آژانس بینالمللی انرژی متشکل از ۳۲ عضو بهطور جمعی تصمیم گرفته ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی جهانی خود آزاد کند تا از اختلال در عرضه جلوگیری و نگرانیهای بازار ناشی از کمبودهای جنگ ایران را کاهش دهد.
آژانس بینالمللی انرژی روز چهارشنبه اعلام کرد کشورهای عضو آن توافق کرده اند در واکنش به جنگ ایران ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر خود آزاد کنند؛ اقدامی که بزرگترین توزیع اضطراری نفت در تاریخ به شمار میرود و بیش از دو برابر حجمی است که پس از حمله روسیه به اوکراین روانه بازار شد.
آگهی
آگهی
فاتح بیرول مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی گفت: «چالشهای بازار نفت که با آن روبهرو هستیم از نظر ابعاد بیسابقه است، به همین دلیل بسیار خوشحالم که کشورهای عضو آژانس با اقدامی اضطراری و جمعی در مقیاسی بیسابقه پاسخ داده اند.»
او افزود: «بازارهای نفت جهانی است، بنابراین واکنش به اختلالهای بزرگ نیز باید جهانی باشد. امنیت انرژی ماموریت بنیادین آژانس بینالمللی انرژی است و خوشحالم که اعضای آژانس با اقدام قاطع و هماهنگ، همبستگی قدرتمند خود را نشان میدهند.»
این تصمیم تلاشی است برای پایین آوردن قیمت نفت، در حالی که بحران ایران و اختلال در صادرات از تنگه هرمز همچنان شوکهای سنگینی به بازارهای انرژی وارد میکند.
بازه زمانی آزادسازی در هر کشور عضو بسته به شرایط ملی آن متفاوت خواهد بود و جزئیات اجرایی بعدا اعلام میشود.
حجم مورد توافق معادل حدود ۲۰ روز جریان معمول نفت از تنگه هرمز است؛ مسیری که به طور متوسط روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت از آن عبور میکند.
امانوئل مکرون رئیس جمهوری فرانسه در نشست ویدئویی اعضای گروه هفت گفت افزایش تولید جهانی نفت از این پس یک اولویت است و موانع بر سر راه صادرات باید به حداقل برسد.
مکرون تاکید کرد: «میخواهم با طرفهای ثالث وارد گفتوگو شوم تا از هرگونه محدودیت صادراتی برای نفت و گاز که میتواند بازار را بیثبات و نوسانها را بیشتر کند، جلوگیری شود.»
مکرون همچنین گفت کشورهای گروه هفت در بحث درباره تحریمهای روسیه به این جمع بندی رسیده اند که «وضعیت موجود توجیهی برای لغو هیچ یک از تحریمها فراهم نمیکند».
اسکات بسنت وزیر خزانه داری آمریکا هفته گذشته از معافیت ۳۰ روزه ای خبر داد که به پالایشگاههای هندی اجازه میدهد نفت روسیه را از نفتکشهایی که اکنون در دریا سرگردان مانده اند خریداری کنند؛ این معافیت تا ۴ آوریل اعتبار دارد و شامل محموله های جدید نمیشود.
بسنت این معافیت را «اقدامی عامدانه کوتاه مدت» توصیف کرد و گفت فقط شامل نفتی میشود که هم اکنون در دریاست و به معنای تخفیف گسترده در تحریمها نیست و منفعت مالی قابل توجهی برای روسیه به همراه نخواهد داشت.
جبهه واحد گروه هفت
پیش از این اعلام، آلمان و اتریش در پاسخ به درخواست آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده بودند که بخشی از ذخایر نفت خود را آزاد میکنند.
ژاپن نیز اعلام کرد از دوشنبه آینده بخشی از ذخایر خود را روانه بازار میکند.
آلمان و ژاپن از اعضای گروه هفت هستند؛ گروهی که یک فوروم اقتصادی بین دولتی است و آمریکا، بریتانیا، ایتالیا، کانادا و فرانسه نیز در آن عضویت دارند و طی دو روز گذشته برای بررسی جهش قیمت نفت نشستهای اضطراری برگزار کرده است.
با این حال خود گروه هفت بلافاصله با آزادسازی ذخایر موافقت نکرد.
در عوض از آژانس بینالمللی انرژی خواست وضعیت را ارزیابی کند و گزینه هایی برای آزادسازی هماهنگ ذخایر راهبردی نفت تهیه کند.
آژانس سپس نشست فوق العاده ای با حضور ۳۲ دولت عضو خود تشکیل داد تا درباره نحوه اقدام تصمیم گیری شود.
