کارشناسان هوانوردی میگویند زمینگیر کردن پروازها فقط به پاکسازی برف و یخ از باند فرودگاه خلاصه نمیشود و فرایندی بهمراتب پیچیدهتر است.
هفته گذشته، هزاران گردشگر در شمال فنلاند گرفتار شدند، چون پروازهای فرودگاه کیتیلا بهدلیل سرمای شدید لغو شد.
این کشور شمالی به مهارتش در مقابله با هوای زمستانی شناخته میشود و اختلال در ترافیک هوایی در آن بسیار کمتر از کشورهای اروپاییِ جنوبی رخ میدهد.
پس چه چیزی فعالیتهای فرودگاهی را فلج کرد؟ کارشناسان هوانوردی میگویند زمینگیر کردن پروازها پیچیدهتر از صرفا پاکسازی برف و یخِ باند است.
چرا فرودگاههای فنلاند از پس هوای زمستانی بهخوبی برمیآیند؟
در فنلاند، افت شدید دما و برف سنگین در زمستان امری روزمره است، بنابراین فرودگاهها برنامههای نگهداری منظم و تثبیتشدهای دارند.
مثلا فرودگاه هلسینکی هم نگهداری روزانه انجام میدهد و هم برفروبیِ هدفمند.
آنسی ویسانن، مدیر عملیات اپرون فرودگاه هلسینکی در فیناویا، در یک بیانیه خبری گفت: «اصطلاح برفروبیِ هدفمند به مدل عملیاتیِ روزهای بارشِ غیرعادیِ برف روی اپرونها [محل پارک هواپیما] اشاره دارد.»
«طرحِ جایدادن هواپیماها حدود ۱۲ ساعت از پیش تدوین میشود تا چند جایگاهِ هواپیما روی اپرون کنار هم خالی باشد.»
«در نتیجه تیم نگهداری میتواند منابعش را متمرکز کند و آن محدوده را برفروبی کند. پس از آن، فرایندِ آمادهسازیِ هواپیما برای پروازِ بعدی آغاز میشود.»
هواپیما جایگاهها بخشبندی و بهصورت نوبتی آزاد میشوند تا نیروهای نگهداری بتوانند در یک نوبت، تا حد امکان محدوده بزرگی را جارو و برفروبی کنند.
باندها و تاکسیویها هم باید از برف پاک باشند. در فرودگاه هلسینکی، ناوگانی شامل ۲۰۰ خودرو و دستگاه، از برفروب تا پاشنده مواد شیمیایی، آماده است تا سه باند را پاکسازی کند.
غولهای این ناوگان جاروبدمندههای Vammas PSB 5500 هستند. این دستگاههای ۳۱ تنی به لطف سهگانهِ منحصربهفردِ ویژگیهای برفروبیشان، تنها در ۱۱ دقیقه نواری به عرض ۵٫۵ متر از باند را پاک میکنند.
پیری پنانن، رئیسِ نگهداریِ محوطه پروازیِ فرودگاه هلسینکی در فیناویا، در همان بیانیه افزود: «از جاروبدمندهها [برای پاکسازیِ برف] در فصلِ زمستان تا ۸۰۰ ساعت استفاده میشود.»
این ماشینآلات را ۱۳۵ نیرویِ ماهر و آموزشدیده در بخش نگهداری به کار میگیرند که ۷۵ نفرشان فقط برای فصل زمستان جذب میشوند.
پنجره زمانی هلسینکی برای پاکسازیِ باندهایی به طولِ ۳۵۰۰ متر و عرضِ ۶۰ متر، ۱۳ دقیقه است.
با این حال، معمولا با کمکِ عواملِ ضدیخ و الگوهایِ جارو و برفروبیِ دقیق و تمرینشده، این کار در ۱۱ دقیقه انجام میشود.
وقتی یکی از سه باند فرودگاه در حال پاکسازی است، دو باندِ دیگر فعال میمانند.
چرا پروازها در فرودگاه کیتیلا زمینگیر شدند؟
حتی فرودگاههای شمالیتر، فراتر از مدار قطبی، بهندرت بهخاطر هوای زمستانی تعطیل میشوند.
در فرودگاه ایوالو، آخرین رخدادِ دماییِ شدید در سال ۲۰۲۳ دماسنج را تا منفی ۳۵ پایین برد. حتی در آن زمان هم فرودگاه فقط یک پرواز را لغو کرد و سایر عملیات طبق روال ادامه یافت.
