از زمان آغاز جنگ در ایران، قیمت سوخت هواپیما تقریبا دو برابر شده و اکنون احتمال کمبود جدی این سوخت هم مطرح است.
کمبود در راهِ سوخت جت در اروپا و آسیا که ناشی از جنگ ایران و بسته شدن تنگه هرمز است، اگر جریان نفت به زودی دوباره از سر گرفته نشود، میتواند ظرف چند هفته سفرهای جهانی را به هم بریزد و پیش از فصل اوج سفرهای تابستانی به افزایش بهای بلیت هواپیما و لغو پروازها منجر شود.
آگهی
آگهی
فاتح بیرو، مدیر آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، در مصاحبهای در روز پنجشنبه به آسوشیتدپرس گفت اروپا «شاید شش هفته» دیگر از ذخایر سوخت جت برخوردار است و اقتصاد جهانی با «بزرگترین بحران انرژی خود» روبهرو شده است.
به گفته گزارشی از IEA که این هفته منتشر شد، به طور معمول بعضی کشورهای اروپایی در هر مقطع چند ماه ذخیره سوخت جت نگه میدارند.
سوخت جت که فرآوردهای پالایششده بر پایه نفت سفید است، به گفته انجمن بینالمللی حملونقل هوایی (IATA) بزرگترین مولفه هزینهای شرکتهای هواپیمایی محسوب میشود و حدود ۳۰ درصد مخارج آنها را تشکیل میدهد. قیمت سوخت جت از زمان آغاز جنگ تقریبا دو برابر شده و اکنون ممکن است کمبودها آغاز شود.
ویلی والش، مدیرکل IATA، ارزیابی IEA را «هشداردهنده» توصیف کرد. او در بیانیهای که روز جمعه منتشر شد، گفت: «ما همچنین برآورد کردهایم که تا پایان ماه مه ممکن است به دلیل کمبود سوخت جت شاهد آغاز لغو پروازها در اروپا باشیم. این روند هماکنون در بخشهایی از آسیا در جریان است.»
او افزود: «در کنار انجام هر کار ممکن برای تامین خطوط جایگزین عرضه، مهم است که مقامها برای احتمال سهمیهبندی سوخت، از جمله در حوزه معافیت از محدودیت زمانی نشستوبرخاست، برنامههای روشن و هماهنگ در اختیار داشته باشند.»
عمار خان، رئیس بخش قیمتگذاری سوخت جت اروپا در آرگوس مدیا، گفت با هر روزی که تنگه هرمز بسته میماند «اروپا یک گام به کمبود عرضه نزدیکتر میشود». او اضافه کرد: «این تنگه حدود ۴۰ درصد واردات سوخت جت اروپا را پوشش میدهد، اما از زمان آغاز جنگ هیچ محمولهای سوخت جت از آن عبور نکرده است.»
مسئولان شرکتهای هواپیمایی در مجموع با احتیاط واکنش نشان دادهاند؛ آنها ضمن اذعان به مشکلات بالقوه سوخت، میکوشند مشتریان را آرام کنند. با این حال، برخی شرکتها پیشاپیش بخشی از هزینهها را با بالا بردن هزینه بار و خدمات جانبی، گنجاندن مخارج در قیمت بلیت یا افزایش عوارض سوخت به مسافران منتقل کردهاند.
تعدادی از شرکتهای هواپیمایی از جمله شرکت اسکاندیناویایی SAS پروازهای خود را کاهش دادهاند؛ شرکت SAS اوایل ماه جاری اعلام کرد که به دلیل جهش قیمت سوخت دستکم هزار پرواز را در ماه آوریل لغو میکند.
کارشناسان میگویند بخشهای دیگری از سفرهای هوایی، از جمله انعطافپذیری برنامه پروازها و مسیرها، نیز به احتمال زیاد تحت تاثیر قرار خواهد گرفت.
بر اساس یک گزارش (منبع به زبان انگلیسی) موسسه توریسم اکونومیکس، پس از بسته شدن تنگه هرمز در ماه مارس، قیمت نفت خام ۶۴ درصد جهش کرده که بزرگترین اخلال قیمتی از سال ۲۰۲۲ تاکنون به شمار میرود و بخش هوانوردی را به طور جدی تحت تاثیر قرار داده است.
استیون رونی، اقتصاددان ارشد موسسه توریسم اکونومیکس و نویسنده این گزارش، نوشت: «تاثیر این بحران بر هزینه سوخت جت شدیدتر بوده و با رسیدن اختلاف قیمت فرآوردهها به رکورد ۸۰ دلار برای هر بشکه، در پی محدود شدن عرضه نفت خام خلیج فارس، قیمت سوخت جت ظرف چند هفته دو برابر شده است. انتظار میرود کرایه پروازها ۵ تا ۱۰ درصد افزایش یابد و عوارض سوخت هماکنون در حال اعمال است، هرچند تقاضای ضعیف میزان هزینهای را که میتواند به مصرفکنندگان منتقل شود محدود خواهد کرد.»
