تحلیلگران اطلاعات نادرست پیش از انتخابات آخر هفته گذشته تاکتیکهای تازه را شناسایی کردند؛ از خبرهای جعلی هماهنگ با روایتهای تبلیغاتی و گروههای خصوصی فیسبوک برای انتشار پیامهای حزبی تا نشانههای مداخله روسیه.
انتخابات پارلمانی مجارستان به میدان اصلی انتشار اطلاعات نادرست تبدیل شده بود؛ از برنامههای ساختگی احزاب تا عملیات نفوذی مرتبط با کرملین.
آگهی
آگهی
پس از رایگیری روز یکشنبه و نتیجه تاریخی آن، اکنون زمان آن است که دقیقتر بررسی شود دقیقا چه کارهایی برای اثرگذاشتن بر رای مردم انجام شد.
حزب تیسا به رهبری پیتر ماگیار با کسب اکثریت دو سومی، ۱۳۸ کرسی از ۱۹۹ کرسی پارلمان را به دست آورد و پس از ۱۶ سال، ویکتور اوربان، نخستوزیر دیرپای مجارستان را از قدرت کنار زد.
در حالی که نگرانیها از دخالت خارجی، بهویژه از سوی روسیه، در سراسر کارزار انتخاباتی توجه بینالمللی را برانگیخته بود، تحلیلگران میگویند بخش عمده اطلاعات گمراهکنندهای که پیش از رایگیری منتشر میشد از داخل کشور سرچشمه میگرفت نه از مسکو.
سیلارد تتسار، روزنامهنگار سازمان حقیقتسنجی مجاری «لاکموش»، برآورد میکند دستکم ۹۰ درصد این محتوا منشأ داخلی داشته و میگوید اگر دامنه انتشار و میزان اثرگذاری را هم در نظر بگیریم، این رقم میتواند حتی بالاتر باشد.
در میان این سهم داخلی، فیدس تنها نیروی مسلط بود و این به خود حزب محدود نمیشد.
تتسار به اکوسیستم گسترده پیرامون آن اشاره میکند که شامل رسانههایی است که زیر نفوذ یا کنترل فیدس قرار دارند و همچنین سازمانهای واسطهای مانند «جنبش مقاومت ملی» و «مگافون»، شبکه موسوم به اینفلوئنسرها؛ او این دو را از مهمترین بازیگران این کارزار توصیف میکند.
یورونیوز نکست در این گزارش نگاهی دقیقتر میاندازد به روایت کلی این کارزار و برخی روندهای تازه در پیامرسانی سیاسی که هم در فضای مجازی و هم خارج از آن، همزمان با نزدیک شدن روز رایگیری، ظاهر شد.
برتری اطلاعات گمراهکننده داخلی در کارزار انتخاباتی
پژوهشگران حوزه اطلاعات گمراهکننده میگویند بازیگران طرفدار دولت در این کارزار از تاکتیکهایی تهاجمیتر از انتخابات گذشته استفاده کردند.
به گفته کنراد بلایر-سیمون، پژوهشگر موسسه دانشگاهی اروپا، یکی از این تاکتیکهای جدید تولید گزارشهای خبری بر پایه «اطلاعات کاملا ساختگی» بود.
بلایر-سیمون میگوید برای مثال حزب اوربان یک برنامه جعلی برای حزب تیسا تهیه و آن را به پایگاه خبری مجاری ایندکس (منبع به زبان انگلیسی) درز داد؛ سایتی که سپس گزارشی منتشر کرد و مدعی شد در صورت پیروزی، اپوزیسیون قصد دارد مالیاتها را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
بلایر-سیمون میگوید این سند در واقع جعلی بود و پیشنهادهای سیاستی ساختگی، از جمله مالیاتبستن بر گربهها و سگها را هم در بر میگرفت. حزب تیسا به دلیل انتشار این گزارش (منبع به زبان انگلیسی) از ایندکس و چند رسانه دیگر شکایت کرد.
حزب اوربان سپس همین برنامههای جعلی را روی پوسترهای انتخاباتی در سراسر کشور به نمایش گذاشت.
او گفت به نظر من تفاوت اینجاست که حالا دولت از سطح تبلیغات فراتر رفته و در صحنه عمل هم برای خود «واقعیت» میسازد و سعی کرده بود برای تبلیغاتش «مدرک» جعلی تولید کند.
