ساحل عاج که به عنوان کاراییب غرب آفریقا شناخته میشود، ساحلی شگفتانگیز، فرهنگ ثبتشده در یونسکو و پروازهای مستقیم از اروپا دارد.
تالاب روبهرویم زیر آفتاب آرام است؛ فقط خشخش نسیم گرمسیری و تقتق موتور قایقی شنیده میشود که راهش را بهسمت من باز میکند. این قایق تازه از اسکلهای روی نوار باریک ماسهای در فاصله 200 متری آنسوی آب حرکت کرده است. غرشی آرام نشان میدهد موجهایی که آن سوی ردیف درختان نخل نارگیل در نوساناند، در اوج خود هستند.
آگهی
آگهی
شاید حق داشته باشید اگر فکر کنید در کارائیب هستم. اما اینجا ساحل عاج است؛ کشوری در غرب آفریقا که شاید بیش از هر چیز اوجگیری دوبارهاش در فوتبال جام جهانی را بشناسید و کمتر از ساحلهای طولانی و باشکوه اقیانوس اطلس و فرهنگهای قبیلهای ثبتشده در فهرست یونسکو بدانید.
با پروازهای مستقیم از پاریس، بروکسل و استانبول به آبیجان، پایتخت عملی ساحل عاج و یکی از بزرگترین شهرهای آفریقا، حالا زمان آن رسیده که این کشور را روی نقشه سفرهای خود بیاورید.
حس و حال کارائیب
من در ساحل، در منطقه زیبای آسینیهمافیا هستم؛ تنها یک ساعت و نیم در شرق آبیجانِ مدرن با آسمانخراشها و شور و انرژیاش. اینجا آرام است و زیباییاش نفسگیر. مجموعهای متنوع از هتلها، مهمانخانهها، روستاهای ماهیگیری و باشگاههای ساحلی لوکس در امتداد آبهای آرام تالاب آبی گستردهاند که نوار طولانی ماسه طلایی کارتپستالی آن را از اقیانوس اطلس جدا میکند.
منتظر قایقی هستم که مرا از اسکله هتل بوتیک شبیه گالری «La Maison d’Akoula» به باشگاه ساحلی خصوصی آن در آنسوی آب ببرد. پشت سرم همهمه آرام گفتگو و صدای برخورد لیوانها شنیده میشود؛ مهمانان که بیشتر از طبقه مرفه آبیجان هستند، زیر سایه درخت انجیر پهن و در میان آثار هنری ساحل عاجی، جرعهای شامپاین مینوشند. کنارم، پرنده بافندهای در یک چشم بههم زدن زردرنگ به لانهاش میجهد.
ساحلهای آسینیه میان ثروتمندان آبیجانی محبوب است، اما گردشگر اروپایی چندانی اینجا نمیبینید. سفر در این منطقه حسی از کشف مکانی ناشناخته دارد؛ جایی که انگار قبل از دیگران پیدایش کردهاید.
قایقسواری در امتداد تالاب آبی، از کنار روستاهای کوچک ماهیگیری و رستورانهای کنار تالاب تا جنگلهای انبوه مانگرو در پارک ملی جزایر اهوتیله، که یک تالاب حفاظتشده است، برای علاقهمندان تماشای پرندگان جذاب خواهد بود. 45 دقیقه که بهسوی غرب در امتداد ساحل بروید، میتوانید در پایتخت استعماری قدیمی و رو به ویرانی «گراندبسام» هنرمندان سرامیک را حین کار تماشا کنید.
استخرهای درخشان، رستورانهای کنار تالاب و باشگاههای ساحلی شیک در «La Maison d’Akoula» و همسایه همسطحش «Hotel Coucoué Lodge» هم هستند. روزها در اینجا همه نشانههای یک فرار کارائیبی استثنایی را دارد، بیآنکه خبری از کشتیهای تفریحی و جمعیت باشد.
اما در حالی که بخشهایی از کارائیب با توریزم بیش از حد دست و پنجه نرم میکند، میتوان گفت ساحل عاج به بازدیدکنندگان بیشتری نیاز دارد.
فرهنگ ثبتشده در یونسکو
دو روز پیش، سه ساعت و نیم در داخل خشکی، در روستای کوندیاوکرو نزدیک پایتخت رسمی اما آرام کشور، یاموسوکرو، بودم. در حال تماشای رقص سنتی «گولی» بودم؛ آیینی معنوی که مردم بائوله، یکی از بیش از 60 فرهنگ قبیلهای ساحل عاج، را به نیاکانشان پیوند میدهد.
صدای طبلها بیوقفه و پرکشش است و وقتی دو چهره نقابدار، آراسته به برگهای نخل، به مرکز دایره تماشاگران میرسند به اوج میرسد. هرکدام نوبت خود را برای پیشی گرفتن از دیگری در رقص میگیرد، پاهایشان با سرعتی باورنکردنی غبار را به هوا بلند میکند.
با رسیدن افراد بیشتر برای تماشا، جوانان روستا رقصنده مورد علاقه خود را تشویق میکنند. فضا پر از هیجان است و آنچه بهعنوان نمایشی برای ما گردشگران آغاز میشود، در نهایت به رویدادی برای تمام روستا تبدیل میشود.
سر میز شام و همراه با چند بار بالا بردن جام، پادشاه روستا، نانا یاو دانیل، توضیح میدهد که اینجا به گردشگری نیاز دارند. از وقتی نوار بزرگراه آسفالت دوخطهای که آبیجان را به شمال دورافتاده کشور وصل میکند افتتاح شده، فروش کنار جادهای پارچههای دستباف مشهور روستا بهشدت کاهش یافته است.