در ادامه نگاهی داریم به نحوه تامین سوخت جت و اینکه این بحران چگونه میتواند بر مصرفکنندگان اثر بگذارد.
سوخت جت چگونه به هواپیما میرسد؟
سوخت جت در پالایشگاهها و از نفت خام تولید میشود؛ همان جا که بنزین و گازوئیل هم ساخته میشود.
شرکتهای هواپیمایی معمولا سوخت جت را مانند رانندههایی که از پمپبنزین سوخت میخرند، اما در مقیاسی بسیار بزرگتر، از پالایشگاهها یا شرکتهای تامینکننده سوخت خریداری میکنند. سوخت جت با کشتی و از طریق خطوط لوله جابهجا میشود و شرکتهای هواپیمایی آن را در فرودگاهها ذخیره میکنند.
تامین سوخت بر عهده خود شرکتهای هواپیمایی است. اگر در منطقهای ذخایر سوخت رو به پایان باشد، لزوما به معنای توقف کامل پروازها نیست، زیرا ممکن است برخی شرکتها ذخایر بیشتری نسبت به دیگران داشته باشند.
با این حال، پروازهای باقیمانده احتمالا بسیار گران خواهند شد تا افزایش هزینه سوخت را جبران کنند.
ژاک روسو، مدیرعامل موسسه مالی کلرویو انرژی پارتنرز، گفت شرکتهای هواپیمایی بزرگتر در مناطقی که با کمبود روبهرو هستند مزیت دارند، زیرا توان مالی بیشتری برای مقابله با قیمتهای بالا در اختیار دارند.
به گفته گزارش این هفته IEA، در اروپا اکنون چندین کشور کمتر از ۲۰ روز ذخیره سوخت در اختیار دارند. در این گزارش آمده است از سال ۲۰۲۰ تاکنون سطح ذخایر هرگز به کمتر از ۲۹ روز نرسیده بود.
این گزارش هشدار داد اگر این رقم به زیر ۲۳ روز برسد، ممکن است کمبود واقعی سوخت در برخی فرودگاهها بروز کند که به لغو پروازها و کاهش تقاضا منجر خواهد شد.
کدام مناطق بیشترین فشار را احساس خواهند کرد؟
روسو گفت کشورهای آسیا و اقیانوسیه بیش از همه به نفت و سوخت جت خاورمیانه وابستهاند و پس از آنها اروپا قرار دارد.
به گفته او، عمده سوخت جت اروپا در پالایشگاههای اروپایی تولید میشود، اما به دلیل جنگ حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از این عرضه از دست رفته است.
روسو افزود برای جبران بخشی از این کمبود، آمریکا صادرات سوخت جت به اروپا را به طور چشمگیری افزایش داده و در ماه آوریل روزانه حدود ۱۵۰ هزار بشکه، یعنی حدود شش برابر سطح معمول، به اروپا فرستاده است.
او اضافه کرد در آمریکا که یک تولیدکننده بزرگ نفت است، دسترسی به سوخت جت مشکل حادی نیست. او گفت به فرزندانش میگوید: «ما آنقدرها در معرض تمام شدن عرضه نیستیم؛ فقط قرار است سوخت اینجا گرانتر شود، در حالی که در بخشهای دیگری از جهان ممکن است واقعا به نقطهای برسند که اصلا سوختی وجود نداشته باشد.»
کمبود عرضه جهانی سوخت جت تا چه حد است؟
پاول مولچانوف، استراتژیست ارشد سرمایهگذاری در موسسه ریموند جیمز اند اسوشیتس، گفت به دلیل بسته شدن تنگه هرمز روزانه بین ۱۰ تا ۱۵ میلیون بشکه نفت از بازار جهانی حذف میشود.
او گفت: «پالایشگاهها در آسیا و اروپا همان پالایشگاههای قبلی در همان محلها هستند، اما اگر نفت کافی برای فعالیت آنها نباشد، این وضع به اختلال واقعی در عرضه منجر خواهد شد.»
او افزود با وجود اینکه IEA حدود ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری اعضای خود آزاد کرده، این اقدام در کوتاهمدت کمکی نخواهد کرد.
او گفت: «ممکن است تا پایان سال طول بکشد تا همه این بشکهها وارد بازار شود.»
سفرهای مسافری چگونه تحت تاثیر قرار میگیرد؟
کریستوفر اندرسون، استاد مدیریت عملیات، فناوری و اطلاعات در دانشگاه کرنل، گفت مسافران باید خود را برای پیامدهایی فراتر از صرفا افزایش بهای بلیت آماده کنند.
او گفت: «این دیگر فقط داستان قیمت سوخت نیست؛ برای شرکتهای هواپیمایی اکنون موضوعْ برنامهریزی شبکه پرواز است. هزینههای بالاتر سوخت مهم است، اما مسیرهای طولانیتر، کاهش انعطافپذیری برنامه پروازها و عدم قطعیت بیشتر درباره شکل تقاضا حتی در چند هفته پیش رو نیز اهمیت دارد.»
