بزرگترین رویداد فرهنگی جمهوری چک، جشنواره بینالمللی فیلم کارلووی واری، امسال در شهر آبدرمانی میزبان شصتمین دوره الماسی خود است و ییری سکاتسل با مرور گذشته آن افزایش محبوبیتش میان سینمادوستان جوان را توضیح میدهد.
بزرگترین رویداد فرهنگی در جمهوری چک، یعنی جشنواره بینالمللی فیلم، در شهر چشمههای آبگرم کارلووی واری بهتازگی آغاز شده است.
آگهی
آگهی
داستین هافمن، مگی جیلنهال، جسی آیزنبرگ، ژولیت بینوش، جفری رایت، هاروی کایتل، کیرا سجویک، کوین بیکن، فیلمبردار رابرت ریچاردسون و بسیاری دیگر در این جشن سالانه حضور خواهند داشت تا با هواداران و دوستداران سینما دیدار کنند یا برای دریافت جایزه «گلوب کریستالی» به پاس نقش برجسته در سینمای جهان روی صحنه بروند.
امسال جشنواره ۱۲ فیلم را در بخش مسابقه اصلی، ۱۲ فیلم را در بخش پروکسیما، ۱۲ فیلم را در بخش نمایشهای ویژه و دهها فیلم بلند داستانی و مستند دیگر روی پرده میبرد. در مجموع تا ۲۰۰ فیلم برای تماشا وجود خواهد داشت.
زمان، سنت و «کیکهای آرت نوو»
جشنواره بینالمللی فیلم کارلووی واری دومین جشنواره قدیمی جهان پس از ونیز است. این جشنواره در سال ۱۹۴۶ تاسیس شد و امسال هشتادمین سالگرد خود را جشن میگیرد، هرچند این دوره شصتم آن است.
دلیلش این است که این جشنواره در گذشته تنها جشنواره رده A ویژه بلوک شرق بود و به همین دلیل از ۱۹۵۹ تا ۱۹۹۳ ناچار بود هر سال یکبار به صورت نوبتی با مسکو برگزار شود.
این جشنواره از کمونیسم سختگیرانه دهه ۱۹۵۰، سپس اشغال ۱۹۶۸ و دوره موسوم به «نرمالیزاسیون» در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ جان سالم به در برد.
اما پس از «انقلاب مخملی» در دهه ۱۹۹۰ تقریبا به مرز تعطیلی رسید. رقیبی با نام جشنواره «گولم طلایی» در پراگ پدید آمد، اما این جشنواره تنها پس از دو سال به طور کامل از بین رفت.
بازیگر محبوب ژیری بارتوشکا مسئولیت سازماندهی جشنواره را بر عهده گرفت و او در سال ۱۹۹۴ همراه با کارشناس سینما اوا زائورالووا آن را دوباره احیا کرد. تحت هدایت آنها، جشنواره فیلم کارلووی واری به مهمترین جشنواره در بلوک شرق سابق تبدیل شد. آنها جشنواره را از زیر سایه مسکو بیرون آوردند و چشمانداز اصلی بارتوشکا این بود که جشنواره باید در کارلووی واری بماند.
ژیری بارتوشکا در مستند میلانا کوخینکا و یوراسک با عنوان «Musíme to zarámovat!» و با ترجمه تقریبی «باید آن را قاب بگیریم!» میگوید: «شهر بزرگ جشنواره را رقیق میکند. اما کارلووی واری که کوربوزیه آن را «اجتماع کیکهای آرت نوو» نامیده بود و توصیف فوقالعادهای است، تو را در خود فرو میبرد. در پراگ یک خبرنگار ممکن است بگوید: ساعت سه است، میروم به بچهها غذا بدهم و سری هم به خشکشویی بزنم. در کارلووی واری چنین چیزی وجود ندارد؛ آنجا باید بمانی و درباره فیلم حرف بزنی.»
آغاز کار بسیار دشوار بود، چون وزیر فرهنگ وقت تصمیم گرفت هیچ حمایتی از جشنواره فیلم کارلووی واری نکند. ژیری بارتوشکا مجبور شد سفتهای بزرگ امضا کند تا جشنواره برگزار شود. او با حسن نیت تعهدش را اجرا کرد و جشنواره توانست ادامه پیدا کند و رونق بگیرد.
کریشتوف موخا، مدیر اجرایی جشنواره بینالمللی فیلم کارلووی واری، به یورونیوز میگوید: «نکته تعیینکننده این بود که رئیس پیشین جشنواره، ژیری بارتوشکا، بازیگر بسیار مشهور چک با ارتباطهای نزدیک با واتسلاو هاول و دوستی صمیمی با نخستوزیر پیشین واتسلاو کلاوس بود و میتوانست با شرکتهای خصوصی و حامیان مالی صحبت کند. شهرت او این سرمایهگذاران و اسپانسرها را به جشنواره کشاند.»
رئیس جشنواره، ژیری بارتوشکا، پیش از برگزاری پنجاهونهمین دوره جشنواره در سال ۲۰۲۵ درگذشت. کسی این عنوان را بر عهده نگرفته و اکنون جشنواره را یک ترویکا اداره میکند: کریشتوف موخا مدیر اجرایی، کارل اوخ مدیر هنری و پتر لینتیمِر مدیر تولید. آنها جشنواره را با بودجهای حدود ۱۰ میلیون یورو (۲۵۰ میلیون کرون چک) که عمدتا از طریق اسپانسرها تامین میشود اداره میکنند. حدود ۲۰ درصد از دولت، ۱۰ درصد از شهر و منطقه کارلووی واری و ۷۰ درصد از بخش خصوصی میآید. در بسیاری از جشنوارههای مشابه، این نسبتها برعکس است.
جشنواره برای مردم
هر سال در این جشنواره بیش از ۱۸۰ فیلم بلند و چند ده فیلم کوتاه از سراسر جهان نمایش داده میشود. دوره سال گذشته نزدیک به ۱۰ هزار مهمان دارای کارت اعتبار، ۴۱۱ فیلمساز، ۱۰۵۵ حرفهای دارای اعتبار و ۵۵۷ روزنامهنگار چک و خارجی را به خود جذب کرد.
در طول جشنواره ۴۶۵ سانس نمایش برگزار شد و بیش از ۱۲۸ هزار بلیت به فروش رفت. در مجموع ۱۷۵ فیلم اکران شد که شامل ۱۰۸ فیلم بلند داستانی، ۲۳ مستند بلند و ۴۴ فیلم کوتاه بود. ۱۵۶ سانس را هیاتهای فیلمسازان شخصا معرفی کردند.
کریشتوف موخا میگوید: «ویژگی خاص کارلووی واری این است که هرکسی میتواند بیاید و فقط یک بلیت بخرد. قیمت هر بلیت کمتر از ۳ یورو است و همین جشنواره را ویژه میکند. لازم نیست حرفهای باشید، لازم نیست فیلمساز باشید، لازم نیست در این کسبوکار و صنعت حضور داشته باشید، باز هم میتوانید به کارلووی واری بیایید و فیلمها را ببینید.»
به همین دلیل جشنواره، بهویژه در میان جوانان، بسیار محبوب است. هر سال هزاران نفر شرکت میکنند، حتی اگر مجبور باشند در چادرهای اردوگاههایی که از پیش تدارک دیده شده، بخوابند. به آنها «کولهپشتیبهدوشها» میگویند و سالنهای سینما پر از آنان است.
جشنواره بینالمللی فیلم کارلووی واری تا ۱۱ ژوئیه ادامه دارد.