در فاصلهای که طبلها خاموش میشوند، به من دارهای بافندگی روباز را نشان میدهند؛ جایی که مردان بائوله هنوز نوارهای بلند و باریک پارچه را با دست میبافند و بعد آنها را به هم میدوزند تا لنگهایی بسازند که دور بدن بسته میشود. زنان نیز پنبه و رنگ را آماده میکنند.
آیا احساس میکنم تحت فشارم که چیزی بخرم؟ نه، اما آبیهای عمیق نیلی و طرحهای هندسی پارچهای که انتخاب میکنم مرا تحت تاثیر قرار میدهد و داشتن تکهای از هنری که در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شده برایم نوعی امتیاز است.
اکوتوریسم در خدمت حفاظت از طبیعت
همین بزرگراه دوخطه ما را باز هم بهسوی شمال میبرد، فراتر از بافندگان بائوله تا حاشیه شهر کوچک بواکه.
اینجا کارل دیاکیت، کارآفرین محیطزیستی ساحل عاجی، محوطه ماهیگیری خانوادگیشان را به ذخیرهگاه حیاتوحش 41000 هکتاری «N’Zi» تبدیل کرده است. هزینه حفاظت از طریق اقامت در «N’Zi River Lodges» تامین میشود؛ مجموعهای از کلبههای راحت روی ستون که با گذرگاههای معلق به هم وصل شدهاند و شبها با صدای جانوران درختزی، مثل هیراکسها، در تاریکی به خواب میروید.
دیاکیت میگوید: «بیشتر جنگلبانهای ما قبلا شکارچی غیرقانونی بودند. آنها با گذر زمان اهمیت حفظ حیاتوحش و محیطزیست را درک کردهاند و همچنین مزایای آن را هم میبینند.»
جاهایی مثل «انزی» بهشدت لازماند. ساحل عاج از سال 1960 تاکنون 80 درصد پوشش جنگلی و بیش از 90 درصد فیلهای بومی جنگلی خود را از دست داده است.
این ذخیرهگاه هنوز در ابتدای راه است، اما حس امید همه جا را پر کرده است. تعداد جانوران رو به افزایش است و سافاری در ساوانهای جنگلی بوفالوی جنگلی، آهوهای کب غربی، دِفاسا واترباک، میمونهای وروت و گونههای دیگر را در برابر چشمانتان آشکار میکند.
دیاکیت میگوید: «وقتی تازه کار را شروع کرده بودیم، دیدن هر نوع حیاتوحشی جز پرندگان بسیار دشوار بود و از نظر پستانداران تقریبا هیچ چیز نمیدیدیم. آن زمان بوفالوها افسانه بودند. وقتی به ما میگفتند در منطقه بوفالو هست، به متخصصان میخندیدیم تا اینکه خودمان شروع کردیم به دیدن گلههای آنها.»
موفقیتهای اولیه ذخیرهگاه، هدفهای بلندپروازانهای را تغذیه میکند.
دیاکیت میگوید: «گلههایی از فیلها هستند که تمایل دارند از ذخیرهگاه ما عبور کنند، هرچند بهدلیل کمیاب بودنشان دیدنشان آسان نیست. یکی از هدفهای ما این است که پناهگاهی برای فیلها باشیم تا بتوانیم به احیای سرزمینهایی کمک کنیم که زمانی به نام کشور فیلها شناخته میشد.»
برای علاقهمندان ماجراجوتر حیاتوحش، پارک ملی وسیع «تای» در دورافتادهترین غرب کشور، زیستگاه اسبآبیهای کوتوله در معرض خطر و شامپانزههای غرب آفریقاست که بهطور بحرانی در خطر انقراض قرار دارند.
برمیگردم به آسینیهمافیا؛ انگشتان پایم را در ماسه نرم فرو کردهام و لیوانی آب گل بامیه شیرین در دست دارم. جلوی رویم بازی خودجوش والیبال ساحلی در جریان است و در پسزمینه، ضربآهنگ نرم موسیقی زوگلوی ساحل عاجی آرام طنین انداخته است. با خودم فکر میکنم اینجا بهشت است.
اما جذابیت سفر به اینجا فقط این نیست که حس کارائیب پیش از هجوم جمعیت را دارد، بلکه این است که با سفر در همین امروز و حمایت از جاهایی مثل «انزی» در مسیر راه، میتوانید در شکل دادن به آینده این کشور هم سهمی داشته باشید.
ساحل عاج؛ چگونه برویم و کجا اقامت کنیم
شرکتهای Air France، Brussels Airlines و Turkish Airlines بهترتیب پروازهای مستقیم از پاریس، بروکسل و استانبول به آبیجان ارائه میکنند. زمان پرواز حدود هفت ساعت است.
اقامت تماموقت در اتاق اجرایی در N’Zi River Lodges (منبع به زبان انگلیسی) از شبی 198 پوند (230 یورو / 150000 فرانک FCFA) شروع میشود و شامل یک گشت سافاری است.
سوئیت یکخوابه روی آب در La Maison d’Akoula (منبع به زبان انگلیسی) در آسینیهمافیا از شبی 450 پوند (522 یورو / 340000 فرانک FCFA) با صبحانه شروع میشود.
یا میتوانید Hotel Coucoué Lodge (منبع به زبان انگلیسی) را امتحان کنید که اتاقهای رو به باغ برای دو تا چهار نفر، از شبی 112 پوند (130 یورو / 85000 فرانک FCFA) با صبحانه آغاز میشود.
Responsible Travel (منبع به زبان انگلیسی)تورهای فرهنگی و حیاتوحش در ساحل عاج را از نفرى 2450 پوند (2845 یورو) بدون پرواز ارائه میکند.
سارا فیث نویسنده ارشد ارزشها در شرکت سفر کنشگر Responsible Travel است