مردم ایسلند ۲۹ اوت پای صندوقهای رأی میروند تا در همهپرسی درباره ازسرگیری مذاکرات عضویت این کشور در اتحادیه اروپا تصمیم بگیرند؛ مذاکراتی که از سال ۲۰۱۳ متوقف مانده است. برای بررسی جوانب مثبت و منفی، نگرانیها، امیدها، انتظارات و تردیدهای مردم راهی این جزیره آتشفشانی شدیم.
ایسلند از اعضای ناتو، منطقه اقتصادی اروپا و حوزه شنگن است و در بازار واحد اروپایی نیز حضور دارد؛ بااینحال، دهههاست که بر سر عضویت کامل در اتحادیه اروپا اختلافنظر وجود دارد.
آگهی
آگهی
نگرانی درباره آینده بخشهای شیلات و کشاورزی، در کانون مواضع مخالفان پیوستن به اتحادیه اروپا قرار دارد. براساس برخی نظرسنجیها، میزان مخالفت با پیوستن به اتحادیه اروپا در مناطق روستایی به ۸۰ درصد میرسد.
استفان گیرسون، کشاورزی در قطب کشاورزی ایسلند، شیر و گوشت گاو تولیدشده در مزرعهاش را به بازار عرضه میکند. او نگران است که عضویت کامل در اتحادیه اروپا، سیلی از محصولات ارزانتر کشاورزی و غذایی را روانه ایسلند کند؛ محصولاتی که کشاورزان این کشور توان رقابت با آنها را نخواهند داشت.
او میگوید: «تجربه فنلاند نشان میدهد که با پیوستن این کشور به اتحادیهی اروپا، مبلغ دریافتی کشاورزان بابت محصولاتشان ۴۰ درصد کاهش یافت و بسیاری از آنها ناچار به ترک فعالیت شدند. به گمان من، اگر بازار خود را از دست بدهیم، هیچ میزان یارانهای جبرانکننده آن نخواهد بود.»
صنعت ماهیگیری، دیگر بخش مهم اقتصاد ایسلند است که آشکارا با عضویت در اتحادیه اروپا مخالفت میکند. بخش شیلات نزدیک به ۸ درصد از تولید ناخالص داخلی ایسلند را تشکیل میدهد و ۴ درصد از نیروی کار این کشور را در اختیار دارد. آوگوست یوهانسون در یک شناور ماهیگیری ترال مشغول صید ماهیهای کاد و هادوک است. به اعتقاد او، مقررات اتحادیه اروپا در زمینه سهمیههای صید، به صنعت ماهیگیری ایسلند لطمه خواهد زد. او میافزاید: «از سوی دیگر، بیشتر شرکتهای فعال در صنعت ماهیگیری، کسبوکارهای خانوادگی هستند.» «در صورت وجود بازاری آزاد در سراسر اروپا، شرکتهای اروپایی بهآسانی میتوانند با سرمایهگذاری و خرید سهام، جای پایی برای خود در این صنعت باز کنند. صنعت ماهیگیری ما هرگز نابود نخواهد شد. اما این صنعت دستخوش تغییر خواهد شد.»
در حال حاضر، حدود ۷۵ درصد از قوانین ایسلند در بخشهای اجتماعی، محیطزیستی و اقتصادی با مقررات اتحادیه اروپا مطابقت دارد. هارالتور اُولافسُن، بنیانگذار بزرگترین جریان منتقد اتحادیه اروپا در این کشور، میگوید: «همین میزان کافی است و نیازی به همگرایی بیشتر نداریم. اقتصاد ایسلند وابستگی عمیقی به منابع طبیعی این کشور دارد. ایسلند مانند کشورهای اروپای مرکزی، صنعتیِ پیشرفته و گسترده ندارد. از نظر فرهنگی نیز تا اندازهای با اروپای مرکزی تفاوت داریم. برای نمونه، فرهنگ نظامی اساساً هیچ جایگاهی در جامعه ایسلند ندارد. از سوی دیگر، پیوستن به اتحادیه اروپا هزینههای بسیار گزافی به همراه خواهد داشت.»
ثبات اقتصادی، یکی از محورهای اصلی کارزار حامیان پیوستن به اتحادیه اروپاست. پول ملی ایسلند در طول تاریخ بارها با کاهش ناگهانی ارزش روبهرو شده و پیامدهای اقتصادی گستردهای، از جمله تورم شدید، به همراه داشته است. نرخهای بهره در این کشور تقریباً سه برابر نرخهایی است که بانک مرکزی اروپا تعیین کرده است.
از نگاه پاوئو بارتوشک، نماینده لهستانیتبار و رئیس کمیسیون امور خارجی پارلمان، عضویت کامل در اتحادیه اروپا و پذیرش یورو، بهترین راه برای تضمین ثبات اقتصادی نسلهای آینده است.
او توضیح میدهد: «حق عضویت کامل در اتحادیه اروپا، سالانه ۱۰ تا ۱۵ میلیارد کرون هزینه خواهد داشت. کاهش نرخ بهره بهتنهایی میتواند سالانه حدود ۱۰۰ میلیارد کرون از هزینههای مصرفکنندگان ایسلندی بکاهد. منافعی که این امر برای خانوارها و مصرفکنندگان به همراه دارد، آنقدر چشمگیر است که بهراحتی میتوان این هزینه را توجیه کرد.»
تحولات جدید ژئوپلیتیکی در جهان، به عاملی مهم و تأثیرگذار در این بحث تبدیل شدهاند. درگیریهای اوکراین و خاورمیانه، در کنار مواضع دوگانه دولت آمریکا، به تقویت احساس انزوا دامن زدهاند. مکنوس مکنوسون، استاد علوم سیاسی، ریاست جنبشی را بر عهده دارد که برای نزدیکی بیشتر ایسلند به اتحادیه اروپا فعالیت میکند.
او میگوید: «ما بهطور مداوم با حملات رباتهای روسی، کارزارهای انتشار اطلاعات نادرست روسیه و گروههای مختلفی روبهرو هستیم که میکوشند زیرساختهای ما را تحت تأثیر قرار دهند و به وبسایتها و زیرساختهای انرژیمان حمله کنند. و باید از این زیرساختها در برابر حملات محافظت شود. در زمینه تأمین امنیت این زیرساختها، اتحادیه اروپا میتواند کمکهای زیادی به ما بکند.»
موافقان پیوستن به اتحادیه اروپا میگویند ایسلند، هرچند تابع بسیاری از سیاستهای این اتحادیه و همسو با آنهاست، خارج از ساختارهای نهادی آن قرار دارد و در نتیجه از نقشآفرینی در فرایند سیاستگذاری محروم است.
دگبیورت هاکوناردوتیر، نماینده منتخب حزب ائتلاف سوسیالدموکرات، حزب حاکم ایسلند، در پارلمان است. او معتقد است حمایت قاطع دولت کنونی از اتحادیه اروپا، بهترین راه برای تأمین و حفظ منافع مردم ایسلند است. او نتیجه میگیرد: «در حال حاضر، هیچ نقشی در سیاستگذاریها نداریم. این امر با مسائل بازار داخلی اتحادیه اروپا ارتباط دارد. این موضوع حوزه انرژی و مسائل زیستمحیطی را نیز در بر میگیرد. این منافع از سوی مقامهای ایسلندی تأمین و تضمین نمیشوند.»
این جزیره آتشفشانی بر بستری از تحولات پویای زمینشناختی و سیاسی قرار دارد که بیوقفه آیندهاش را شکل میدهند.