برادر فیدل کاسترو و چهره کلیدی قدرت در کوبا طی دهه ها، این رهبر پیشین پس از اتهام آمریکا دوباره در کانون توجه است و فشار بر رژیم رو به افزایش است.
اتهام رسمیای که این هفته از سوی ایالات متحده علیه رئیسجمهور پیشین کوبا رائول کاسترو اعلام شد، تازهترین فصل از کارزار فشاری است که دولت ترامپ ماهها آن را پیش برده است علیه دولت کمونیست این جزیره. به کاسترو به دلیل نقش احتمالیاش در سرنگونی دو هواپیمای سبک در سال ۱۹۹۶ که توسط گروه «هرمانوس آل رسکاته» مستقر در میامی اداره میشد، اتهام وارد شده است. در آن زمان کاسترو وزیر دفاع بود و برادرش فیدل کاسترو، رهبر انقلاب کوبا و چهره محوری سیاست این جزیره برای بیش از نیم قرن، به عنوان رئیسجمهور کشور را هدایت میکرد.
آگهی
آگهی
امروز، رائول کاسترو در ۹۴ سالگی همچنان یکی از چهرههای مرکزی قدرت در کوباست، حتی پس از آنکه رسما از صف نخست سیاست کنارهگیری کرده است. او برادر کوچکتر فیدل کاسترو است و هر دو انقلابی را رهبری کردند که در سال ۱۹۵۹ دیکتاتور فولخنسیو باتیستا را سرنگون کرد و نظامی را بنیان گذاشت که هنوز بر جزیره حکومت میکند.
رائول کاسترو کیست؟
برادران کاسترو در بیران در شرق کوبا و به دنیا آمدند؛ فرزندان یک زمیندار گالیسیایی که به این جزیره مهاجرت کرده بود. فیدل کاسترو خیلی زود به چهره سیاسی و ایدئولوژیک جنبش انقلابی تبدیل شد، در حالی که رائول کاسترو از همان ابتدا نقشی بیشتر نظامی و سازماندهیکننده بر عهده گرفت. هر دو در حمله به پادگان مونکادا در سال ۱۹۵۳ شرکت کردند؛ تلاش ناموفقی برای شورش علیه دیکتاتوری فولخنسیو باتیستا که به بازداشت و سپس تبعیدشان به مکزیک انجامید.
آنها از آنجا جنبش را بازسازماندهی کردند و بازگشت به کوبا را تدارک دیدند. در سال ۱۹۵۶ همراه با گروه کوچکی از شورشیان، از جمله آرژانتینی ارنستو «چه» گوارا، با یات «گرانما» در جزیره پیاده شدند. پس از تحمل تلفات سنگین اولیه، بازماندگان به سیرا ماسترا عقب نشستند؛ جایی که جنگ چریکیای را آغاز کردند که به تدریج حمایت مردمی، به ویژه در میان روستاییان و اقشار ناراضی از فساد و سرکوب رژیم باتیستا، را به دست آورد.
در دو سال بعد، چریکها عملیات نظامی را با راهبردی سیاسی و تبلیغاتی درهم آمیختند که به تدریج دولت را تضعیف کرد. در اواخر ۱۹۵۸، فروپاشی ارتش باتیستا و از دست رفتن حمایت داخلی، باتیستا را وادار به فرار از کشور کرد. در اول ژانویه ۱۹۵۹، نیروهای انقلابی وارد هاوانا شدند و پیروزی خود را تثبیت کردند.
پس از در دست گرفتن قدرت، فیدل کاسترو برای دههها رهبری سیاسی کوبا را در انحصار خود گرفت؛ ابتدا به عنوان نخستوزیر و سپس به عنوان رئیسجمهور، و به سرعت نظام سیاسی و اقتصادی کشور را دگرگون کرد. رائول، در مقابل، هدایت نیروهای مسلح انقلابی را بر عهده گرفت و در سال ۱۹۵۹ وزیر دفاع شد؛ سمتی که نزدیک به نیم قرن آن را حفظ کرد. او از این جایگاه بخش بزرگی از دستگاه نظامی و اطلاعاتی کوبا را ساخت و به عنوان دومین مرد قدرتمند رژیم شناخته میشد.
