در پی تصمیم رئیسجمهور لهستان برای پس گرفتن بالاترین نشان کشور از همتای اوکراینی خود به دلیل حرکتی که توهین به حافظه تاریخی لهستان تلقی شد، مقامهای سابق در کییف نیز از نشان عقاب سفید صرفنظر کردند.
در پی افزایش تنشها میان اوکراین و لهستان بر سر مسائل تاریخی مربوط به جنگ جهانی دوم، رئیس جمهوری اوکراین، مشاوران ارشد او و ۳ رئیس جمهوری پیشین این کشور نشانهای افتخاری که لهستان به آنها اعطا کرده بود را پس دادند.
آگهی
آگهی
این بحران پس از آن آغاز شد که ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهوری اوکراین، در تاریخ ۲۷ مه با صدور فرمانی، نام «قهرمانان یوپیای» (UPA) را بر یک واحد از نیروهای عملیات ویژه اوکراین گذاشت. ارتش شورشی اوکراین (UPA) یک گروه شبهنظامی بود که در اکتبر ۱۹۴۲ شکل گرفت. این گروه در جریان جنگ جهانی دوم علاوه بر نبرد با ارتشهای آلمان و شوروی، دست به کشتار غیرنظامیان زد که طبق آمارها منجر به جان باختن ۴۰ تا ۱۰۰ هزار شهروند لهستانی و صدها یا هزاران شهروند یهودی شد.
در واکنش به این اقدام، کارول ناوروتسکی، رئیسجمهورب لهستان، روز جمعه نشان «عقاب سفید»، عالیترین نشان افتخار لهستان را از زلنسکی پس گرفت. ناوروتسکی روز شنبه ۲۰ ژوئن در سخنرانی خود اعلام کرد که اقدامات زلنسکی از «آستانه تحمل و درد» مردم لهستان عبور کرده است. وی اشاره کرد که لهستان در قرن بیستم تنها ۳۱ سال آزاد بوده و باقی این دوران را در حال مبارزه با سلطه خارجی از جمله ارتش شوروی در سال ۱۹۲۰، توتالیتاریسم آلمان و شوروی، و استعمار شوروی در سالهای ۱۹۴۵ تا ۱۹۸۹ گذرانده است.
در مقابل، زلنسکی با انتشار تصویری در شبکههای اجتماعی، بسته حاوی این نشان افتخار را از طریق یک پست معمولی به دفتر ریاستجمهوری لهستان بازپس فرستاد. پس از آن، آندری سیبیها، وزیر امور خارجه اوکراین (که نشان خود را در سال ۲۰۲۲ دریافت کرده بود)، کریلو بودانوف، رئیس سازمان اطلاعات نظامی، و واسیلی بودنار، سفیر اوکراین در لهستان نیز نشانهای افتخار خود را پس دادند.
همچنین سه تن از روسای جمهوری سابق یعنی لئونید کوچما (۱۹۹۴ تا ۲۰۰۴)، ویکتور یوشچنکو (۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰) و پترو پوروشنکو (۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹) اعلام کردند که از نشانهای «عقاب سفید» خود صرفنظر میکنند. مقامات اوکراینی تاکید کردند که این اقدام در همبستگی با زلنسکی و ارتش اوکراین است و هدفی علیه مردم لهستان ندارد.
لهستان از زمان آغاز تهاجم روسیه در فوریه ۲۰۲۲، از متحدان اصلی اوکراین بود. دونالد توسک، نخست وزیر لهستان و رادوسلاو سیکورسکی، وزیر امور خارجه این کشور، ضمن انتقاد از تصمیم زلنسکی در نامگذاری این واحد نظامی، هشدار دادند که این اختلافات تاریخی تنها به نفع روسیه خواهد بود. دیمیتری مدودف، معاون شورای امنیت روسیه نیز از تصمیم رئیسجمهور لهستان در پس گرفتن نشان افتخار زلنسکی استقبال کرد.
زلنسکی در بیانیه خود افزود: «اوکراین از مردم لهستان به خاطر حمایت و همکاریشان سپاسگزار است.»
این بحران از کجا آغاز شد؟
زلنسکی روز ۲۷ مه گذشته با صدور یک فرمان رسمی، نام «قهرمانان یوپیآ» را بر «مرکز مستقل عملیات ویژه شمال» وابسته به نیروهای عملیات ویژه ارتش اوکراین گذاشت.
او توضیح داد که این تصمیم را «برای احیای سنتهای تاریخی ارتش ملی و با توجه به انجام نمونهوار ماموریتها در دفاع از تمامیت ارضی و استقلال اوکراین» اتخاذ کرده است.
ارتش شورشی اوکراین یا یوپیآ در اکتبر ۱۹۴۲ در منطقه ولینیا در شمال غرب اوکراین شکل گرفت؛ یک ارتش چریکی که شاخه نظامی «سازمان ملیگرایان اوکراین» (اواوان-ب) به رهبری استپان باندرا، رهبربه شدت ملیگرای اوکراینی بپد و هدفش تشکیل یک دولت مستقل اوکراینی اعلام شده بود.
این سازمان که همزمان با ارتش آلمان و نیروهای شوروی میجنگید، کشتارهای جمعی علیه جمعیتهای لهستانی در ولینیا مرتکب شد که بنا بر برخی برآوردها بین ۴۰ هزار تا ۱۰۰ هزار قربانی برجا گذاشت. یوپیآ همچنین صدها تا چند هزار یهودی را در ولینیا و گالیسیای شرقی به قتل رساند.
این تصمیم، طبیعتا در لهستان با واکنشی بسیار منفی روبهرو شد. کارول ناوروِتسکی، رئیسجمهور لهستان، بلافاصله اعلام کرد که این تصمیم زلنسکی را «با اندوهی عمیق» پذیرفته است.