بلایر-سیمون گفت دلیل این که اطرافیان اوربان ناچار شدند در روشهای خود تا این حد «افراطی» پیش بروند این بود که واقعا «میترسیدند ممکن است انتخابات را ببازند»؛ ترسی که با پیروزی قاطع ماگیار در آخر هفته به واقعیت تبدیل شد.
به گفته او، حزب تیسا برای مقابله با این وضعیت تلاش کرد «از روستایی به روستای دیگر» برود و در جریان انتخابات در سراسر کشور پایگاه حمایتی خود را گسترش دهد؛ رویکردی که به گفته بلایر-سیمون، با وجود تلاشها برای خدشهدار کردن اعتبارشان، این حزب را در برابر اردوگاه اوربان بسیار نیرومندتر کرد.
اجرای «سناریوی کلاسیک» دخالت روسیه
در حالی که رد پای کرملین بهروشنی در این کارزار دیده میشد، تحلیلگران اطلاعات گمراهکننده میگویند دامنه اثرگذاری آن کمتر از حدی بود که پیشتر از آن واهمه داشتند.
آلیس لی، تحلیلگر موسسه راستیآزمایی «نیوزگارد»، میگوید روسیه در این انتخابات همان «سناریوی کلاسیک» دخالت انتخاباتی را اجرا کرد؛ جعل گزارشهای خبری با ادعاهای «فاحش» علیه رقیبان اوربان.
یکی از این عملیاتها با نام «ماتریوشکا» در جعل گزارشهای خبری ویدیویی تخصص دارد.
لی گفت این گروه در مجارستان ویدیویی جعلی ساخت که ظاهرا از سوی روزنامه فرانسوی «لوموند» منتشر شده بود و ادعا میکرد هنرمند اوکراینی، دنیس پانشنکو، سگهای مجاری را مسموم میکند.
یکی دیگر از بازیگران روسی حاضر در این کارزار، گروه «استورم ۱۵۱۶»، مقالههایی مفصل منتشر میکرد که شبیه گزارشهای سایتهای خبری بود.
در یکی از مهمترین این مقالات ادعا شده بود رقیب اصلی اوربان، به دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اهانت کرده است؛ ادعایی که در شبکه اجتماعی اکس بازتاب گستردهای پیدا کرد.
لی افزود استورم-۱۵۱۶ دیگر چهرههای حزب تیسا را هم هدف گرفت و آنها را متهم کرد که میخواهند مجارستان را به جنگ روسیه و اوکراین بکشانند و روابط آمریکا و مجارستان را تیرهتر کنند.
اما چرا فعالیت روسها تا این حد شدت گرفت؟ لی برای این پرسش پاسخی دارد.
او گفت روسها اکنون بیشتر دخالت میکنند چون تصور میکردند اوربان در موقعیت نسبتا امنی قرار دارد؛ چون نوعی انحصار قدرتمند بر رسانههای دولتی دارد و تا حد زیادی بر افکار عمومی مسلط است.
اما بخش زیادی از این دخالتها احتمالا به هدف نخورد.
به گفته تتسار، بررسیهای سازمان حقیقتسنجی لاکموش نشان داد بسیاری از کارزارهای روسی به جای زبان مجاری به انگلیسی بودند و در اکس منتشر میشدند؛ پلتفرمی که در مقایسه با فیسبوک برای فضای گفتوگوی سیاسی در مجارستان «تا این حد مهم نیست».
او گفت باید مراقب باشیم اثر «مستقیم» محتواهای جعلی روسی را بیش از اندازه بزرگ نکنیم، زیرا وقتی دامنه و میزان انتشار آنها را بررسی کردیم دیدیم که این تاثیر در عمل بسیار محدود بوده است.
محدودیتهای تبلیغاتی
بلایر-سیمون میگوید محدودیتهای تازهای که متا و گوگل اعمال کردند احزاب سیاسی مجارستان را واداشت تا برای رساندن پیام خود به هواداران در محبوبترین سایتهای کشور، از جمله فیسبوک، اینستاگرام و یوتیوب، تاکتیکهایشان را تغییر دهند.
اکتبر سال گذشته، متا به دلیل «ابهامهای حقوقی» انتشار تبلیغات سیاسی را در سکوهای (منبع به زبان انگلیسی) خود در اتحادیه اروپا ممنوع کرد. یوتیوب نیز از سپتامبر گذشته محدودیتهای (منبع به زبان انگلیسی) مشابهی اعمال کرده که انتشار تبلیغات بازیگران سیاسی را، در صورتی که بتواند بر نتیجه انتخابات یا همهپرسی تاثیر بگذارد، منع میکند.
