با نزدیک شدن زمان تغییر ساعت تابستانی اروپا، این فرصت را مناسب دیدیم تا نگاهی به مناطق زمانی در سراسر جهان بیندازیم.
این روزها که بیشتر ما برای فهمیدن ساعت به تلفنهمراه یا ساعت مچیمان تکیه میکنیم، جلو و عقب رفتن ساعتها تقریبا بیآنکه متوجه شویم از کنارمان میگذرد. مگر این که حیوان خانگیای داشته باشید که ساعت درونی بدنش کوچکترین احترامی برای مصوبههای اتحادیه اروپا قائل نباشد. یا این که پیتر هیچنز باشید.
آگهی
آگهی
ساعت تابستانی اروپا همیشه در ساعت ۲ بامداد به وقت ساعت رسمی اروپای مرکزی (CET) در آخرین یکشنبه ماه مارس آغاز میشود و ساعتها یک ساعت جلو کشیده میشوند تا از روزهای بلندتر بیشترین استفاده شود. امسال این روز با یکشنبه ۲۹ مارس، یعنی همین آخر هفته، مصادف است.
این یعنی حالا بهترین زمان است (بازی با واژه «زمان» کاملا عمدی است) تا نگاهی بیندازیم به تاریخچه منطقههای زمانی و عجایبی که این نظام در گوشه و کنار دنیا به وجود آورده است.
منطقههای زمانی در نسبت با زمان هماهنگ جهانی (UTC) تعریف میشوند؛ نقطه صفر زمانی که بر نصفالنهار مبدا منطبق است. از آنجا که زمین کروی است (با پوزش از زمینتختباوران) و به ۳۶۰ درجه تقسیم میشود و از سوی دیگر یک شبانهروز ۲۴ ساعت است، این منطق شکل گرفت که به ازای هر ۱۵ درجه که به سمت شرق نصفالنهار مبدا بروید یک ساعت از زمان کم میشود و به ازای هر ۱۵ درجه به سمت غرب، یک ساعت به زمان اضافه.
با این حال از آنجا که کشورها میتوانند خودشان منطقه زمانیشان را تعیین کنند، این تقسیمبندی همیشه با واقعیت جغرافیایی منطبق نیست.
منطقه زمانی «اشتباه» اسپانیا
از نظر جغرافیایی بیشتر خاک اسپانیا در محدوده زمانی UTC+00:00 قرار میگیرد؛ یعنی همان ساعت اروپای غربی که کشورهایی مثل بریتانیا، ایرلند و پرتغال از آن پیروی میکنند.
با این حال اسپانیا از زمان جنگ جهانی دوم از ساعت اروپای مرکزی، یعنی UTC+01:00 استفاده میکند. دلیلش این است که فرانسیسکو فرانکو در سال ۱۹۴۲ برای همسویی با آلمان نازی ساعت رسمی کشور را تغییر داد و این تصمیم هرگز برگردانده نشد.
در سال ۲۰۱۳ یک کمیته پارلمانی توصیه کرد این تغییر به عقب برگردانده شود (منبع به زبان انگلیسی)، اما برای اجرای این پیشنهاد پیشرفت چندانی حاصل نشده است.
«ساعت تفریحگاهها» در مالدیو
به طور رسمی، ساعت مالدیو UTC+05:00 است، در حالی که نزدیکترین همسایگانش، هند و سریلانکا، از UTC+05:30 استفاده میکنند.
با این همه بسیاری از تفریحگاههای مالدیوی قواعد خودشان را دارند و از مهمانان میخواهند ساعتشان را یک ساعت جلو بکشند و آن را روی UTC+06:00 تنظیم کنند.
وقتی بیشتر روزتان به نوشیدن کوکتل کنار استخر، غواصی میان صخرههای مرجانی و امتحان کردن غذاهای مختلف در بوفه میگذرد، احتمالا ساعت چندان اهمیتی ندارد، مگر زمانی که باید هواپیمای دریایی یا قایق تندرو را برای بازگشت به پایتخت، ماله، سوار شوید. با این حال یوگای سحرگاهی وقتی ساعت ۷ صبح باشد خیلی وسوسهانگیزتر از ۶ صبح به نظر میرسد.
منطقه زمانی واحد چین
چین که از نظر مساحت سومین کشور بزرگ دنیا است، از نظر جغرافیایی پنج منطقه زمانی مختلف از UTC+05:00 تا UTC+09:00 را در بر میگیرد، اما در عمل فقط یک ساعت رسمی دارد: UTC+08:00.
این ساعت که به «ساعت پکن» معروف است پس از تاسیس جمهوری خلق چین در سال ۱۹۴۹ به عنوان ساعت واحد کشور پذیرفته شد.
حدود ۹۴ درصد جمعیت چین در شرق کشور زندگی میکنند و برای بیشتر آنها اختلاف میان ساعت «درست» جغرافیایی و ساعت پکن چندان محسوس نیست. اما در غرب کشور اوضاع کاملا متفاوت است؛ اگر از منطقه سینکیانگ وارد افغانستان شوید ساعتتان ناگهان سه ساعت و نیم عقب میرود.
برای جبران این وضعیت بسیاری از مردم سینکیانگ عملا با دو ساعت زندگی میکنند: ساعت ارومچی (UTC+06:00) و ساعت پکن. بنابراین اگر در خیابان از کسی بپرسید ساعت چند است، تعجب نکنید اگر دو جواب مختلف بشنوید.