همین نشست بود که در نهایت به توافق بر سر آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت انجامید.
نقش گروه هفت بیشتر سیاسی بود؛ تعیین جهت گیری کلی و درخواست تدوین یک طرح. نقش آژانس بینالمللی انرژی اما فنی است؛ یعنی تایید رسمی و هماهنگی آزادسازی ذخایری که در عمل به ورود نفت به بازار منجر میشود.
این اعلام در حالی صورت گرفت که قیمت نفت برنت، شاخص مرجع جهانی، با وجود کاهش نسبت به اوجهای روز دوشنبه، همچنان حدود ۲۰ درصد بالاتر از زمان آغاز جنگ است.
مصرف کنندگان در سراسر جهان هم اکنون اثر این افزایش قیمت را در پمپ بنزینها احساس میکنند.
بزرگترین آزادسازی جمعی قبلی از ذخایر اضطراری کشورهای عضو آژانس به ۱۸۲.۷ میلیون بشکه برمیگشت که پس از شوک انرژی ناشی از یورش تمام عیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ انجام شد.
کشورهای عضو آژانس در حال حاضر بیش از ۱.۲ میلیارد بشکه ذخایر عمومی اضطراری نفت در اختیار دارند و علاوه بر آن حدود ۶۰۰ میلیون بشکه ذخایر صنعتی تحت تعهد دولتهایشان نگهداری میشود.
وزیران انرژی گروه هفت روز سه شنبه اعلام کردند که از «اجرای اقدامات پیش دستانه برای مواجهه با وضعیت موجود، از جمله استفاده از ذخایر راهبردی» در اصل حمایت میکنند و بدین ترتیب زمینه را برای واکنش هماهنگ روز چهارشنبه فراهم کردند.
ایران در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل به کشتیهای تجاری در سراسر خلیج فارس حمله کرده و کارزار خود برای تحت فشار گذاشتن این منطقه نفت خیز را در حالی تشدید کرده است که نگرانیهای جهانی درباره انرژی رو به افزایش است.
ایران عملا رفت و آمد تجاری از تنگه هرمز را متوقف کرده است؛ به این معنا که در حال حاضر حدود یک پنجم کل نفت جهان از خلیج فارس به سوی اقیانوس هند ارسال نمیشود.
ارتش آمریکا روز سه شنبه اعلام کرد ۱۶ مین ریز ایرانی را در نزدیکی این تنگه منهدم کرده است، با این حال دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا در پیامهایی در شبکه های اجتماعی گفت گزارشی تایید شده درباره مین گذاری تنگه توسط ایران وجود ندارد.
کارشناسان میگویند اگر این تنگه مین گذاری شود، پاکسازی آن پس از پایان درگیری دست کم چند هفته زمان خواهد برد.
ناوگان سایه؟
با وجود این اختلالها، بخشی از تردد همچنان ادامه دارد.
شرکت امنیتی نپتون پی۲پی گروپ روز چهارشنبه اعلام کرد از ۸ مارس تاکنون هفت کشتی از این تنگه عبور کرده اند که پنج فروند آنها به خطوط کشتیرانی وابسته به ایران مرتبط بوده اند.
در شرایط عادی، هر روز بیش از ۱۰۰ کشتی از این تنگه عبور میکنند.
برخی نفتکشها نیز دست به آنچه «عبورهای تاریک» خوانده میشود زده اند؛ یعنی خاموش کردن سامانه شناسایی خودکار (AIS)، روشی که معمولا با کشتیهای حامل نفت خام تحریمی ایران مرتبط است.
شرکت ردیابی محموله ها کپلار اعلام کرد ایران در همین حال صادرات نفت خام از طریق پایانه نفتی جاسک در سواحل دریای عمان را از سر گرفته است و یک نفتکش در ۷ مارس حدود ۲ میلیون بشکه نفت را در این پایانه بارگیری کرده است؛ امری که نشان میدهد تهران همچنان تا حدی توان دور زدن تنگه برای صادرات نفت را حفظ کرده است.
تهران همچنین میادین نفتی و پالایشگاههای کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدف قرار داده است تا با ایجاد فشار اقتصادی جهانی کافی، آمریکا و اسرائیل را وادار به توقف حملاتشان کند.
به گفته آژانس بینالمللی انرژی، حجم صادرات نفت خام و فرآورده های نفتی در حال حاضر به کمتر از ۱۰ درصد سطح پیش از جنگ رسیده است.