در فرودگاه کیتیلا، پس از چند روزِ هوایِ مشابهِ یخبندان، در ۱۱ ژانویه دما به منفی ۳۷ درجه سانتیگراد رسید. اما عملیات بهطور شدیدی مختل شد و وضعیت بهمراتب بدتر از ایوالو بود.
وقتی برف و شرایطِ یخزدگی همزمان رخ میدهد، منابع تا مرزِ ظرفیت تحت فشار قرار میگیرند. اما عامل اصلی، لایهِ یخیِ نشسته بر بدنهِ بیرونیِ هواپیما بود که میتواند قطعاتِ مکانیکی و فلپهای رویِ بال را کاملا منجمد کند.
یوریس ملکرت، مدرسِ مهندسیِ هوافضا در دانشگاهِ فناوریِ دل프트، به روزنامهِ دی تلگراف گفت: «پرواز با یخ رویِ بالها بسیار خطرناک است. جریانِ هوا اطرافِ بال مختل میشود، سپس هواپیما دچارِ واماندگی میشود و سقوط میکند.»
برای جلوگیری از این وضعیت، ابتدا باید یخ با آبِ گرم زدوده شود و سپس لایهای از ضدیخ رویِ هواپیما پاشیده شود. این فرایند بینِ ۱۰ دقیقه تا نیم ساعت طول میکشد.
سخنگویِ فیناویا، مدیرِ شبکهِ فرودگاههایِ فنلاند، گفت که در یخبندانِ شدید اما خشک ممکن است نیازی به یخزدایی نباشد، اما اگر رطوبت در هوا باشد معمولا نیاز به یخزدایی افزایش مییابد.
همان سخنگو گفت: «بهدلیلِ شرایطِ بسیار دشوار، ایرلاینها ناچار شدند پروازهایِ مقصدِ کیتیلا را در جمعه، شنبه و یکشنبه لغو کنند.»
فیناویا همچنین به شبکهِ عمومیِ یله اطلاع داد که هنگامِ سوختگیری، اتصالاتِ تجهیزاتِ زمینی و درهایِ خودروها یخ زده بود و یخزدایی عملا ناممکن شده بود.
بحرانِ یخزداییِ هواپیماها در فرودگاهِ اسخیپول
اوایلِ ژانویه، با رسیدنِ موجِ سرمایِ شدید، بیش از ۳۰۰۰ پرواز در فرودگاهِ اسخیپولِ آمستردام لغو شد.
بارشِ سنگینِ برف پاکسازیِ باندها را به کاری فشرده و پرشتاب تبدیل کرد، اما باز هم این یخزداییِ حیاتیِ هواپیماها بود که کار را مختل کرد.
به گزارشِ دی تلگراف، اسخیپول بهدلیلِ هزینهها تصمیم گرفت در همهِ باندها تاسیساتِ یخزدایی نصب نکند و این موضوع هواپیماها را مجبور به تاکسیکردنِ طولانیتر میکند و در هوایِ شدید گلوگاه ایجاد میکند.
اما مشکلِ اصلی این بود که شرایطِ یخزدگیِ طولانیمدت شرکتِ کیالام را که بیشترِ عملیاتِ یخزداییِ هواپیماهایِ خروجیِ فرودگاه را انجام میدهد، تحتِ فشار قرار داد.
۱۰۰ کارمند و ۲۵ کامیون به عملیاتِ یخزدایی اختصاص دارند و همگی در هفتهِ دماهایِ شدید به کار گرفته شدند.
این ایرلاینِ هلندی گفت پس از چند روز استفادهِ مداوم، ذخیرهِ مایعِ یخزداییشان رو به پایان رفت و همین مجبورشان کرد پروازهایِ بیشتری را لغو کنند.
کیالام کارکنانی را برای تامینِ ذخیرهِ اضافی به آلمان فرستاد (بیش از ۱۰۰ هزار لیتر مایع) و به همین دلیل عملیات پس از چند روز بهتدریج از سر گرفته شد.
یک کارمندِ کیالام که به شرطِ ناشناسماندن صحبت میکرد به دی تلگراف گفت: «این اثرِ دومینویی در روزهایِ برفی مثلِ این، اسخیپول را کاملا از کار میاندازد. ما مضحکهِ اروپا شدهایم.»