ریاست جمهوری رائول کاسترو و نزدیکی با آمریکا
وقتی وضعیت جسمی فیدل از سال ۲۰۰۶ رو به وخامت گذاشت، رائول به طور موقت ریاست جمهوری را بر عهده گرفت و دو سال بعد رسما به عنوان رئیسدولت منصوب شد. او هرچند نظام تکحزبی را دستنخورده نگه داشت، مجموعهای از اصلاحات محدود اقتصادی را برای کاهش بحران ساختاری جزیره به راه انداخت. در دوران او فضای فعالیت برای کسبوکارهای کوچک خصوصی گسترش یافت، محدودیتهای سفر به خارج از کشور تا حدی کاهش یافت و دسترسی مردم به اینترنت و تلفن همراه بیشتر شد.
یکی از مهمترین مقاطع ریاست جمهوری او سال ۲۰۱۴ بود؛ زمانی که همراه با باراک اوباما، رئیسجمهور وقت آمریکا، یخ تاریخی روابط دیپلماتیک بین واشنگتن و هاوانا را آب کرد. این نزدیکی به بازگشایی سفارتخانهها و ازسرگیری روابط دیپلماتیک پس از بیش از نیم قرن خصومت انجامید. تنها دو سال بعد، دو رئیسجمهور با دیداری تاریخی در هاوانا این نزدیکی را به نمایش گذاشتند.
با این حال، روی کار آمدن دونالد ترامپ در کاخ سفید بخش عمدهای از این روند نزدیکی را معکوس کرد. ترامپ تحریمهای اقتصادی را تشدید کرد و بار دیگر کوبا را در کانون رویارویی ایدئولوژیک منطقهای قرار داد.
گذار نسلی تحت کنترل
در سال ۲۰۱۸، رائول کاسترو رسما ریاست جمهوری را به میگل دیاس کانل واگذار کرد؛ مهندس الکترونیک و از رهبران حزب کمونیست که نخستین رئیسجمهور کوبا از خارج خانواده کاسترو از سال ۱۹۵۹ به این سو شد. معرفی او به عنوان گامی به سوی گذار نسلی در درون نظام ارائه شد، هرچند این فرآیند با دقت از سوی گارد قدیمی کاسترویی زیر نظر گرفته میشد.
به قدرت رسیدن دیاس کانل به معنای گسست از الگوی سیاسی موجود نبود. برعکس، رهبری او با تداوم ایدئولوژیک و نهادی شناخته میشود؛ به طوری که حزب کمونیست همچنان نقش محوری خود را حفظ کرده و خبری از گشایش به روی تکثر سیاسی نیست. در سالهای نخست قدرت، او صحنه را با رائول کاسترو تقسیم میکرد؛ فردی که به عنوان دبیر اول حزب کمونیست، اثرگذارترین مقام واقعی در نظام کوبا، تا سال ۲۰۲۱ باقی ماند.
بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که حتی پس از کنار رفتن رسمی او از این سمت نیز، رائول کاسترو همچنان از پشت پرده نفوذی تعیینکننده اعمال کرده است؛ به ویژه از طریق رابطه تاریخیاش با نیروهای مسلح انقلابی که یکی از ستونهای اصلی قدرت در کوبا به شمار میآیند و در بخشهای راهبردی اقتصاد نیز نقش کلیدی دارند.
آیا کوبا ونزوئلای بعدی است؟
حمله کنونی واشنگتن هرچه بیشتر یادآور استراتژیای است که به تازگی علیه نیکلاس مادورو در ونزوئلا به کار گرفته شد: فشار قضایی، تحریمهای اقتصادی، انزوای دیپلماتیک و تهدید فزاینده پیگرد بینالمللی علیه نخبگان حاکم. اتهامنامه علیه رائول کاسترو، برای رویدادهایی که نزدیک به سه دهه پیش رخ دادهاند، به معنای تشدیدی بیسابقه در روابط تاریخی و پرتنش بین ایالات متحده و کوباست و تلاش دولت ترامپ برای تضعیف هسته تاریخی کاسترویی را بازتاب میدهد.
راهبرد آمریکا اکنون ترکیبی است از فشار اقتصادی بر کوبایی که در بحرانی شدید در حوزه انرژی و تامین کالاهای اساسی فرو رفته است، و اقدامات قضایی علیه چهرههای نمادین رژیم. در واشنگتن، چندین مسئول به طور ضمنی نشان دادهاند که هدف فراتر از طلب پاسخگویی بابت سرنگونی هواپیماهای سبک در سال ۱۹۹۶ است و مستقیما بر شتاببخشیدن به گذار سیاسی در جزیره متمرکز شده است.