اختلاف ۴۵ دقیقهای نپال
بیشتر کشورهای جهان از اختلافهای ساعتی کامل نسبت به UTC استفاده میکنند و تعداد کمی اختلاف نیمساعته دارند. نپال یکی از فقط سه منطقهای است که اختلاف ۴۵ دقیقهای دارد: UTC+05:45.
در گذشته این کشور از «ساعت میانگین محلی» استفاده میکرد؛ شکلی از ساعت خورشیدی که بر مبنای زمانی تعریف میشود که خورشید در آسمان در بالاترین نقطه خود قرار دارد و سپس برای یکنواخت شدن در طول سال اصلاح میشود. ملاک هم پایتخت، کاتماندو، بود که ساعتش UTC+05:41:16 محاسبه میشد، بنابراین اختلاف ۴۵ دقیقهای امروز کاملا هم بیربط نیست. کشورهای دیگری هم قبلا از ساعت میانگین استفاده میکردند، از جمله ایرلند که تا سال ۱۹۱۶ از UTC-00:25:21 استفاده میکرد.
یک نکته جالب دیگر هم این که نپال تقویم مخصوص خود به نام «ویکرام سموات» را دارد که بسته به زمان سال، ۵۶ تا ۵۷ سال از تقویم گریگوری جلوتر است.
استرالیا؛ پیچیدهترین معمای ساعت تابستانی
دولتهای ایالتی در استرالیا تعیین میکنند از کدام منطقه زمانی استفاده کنند و این که ساعت تابستانی را اجرا بکنند یا نه. با توجه به این که این کشور شش ایالت و چندین قلمرو داخلی و خارجی دارد، ماجرا میتواند بسیار پیچیده شود.
ایالت استرالیای غربی در تمام طول سال از UTC+08:00 پیروی میکند. قلمرو شمالی و ایالت استرالیای جنوبی روی UTC+09:30 هستند که دومی در دوره ساعت تابستانی به UTC+10:30 میرود. کوئینزلند، نیو ساوت ولز، قلمرو خلیج جرویس، قلمرو پایتختی استرالیا، ویکتوریا و تاسمانی روی UTC+10:00 قرار دارند، اما در دوره ساعت تابستانی به جز کوئینزلند بقیه به UTC+11:00 میروند.
جزایر کوکوس (کیلینگ) روی UTC+06:30 و جزیره کریسمس روی UTC+07:00 هستند و هیچیک ساعت تابستانی را اجرا نمیکنند. جزیره نورفک روی UTC+11:00 است و در دوره ساعت تابستانی به UTC+12:00 میرود.
نمونههای استثنایی دیگری هم هست، مثلا شهر بروکن هیل در ایالت نیو ساوت ولز در نزدیکی مرز استرالیای جنوبی که از منطقه زمانی متفاوتی استفاده میکند، اما توضیح همه آنها هم از حوصله این مطلب و هم از حوصله نویسنده خارج است.
نبود ساعت تابستانی در آریزونا و هاوایی
در ایالات متحده ۴۸ ایالت ساعت تابستانی را اجرا میکنند؛ ساعتها در دومین یکشنبه ماه مارس یک ساعت جلو کشیده میشود و در نخستین یکشنبه نوامبر دوباره به عقب برگردانده میشود.
دو استثنا کداماند؟ آریزونا و هاوایی.
آریزونا در گذشته ساعت تابستانی را اجرا کرده است، اما اقلیم بسیار گرم و بیابانی این ایالت باعث میشود منطقیتر باشد که مردم صبحها زودتر و در خنکای نسبی بیدار شوند. تنها استثنا ملت ناواهو است که قلمرو آن از چند ایالت، از جمله ایالتهایی که ساعت تابستانی را اجرا میکنند، عبور میکند.
در مورد هاوایی، این جزایر در نزدیکی خط استوا قرار دارند و به همین دلیل در طول سال اختلاف زمان طلوع و غروب خورشید بسیار اندک است.
قلمروهای وابسته به امریکا از جمله پورتوریکو، جزایر ویرجین امریکا، گوام، ساموای امریکا و جزایر ماریانای شمالی نیز ساعت تابستانی را اجرا نمیکنند.
سفری ۲۴ ساعته در فاصله ۲۰۰ کیلومتری از ساموای امریکا تا ساموا
خط تاریخ بینالمللی که درست در سوی دیگر کره زمین نسبت به نصفالنهار مبدا قرار دارد، مرز میان دو روز تقویمی را مشخص میکند؛ همان جایی که UTC-12:00 و UTC+12:00 به هم میرسند.
این خط که در اقیانوس آرام قرار گرفته مستقیم نیست، چون کشورها و قلمروها میتوانند انتخاب کنند در کدام سوی آن قرار بگیرند.
برای مثال، ساموا در پایان سال ۲۰۱۱ تصمیم گرفت از یک سوی این خط به سوی دیگر برود؛ نتیجه این که اکنون این کشور یک روز از ساموای امریکا جلوتر است، هرچند فقط ۲۰۰ کیلومتر با آن فاصله دارد. دلیل این تصمیم آن بود که روابط اقتصادی و انسانی ساموا با استرالیا و نیوزیلند بسیار نزدیکتر از ایالات متحده است.