به گفته بلایر-سیمون و تتسار، این محدودیتها تا حدی موثر بود، چون حجم تبلیغات سیاسی در این شبکههای اجتماعی نسبت به کارزارهای گذشته کمتر بود.
آنها اضافه کردند با این حال فیدس راههایی برای رساندن تبلیغات خود در شبکههای اجتماعی پیدا کرد.
فیدس گروههای خصوصی متعددی در فیسبوک ایجاد کرد؛ از جمله گروه «Fighters Club» با بیش از ۶۱ هزار عضو و گروه «Digital Civic Circles» با بیش از ۱۰۰ هزار نفر.
در توضیح ترجمهشده گروه «Fighters Club» در فیسبوک آمده است که این گروه در سال ۲۰۲۵ به ابتکار ویکتور اوربان تاسیس شده تا «بهطور موثر از منافع مجارستان در فضای آنلاین نمایندگی کند».
در این توضیح آمده است این گروه فقط با دعوت اعضا را میپذیرد و به دنبال مجارهایی است که «فعالانه آمادهاند برای خدا، میهن و خانواده اقدام کنند».
تتسار توضیح داد فیدس از این گروههای فیسبوکی انتظار داشت ساختاری ایجاد کنند که بتواند هواداران را به سمت پستهای مشخص در شبکههای اجتماعی بفرستد و به آنها دستور دهد برای افزایش دیدهشدن، آن پستها را لایک کنند، به اشتراک بگذارند و زیرشان نظر بگذارند؛ هرچند میزان تعامل با این پستها چندان بالا نیست.
به گفته موسسه پژوهشی «پولیتیکال کپیتال»، یکی از سازمانهای غیردولتی پیشرو در مجارستان، هر دو گروه وابسته به فیدس بیش از چهار هزار آگهی در سکوهای متا منتشر کردند تا کاربران را به عضویت در این گروهها تشویق کنند.
لاکموش اعلام کرد صفحات دیگری در فیسبوک، از جمله صفحه «Heart of Hungary» که به عنوان گروه سوارکاری برچسبگذاری شده بود، پنج آگهی پولی منتشر کردند (منبع به زبان انگلیسی) که در آنها با استناد به مقالهای جعلی، رومولوش روسینسندی، سیاستمدار حزب تیسا، به جذب مجارها برای جنگیدن در اوکراین متهم شده بود.
این آگهیها ظرف یک هفته دستکم به ۱۰۰ هزار نفر رسید.
پولیتیکال کپیتال تاکید کرد فیدس از ویدیوهای تولیدشده با هوش مصنوعی در فیسبوک برای «تبلیغات منفی، بیاعتبار کردن رقبا و دامن زدن به ترس اجتماعی» استفاده کرده است.
برای مثال، ایشتوان موهاچی، نامزد حزب فیدس، یک ویدیوی تولیدشده با هوش مصنوعی (منبع به زبان انگلیسی) با تم جنگی منتشر کرد که در آن حزب تیسا جوانان مجار را به جبهه جنگ میبرد.
چهرههای دیگری از این حزب، از جمله روسینسندی، تیبور فرنتس هالمای و تاماش چه نیز در لباس نظامی به تصویر کشیده شده بودند.
پولیتیکال کپیتال گفت اعضای حزب تیسا نیز از هوش مصنوعی استفاده کردند تا در برابر روایتهای حامی دولت که میکوشیدند آنها را بیاعتبار کنند، واکنش نشان دهند.
پولیتیکال کپیتال افزود ماگیار و چند سیاستمدار دیگر حزب تیسا در فیسبوک تصاویر (منبع به زبان انگلیسی) جلد مجله تایم را که با هوش مصنوعی ساخته شده بود منتشر کردند؛ تصاویری که آنها را به عنوان «شخصیت سال» نشان میداد و به گفته این موسسه، به ساختن «اسطوره مردی که در برابر قدرت میایستد» کمک میکند.
بلایر-سیمون در پایان گفت این ویدیوها و آگهیهای شبکههای اجتماعی در کتابخانه تبلیغات متا یا ابزارهای مشابهی که پیشتر در دسترس پژوهشگران بود ثبت نمیشود و همین موضوع تحلیل میزان انتشار آنها را پیش از انتخابات دشوارتر کرده است.