او روز جمعه تاکید کرد: «این طور نمیتوان روابط بین ملتها را بنا کرد» و افزود که بزرگداشت یوپیآ «اکسیژن فراوانی برای انتشار اطلاعات گمراهکننده» در اختیار دستگاه تبلیغاتی روسیه قرار میدهد.
«آستانه درد لهستانیها» پشت سر گذاشته شد
رئیس جمهوری لهستان روز شنبه ۲۰ ژوئن گام دیگری برداشت و توضیح داد که اقدام او برای پس گرفتن نشان «عقاب سفید» از زلنسکی به این دلیل بود که اقدامات رئیس جمهوری اوکراین «آستانه تحمل درد» لهستانیها را پشت سر گذاشته است.
ناوروِتسکی در مراسم گرامیداشت «روز ملی قیامهای سیلزی» تاکید کرد که لهستانیها از مبارزه اوکراین برای استقلال و از تهدید روسیه آگاهند، اما به گفته او اقدامات زلنسکی «آستانه درد» را پشت سر گذاشته است.
او یادآور شد که در طول قرن بیستم، لهستان تنها ۳۱ سال آزاد بوده و در بقیه این مدت با سلطه خارجی دستوپنجه نرم کرده است.
رئیسجمهور لهستان گفت: «یا در سال ۱۹۲۰ با نیروهای شوروی میجنگیدیم، یا زیر یوغ تمامیتخواهی آلمانی و شوروی بودیم و یا از ۱۹۴۵ تا ۱۹۸۹ با استعمارگران شوروی میجنگیدیم.»
او افزود: «بله، ما میدانیم جنگ چیست، میدانیم مبارزه برای استقلال یعنی چه، تهدید پساشوروی و امروز تهدید روسیه را میشناسیم؛ اما ما ملت لهستانی سربلندی هستیم و برای مسائلی که به خودمان و متحدانمان مربوط میشود، آستانه تحمل خاص خود را نسبت به رنج داریم. این آستانه درد پشت سر گذاشته شده و به همین دلیل من نشان عقاب سفید را از رئیسجمهور زلنسکی پس گرفتهام.»
تنها روسیه بهره خواهد برد
بسیاری در دو سوی مرز مشترک اوکراین و لهستان تاکید میکنند تنها کشوری که میتواند از احیای این تنشهای تاریخی میان دو متحد کلیدی بهرهمند شود، همان مهاجمی است که از یک سو در اوکراین دست به اشغال زده و از سوی دیگر با تهدیدهای ترکیبی اروپا را هدف گرفته است.
لهستان از همان ابتدای تجاوز گسترده روسیه در فوریه ۲۰۲۲ یکی از اصلیترین متحدان اوکراین بوده؛ این کشور صدها هزار پناهجو را پذیرش کرده و به یک گرهگاه لجستیکی برای ارسال کمکهای غربی به کییف تبدیل شده است.
رادوسواف سیکورسکی، وزیر امور خارجه لهستان، با توجه به زمینه تاریخی، بر این باور است که تنها روسیه است که میتواند از تشدید اختلاف میان اوکراین و لهستان سود ببرد.
سیکورسکی دیدگاه ویتولد یوراش، روزنامهنگار و ستوننویس روزنامه «اونت» را بازنشر کرد که نوشته بود کارول ناوروِتسکی با پس گرفتن نشان عقاب سفید از ولودیمیر زلنسکی شاید «پیروزی اخلاقی» به دست آورده، اما در عین حال به شکستی برخورد کرده است که شکست همه لهستان نیز هست.
دونالد توسک، نخستوزیر لهستان – که دولتش با ناوروِتسکی اختلاف نظر جدی دارد – ضمن انتقاد از تصمیم زلنسکی، تاکید کرد رهبر اوکراین به او اطمینان داده که قصد رنجاندن لهستانیها را نداشته است. او از دو ملت خواست همبستگی خود را از دست ندهند و اجازه ندهند «تاریخ آینده ما را ویران کند».
آندری سیبیها، وزیر امور خارجه اوکراین، که پیشتر تصمیم رئیسجمهور لهستان را «خطای راهبردی... که تنها روسیه از آن بهره خواهد برد» خوانده بود، از لهستانیهایی که با تشدید تنش با اوکراین مخالفند قدردانی کرد و یادآور شد که یک دشمن مشترک وجود دارد: روسیه.
سیبیها در ایکس نوشت: «میخواهم از همه لهستانیهایی که مخالفت خود را با تشدید تنش با اوکراین آشکارا بیان کردهاند، تشکر کنم. ما قاطعانه از این موضع حمایت میکنیم.»
به گفته وزیر خارجه اوکراین، چنین موضعی به بسیاری از اوکراینیها امید میدهد که روابط حسن همجواری در آیندهای بهتر شکل بگیرد.
او تاکید کرد: «ما ملتی خردمند هستیم و همیشه راهی برای خروج از شرایط دشوار پیدا میکنیم. ما را تاریخ مشترکی سرشار از رنج، آیندهای مشترک و تهدید دشمن ابدیمان، مسکو، به هم پیوند میدهد.»
در عمل نیز مقامات روسی، که بارها برای توجیه حمله خود با این ادعا که در اوکراین با «نئونازیها» میجنگند به جنگ جهانی دوم استناد کردهاند، تصمیم ناوروِتسکی را ستودهاند.
دیمیتری مدودف، رئیسجمهور پیشین روسیه و معاون کنونی شورای امنیت این کشور، گفت: «رئیسجمهور لهستان بالاخره زلنسکی را از نشان عقاب سفید محروم کرد.»