انتقادها از کایا کالاس واقعیت‌های تلخ دیپلماسی اتحادیه اروپا را آشکار کرد

پس از آن که یک سند غیررسمی منتسب به دولت فرانسه چند ایده برای دگرگون کردن اساسی سمت او به عنوان مسئول عالی سیاست خارجی اتحادیه اروپا مطرح کرد، کایا کالاس در مرکز گردباد سیاسی تازه‌ای قرار گرفته است.

آگهی

آگهی

این یادداشت سه گزینه پیشنهاد می‌کند که یکی از آنها اختیارات او را تقویت و حوزه مسئولیتش را به تجارت و توسعه اقتصادی گسترش می‌دهد. اما دو گزینه دیگر نقش او را به شدت تضعیف می‌کند، یا با انتقال اختیارات به کمیسیون اروپا به ریاست اورزولا فون در لاین یا با واگذاری آنها به کشورهای عضو.

در میانه تیترهای منفی، کالاس راه را برای بحثی تازه باز کرد اما روشن گفت که در نهایت این معاهدات اتحادیه اروپا است که چارچوب ماموریت مسئول عالی را تعیین می‌کند و حرف آخر را خواهد زد.

کالاس در ایمیل داخلی که برای کارکنان فرستاده شد و یورونیوز آن را دیده است، نوشت: «مهم است به یاد داشته باشیم که نقش ها و مسئولیت های نهادهای اتحادیه اروپا در معاهدات به روشنی تعریف شده است. این چارچوب تغییری نکرده است.»

این یادداشت فرانسوی در زمانی منتشر شد که منتقدان کالاس هر چه بیشتر نارضایتی خود از عملکرد او را علنی می‌کردند. مسئول عالی پیشتر به خاطر اظهارنظرهایش درباره چین، به دلیل اصرار بر استفاده از دارایی های مسدود شده روسیهبرای حمایت از اوکراین، به خاطر روابط پرتنشش با دولت آمریکا و نیز به خاطر ارائه طرح های بلندپروازانه بدون مشورت قبلی با پایتخت ها، خشم بسیاری را برانگیخته است.

به طور کلی منتقدان او استدلال می‌کنند کالاس همچنان مانند زمانی رفتار می‌کند که نخست وزیر رک گوی استونی بود؛ او مواضعی را جلو می‌برد که فراتر از اجماع ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپاست و گاهی به بیان نظر شخصی می‌رسد.

روبرت فیتسو، نخست وزیر اسلواکی که منتقد همیشگی بروکسل و به خاطر مواضع خلاف جریانش شناخته می‌شود، چندین بار خواستار برکناری او شده است.

چند دیپلمات از کشورهای مختلف که نخواستند نامشان فاش شود، تایید کردند که واکنش منفی علیه کالاس در هفته های اخیر تشدید شده است. با این حال آنها با یادداشت فرانسوی موافق نیستند؛ یادداشتی که به نظر می‌رسد فقط عده کمی واقعا آن را خوانده‌اند.

یک دیپلمات ارشد گفت: «او متاسفانه کارهای زیادی می‌کند که باعث از دست رفتن حمایت ها می‌شود. در شورا در ایجاد ائتلاف چندان خوب عمل نمی‌کند.»

همان دیپلمات افزود: «اما فرانسه در حال حاضر در حالت حمله تمام عیار علیه همه نهادها است.»

فرانسه از آن زمان لحن این سند را ملایم تر کرده و گفته است این فقط یک یادداشت اکتشافی بوده که دولت آن را تایید نکرده است.

ماموریت غیرممکن

دیپلمات ها می‌گویند مشکلات واقعی فراتر از شخص کالاس است.

به گفته آنها، ریشه این مشکلات در ساختاری نهادی، پیچیده و از مد افتاده است که مسئول عالی را میان کمیسیون اروپا به عنوان قوه مجریه مستقل، که او یکی از معاونان آن است، و خدمات اقدام خارجی اتحادیه اروپا (EEAS) به عنوان بازوی دیپلماتیک بلوک، که خود او ریاستش را بر عهده دارد، قرار می‌دهد.

علاوه بر این، سیاست خارجی در سطح اتحادیه اروپا مشمول اصل اجماع است، به این معنا که تصمیم گیری در این حوزه کاملا در اختیار پایتخت های کشورهای عضو است. یک «نه» واحد برای به بی راهه بردن کل روند، حتی درباره یک بیانیه عادی، کافی است.

