اعتیاد به شبکههای اجتماعی، مشکلات عزتنفس و آزار سایبری پیامدهای روانی مستندی برای نوجوانان ایجاد کردهاند. برخلاف زورگویی حضوری، آزار آنلاین تا داخل خانه کودکان ادامه پیدا میکند و گریختن از آن سختتر است.
جمهوری آذربایجان به فهرست رو به گسترش کشورهایی پیوسته که برای نوجوانان در شبکههای اجتماعی محدودیت اعمال میکنند و در زمانی که دولتها در سراسر جهان این پرسش را مطرح میکنند که آیا صنعت دیجیتال میتواند خود را تنظیم کند، قانونی را به تصویب رسانده که استفاده افراد زیر ۱۶ سال از این پلتفرمها را ممنوع میکند.
آگهی
آگهی
استرالیا نخستین کشوری است که ممنوعیت سراسری استفاده از شبکههای اجتماعی برای کودکان زیر ۱۶ سال را به اجرا گذاشته است.
فرانسه قوانین مربوط به سن رضایت دیجیتال را سختگیرانهتر کرده است، بریتانیا لایحه ایمنی آنلاین را به تصویب رسانده و اتحادیه اروپا فشار بر شرکتهای فناوری را افزایش داده است.
حالا باکو تصمیم گرفته در همان مسیر حرکت کند.
اعتیاد به شبکههای اجتماعی، مشکلات خودباوری و آزار و اذیت اینترنتی پیامدهای روانی مستندی برای نوجوانان به همراه داشته است. برخلاف زورگویی حضوری، آزار آنلاین کودکان را تا داخل خانه دنبال میکند و گریز از آن دشوارتر است.
نرمینا اسمایلزاده، روانشناس کودک و نوجوان با ۱۶ سال سابقه، به یورونیوز گفت نوجوانانی که در معرض آزار دیجیتال قرار میگیرند، اغلب «احساس شرم بسیار شدید، کاهش اعتمادبهنفس و اضطراب» را تجربه میکنند که به انزوای اجتماعی و دوری از مدرسه منجر میشود.
او از محدودیت سنی در سطح دولت حمایت میکند اما هشدار میدهد که ممنوعیت به تنهایی مشکلات ریشهای را حل نمیکند.
اسمایلزاده گفت: «ممنوع کردن چیزی در این سن میتواند اثر معکوس بگذارد.»
او تاکید کرد: «کودکان به چیزهای ممنوع علاقه بیشتری نشان میدهند و ممکن است سعی کنند پنهانی از آنها استفاده کنند.»
او گفت: «اگر والدین چیزی را بدون توضیح دلیل آن ممنوع کنند، کودکان فقط کارهایشان را پنهان میکنند. رویکرد سالم نیازمند نظارت همراه با اعتماد متقابل و گفتوگوی باز است.»
او گفت خوراکهای الگوریتمی از حساسیت بیشتر نوجوانان نسبت به ظاهر جسمی و پذیرش اجتماعی سوءاستفاده میکنند و به تمرکز حواس و انگیزه تحصیلی آسیب میزنند.
اسمایلزاده گفت: «مشکلات تمرکز و حواسپرتی از جدیترین مسائل امروز ما است و این وضعیت آنها را پرخاشگرتر و تکانشیتر میکند.»
او گفت: «وقتی کودکان خود را با تصاویر ایدهآل در شبکههای اجتماعی مقایسه میکنند، به طور طبیعی به مشکلات اعتمادبهنفس، نارضایتی از تصویر بدنی و در بدترین حالت به نشانههای افسردگی منجر میشود.»
او افزود راه حل از خانه آغاز میشود. اسمایلزاده گفت: «نحوه رابطه عاطفی والدین با فرزندشان بسیار مهم است. اگر پیوند عاطفی درست شکل بگیرد، هر حرفی که والدین میزنند برای نوجوان عادی و پذیرفتنی خواهد بود.»
چگونه به کودکان استفاده ایمن از اینترنت را بیاموزیم
بحث میان سیاستمداران و روانشناسان از زاویه دید معلمان شکل دیگری به خود میگیرد. استفاده گسترده کودکان از ویپیان و تاریخ تولد جعلی نشان میدهد فاصله میان قانونگذاری و اجرای فنی هنوز زیاد است.
کماله داداشوا، معلم انفورماتیک و مهارتهای دیجیتال در مدرسه شماره ۱۶۱، گفت این ممنوعیت به مشکلات واقعیای میپردازد که او هر روز میبیند؛ مقایسه با همسالان، وابستگی به «لایک»، آزار و اذیت اینترنتی و بههمخوردن خواب؛ اما این پرسش را مطرح کرد که آیا صرف محدودیت چارچوب درستی است یا نه.
داداشوا به یورونیوز گفت: «هدف نباید دور نگه داشتن کودکان از اینترنت باشد، بلکه باید آنها را برای استفاده ایمن از آن آماده کنیم. در قرن بیست و یکم گریختن از محیط دیجیتال ناممکن است و اولویت باید امنتر کردن آن باشد.»
داداشوا گفت: «همچنین اشتباه است که تمام بار را فقط بر دوش کودک یا والدین بگذاریم. خود پلتفرمها وظیفه دارند محیطی امن برای افراد زیر سن قانونی ایجاد کنند.»
او توضیح داد: «مدارس باید فراتر از محدود کردن دسترسی عمل کنند. مدارس باید تمرکز خود را بر جایگزینی زمان حضور پشت صفحه با فعالیتهای دیجیتال معنادار، مانند برنامهنویسی، رباتیک و باشگاههای سواد رسانهای بگذارند.»
داداشوا گفت: «در حالی که ممنوعیت شبکههای اجتماعی میتواند آثار مثبتی داشته باشد، راه حل واقعی در پرورش رفتار دیجیتال سالم و مهارتهای ارتباطی در دنیای واقعی است.»
پلتفرمهای دیجیتال در عمل چه میکنند؟
لامان نظاروا، تحلیلگر ژئوپولیتیک در مرکز تحلیلی خزر، معتقد است این موج قانونگذاری بازتاب بازنگری گستردهتری در این است که پلتفرمهای دیجیتال در عمل چه کار میکنند.
نظاروا به یورونیوز گفت: «پلتفرمها به یکی از اصلیترین محیطهایی تبدیل شدهاند که کودکان در آن زبان، ارزشها و هنجارهای اجتماعی را میآموزند.»
او افزود این نقشها پیشتر بر عهده خانوادهها و مدارس بود. نظاروا گفت: «دولتها کمکم درمییابند که پلتفرمهای دیجیتال فقط اطلاعات منتقل نمیکنند، بلکه تجربه اجتماعی را سازماندهی میکنند و پیش از شکلگیری باورها، عادات و پیش از قضاوت، توجه را شکل میدهند.»
نظاروا این قوانین تازه را تلاشی از سوی دولتها توصیف کرد برای بازسازی دیوارهای حفاظتی گرداگرد کودکی که خوراکهای دیجیتال آنها را فرو ریختهاند.
او گفت: «از این منظر، حد سنی پیشنهادی در آذربایجان نشاندهنده تغییر در نحوه درک نقش دولتها است.»
کارشناسان میگویند آزمون عملی قانون آذربایجان پس از تصویب آن آغاز خواهد شد؛ اینکه این محدودیتها در عمل تا چه حد قابل اجرا است و آیا همراه با آموزش و ساختارهای حمایتی خواهد بود یا نه؛ ساختارهایی که باید رفتار را تغییر دهند نه اینکه آن را فقط به زیرزمین ببرند.