او گفت مسافران ممکن است در صورت تداوم این اختلال تا اوج فصل تابستان با «بازاری با الگوهای رزرو دیرتر، نوسان بیشتر در برنامهها و گزینههای کمتر برای بلیتهای ارزان» روبهرو شوند.
رونی در گزارش توریسم اکونومیکس یادآور شد که سفر به خاورمیانه به دلیل بسته شدن حریمهای هوایی و هزینههای تغییر مسیر بیش از همه تحت تاثیر قرار گرفته است. او افزود: «حدود یکپنجم تقاضای سفر میان اروپا و آسیا و ۱۰ درصد تقاضا میان آمریکای شمالی و آسیا از مسیر خاورمیانه انجام میشود و در معرض خطر است. با فرض یک درگیری دوماهه، انتظار میرود روند بهبود از نیمه دوم سال ۲۰۲۶ آغاز شود، هرچند فضای روانی ممکن است سرعت این بازگشت را کاهش دهد.»
شرکتهای هواپیمایی چه میکنند؟
شرکت هواپیمایی هلندی KLM و شرکت کمهزینه بریتانیایی ایزیجت اعلام کردند در حال حاضر با کمبود سوخت روبهرو نیستند و درباره هشدار IEA توضیح بیشتری ندادند. با این حال، هر دو از جمله شرکتهایی هستند که افزایش هزینهها بخشی از بودجه آنها را بلعیده است.
KLM روز پنجشنبه اعلام کرد ماه آینده ۱۶۰ پرواز خود را که حدود ۱ درصد از کل مسیرهای اروپایی این شرکت است کاهش میدهد. این شرکت با اشاره به «افزایش هزینه نفت سفید» گفت تعداد محدودی از پروازها دیگر از نظر مالی صرفه انجام ندارند.
ایزیجت در بهروزرسانی تازه خود اعلام کرد انتظار دارد در نیمه نخست سال مالی ۲۰۲۶ با زیان پیش از مالیات بین ۵۴۰ تا ۵۶۰ میلیون پوند (معادل حدود ۶۱۹.۶ تا ۶۴۲.۶ میلیون یورو) روبهرو شود. با این حال، کنتون جارویس، مدیرعامل این شرکت، گفت تقاضا در مجموع همچنان قوی است و تاکید کرد سفرهای عید پاک شلوغترین فصل تاریخ ایزیجت برای این دوره تعطیلات بوده است.
شرکت هواپیمایی آلمانی لوفتهانزا اعلام کرد مناقشات کاری و قیمتهای بالای سوخت این شرکت را وادار کرده است واحد منطقهای سیتیلاین را زودتر از موعد برنامهریزیشده فورا تعطیل کند و ۲۷ هواپیمای قدیمیتر و کممصرفتر آن را از خدمت خارج سازد. این تصمیم روند تعطیلیای را که برای سال آینده برنامهریزی شده بود تسریع میکند.
شرکت آمریکایی دلتا ایرلاینز که پروازهای فراوانی به مقاصد اروپایی دارد اعلام کرد از «مشکل بالقوه تامین سوخت جت» در این قاره آگاه است و اوضاع را زیر نظر دارد. دلتا که در سال ۲۰۱۲ برای مدیریت بزرگترین قلم هزینه خود یک پالایشگاه در فیلادلفیا خرید، اعلام کرد انتظار ندارد در «کوتاهمدت تاثیری بر عملیاتش» ببیند.
قیمتها چگونه متاثر میشوند؟
سایر شرکتهای هواپیمایی نیز نسبت به افزایش قیمت سوخت هشدار دادهاند و برخی از آنها هماکنون هزینههای تازه را، که اغلب در قیمت بلیت و هزینه خدمات اضافی پنهان است، به مسافران منتقل کردهاند.
برای نمونه، شرکتهای آمریکایی دلتا، یونایتد، امریکن ایرلاینز، ساوتوست ایرلاینز و جتبلو در هفتههای اخیر هزینه بار تحویلی را افزایش دادهاند.
اسکات کربی، مدیرعامل یونایتد، در یادداشتی اخیر به کارکنان گفت اگر قیمت سوخت در سطوح بالا باقی بماند، میتواند ۱۱ میلیارد دلار (۹.۳۲ میلیارد یورو) به هزینههای سالانه شرکت اضافه کند. او برای مقایسه نوشت: «در بهترین سال تاریخ یونایتد نیز سود ما کمتر از ۵ میلیارد دلار بود.»
همزمان، شرکت کاتای پاسیفیک هنگکنگ اخیرا عوارض سوخت را در همه مسیرهای خود حدود ۳۴ درصد افزایش داده و ایر ایندیا نیز اوایل ماه جاری تا ۲۸۰ دلار به هزینه برخی پروازها افزوده است. شرکتهای امارات، لوفتهانزا و KLM نیز برای همگام شدن با نوسان قیمتها، عوارض یا بهای بلیت را تعدیل کردهاند.