در عمل، این وضعیت باعث می‌شود کالاس مسئول هدایت سیاست خارجی ای باشد که جهت گیری آن در نهایت خارج از کنترل او است.

یک دیپلمات ارشد دیگر گفت: «خدمات اقدام خارجی و سمت مسئول عالی در زمان و دوره‌ای دیگر ایجاد شد، زمانی که جهان کاملا متفاوت بود. اگر قرار بود امروز این سیستم را از نو طراحی کنید، هرگز آن را به شکلی که آن زمان ساخته شد ایجاد نمی‌کردید.

«آیا خدمات اقدام خارجی می‌تواند بهتر عمل کند؟ احتمالا بله. آیا مسئول عالی می‌تواند در دفتر خود کارها را طور دیگری پیش ببرد؟ احتمالا بله. اما واقعیت این است که بزرگ ترین مشکل، شورایی است که در آن کشورهای عضو می‌نشینند و خودشان نیز دچار شکاف اند.»

او تاکید کرد: «مهم است که اتحادیه اروپا یک مسئول عالی قدرتمند داشته باشد. این به نفع ما است.»

دیپلمات سومی یادآور شد که محدودیت های ذاتی این سمت ـ که رهبران در آغاز هر دوره پنج ساله تعیین می‌کنند ـ ماموریت را صرف نظر از توانایی های فرد منتخب به چیزی شبیه ماموریت غیرممکن تبدیل می‌کند.

این دیپلمات گفت: «از نظر ساختاری، مسئول عالی نمی‌تواند موفق شود، فارغ از این که چه کسی این سمت را بر عهده دارد. او ابزار لازم را در اختیار ندارد. همه مسئولان عالی پیشین شکست خوردند و کسانی هم که در آینده خواهند آمد شکست خواهند خورد، پس موضوع بر سر نام فرد نیست.»

این دیپلمات گفت این واقعیت که کالاس از اروپای شرقی می‌آید نیز به شعله‌ور شدن واکنش های سیاسی دامن می‌زند، چرا که این نخست وزیر پیشین در قبال روسیه رویکردی سخت گیرانه دارد که به نظر برخی کشورها در اروپای غربی و جنوبی بیش از حد تند است.

تلاش های او برای بستن پرونده ایده تعامل مستقیم با مسکو در مذاکرات صلح برای پایان دادن به جنگ اوکراین راه به جایی نبرده است. رهبران فرانسه و آلمان همچنان همراه با بریتانیا این گزینه را دنبال می‌کنند.

در مقابل، لهستان، کشورهای بالتیک و کشورهای شمال اروپا اغلب مواضعی اتخاذ می‌کنند که با مواضع کالاس همسو است و برای او حاشیه امنی از حمایت ایجاد می‌کند.

این دیپلمات گفت: «کالاس بی نقص نیست و اشتباهات خودش را دارد، اما اشتباهات او از اشتباهات سلف هایش بزرگ تر نیست.»

عامل دیگری که وارد بحث شده، تشدید تنش میان کالاس و خدمات اقدام خارجی از یک سو و فون در لاین و کمیسیون اروپا از سوی دیگر است.

زیر نظر فون در لاین، کمیسیون به بازیگری تبدیل شده که خود را «ژئوپلیتیک» می‌نامد و در واکنش به شوک های بین المللی، از تهاجم روسیه به اوکراین گرفته تا بحران انرژی و مازاد ظرفیت تولید چین، ابتکار عمل را در دست می‌گیرد. سیاست خارجی موضوعی تکرارشونده و گاه محوری در سخنرانی های فون در لاین است.

در چند مورد مهم، این پیشروی بیش از حد به زیان رئیس کمیسیون تمام شده است. با این حال در بیشتر مواقع، رهبران اجازه داده‌اند دامنه اختیارات او گسترش یابد؛ روندی که بیش از پیش ماموریتی را تضعیف کرده که کالاس موظف به انجام آن است.

در واقع، برخی دیپلمات ها بر این گمان اند که سر و صدای ایجادشده حول یادداشت فرانسوی چیزی جز محصول کشمکش های نهادی نیست.

سخنگوی فون در لاین در پاسخ به این پرسش که آیا او می‌خواهد خدمات اقدام خارجی را منحل کند، گفت: «خدمات اقدام خارجی اروپا بخشی از نهادهایی است که سیاست های اتحادیه اروپا را اجرا می‌کنند و بدیهی است که از حمایت رئیس کمیسیون برخوردار است.»

لوکا برتوتسی و مایا دو لا بوم در تهیه این گزارش مشارکت داشتند.