوفتهانزا و املاکی از جمله هتل فونتنه هامبورگ است.
بر اساس فهرست میلیاردرهای بلومبرگ، ثروت خالص او در دهه گذشته بیش از چهار برابر شد و به ۴۹ میلیارد دلار (۴۲.۲ میلیارد یورو) رسید؛ ثروتی که عمدتاً بر پایه مالکیت نزدیک به ۶۰ درصدی او در خود کونه+ناگل بنا شده بود.
این وضعیت پرسشی را مطرح میکند که هنوز پاسخ روشنی ندارد؛ یک بنیاد خیریه در اوج بزرگترین موج ادغام و یکپارچهسازی در صنعت کشتیرانی کانتینری طی سالهای اخیر با سهام کنترلی در یک امپراتوری کانتینری چه میکند؟
در سالهای اخیر، غول فرانسوی کشتیرانی و لجستیک سیامای سیجیام با فدکس وارد شراکت شده، اماسسی به حوزه نفتکشها گسترش یافته و ایزیجت با پیشنهاد تملک موافقت کرده است. داراییهای کونه درست در مرکز این تحولات قرار دارند.
رویکرد بسیار خاص سوئیس به نظام مالیاتی، یا در برخی موارد فقدان آن، نزدیک بود معادله بنیاد کونه را بهطور کامل تغییر دهد.
در ماه نوامبر، سوئیس یک پیشنهاد برای وضع مالیات فدرال ۵۰ درصدی بر ارث و هدایای بیش از ۵۰ میلیون فرانک سوئیس (۵۳.۴ میلیون یورو) را رد کرد؛ اقدامی که مستقیماً طبقه فوقثروتمندانی را هدف گرفته بود که این کشور طی دههها برای جذب آنها تلاش کرده است.
کارین کلر سوتر، وزیر دارایی سوئیس، پس از اعلام نتیجه در گفتوگو با رسانهها در برن گفت این طرح «نظام مالیاتی ما را از تعادل خارج میکرد و جذابیت سوئیس را خدشهدار میکرد» و نتیجه همهپرسی را رد یک «آزمایش پرخطر در سیاست مالی» توصیف کرد.