آسیب به خط لوله «دروژبا» طولانیترین خط انتقال نفت در جهان که تاکنون از تحریمهای اتحادیه اروپا معاف بوده انتقال نفت از روسیه به مجارستان را متوقف کرده و اعطای یک وام میلیارددلاری به اوکراین را در معرض خطر قرار داده است.
مقامهای اوکراینی میگویند این آسیب در نتیجه حمله روسیه ایجاد شده و تعمیر آن نیز دشوار است، بهویژه به این دلیل که مهندسان اوکراینی بهدلیل حملات شبانه فقط در طول روز میتوانند کار کنند.
آگهی
آگهی
در مقابل، مجارستان کییف را به خرابکاری و تعلل در تعمیر این خط لوله متهم کرده است. در میانه این اختلاف، کمیسیون اروپا رسما پیشنهاد داده یک هیات بازرسی و بررسی حقیقت برای این حادثه تشکیل شود.
آسیب به این خط لوله که نفت روسیه را به کشورهای مختلف اروپای شرقی منتقل میکند، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که چرا مجارستان همچنان تا این حد به انرژی روسیه وابسته است، در حالی که بسیاری از کشورهای دیگر اتحادیه اروپا توانستهاند این وابستگی را کاهش دهند.
ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان، مدتهاست استدلال میکند که نفت روسیه برای امنیت انرژی کشورش ضروری است و تغییر منابع تامین، هزینهها را افزایش داده و کارایی را کاهش میدهد.
با این حال، برخی کارشناسان میگویند تصویر پیچیدهتر از این است. بر اساس گزارش «مرکز مطالعه دموکراسی» (CSD)، مجارستان با وجود وابستگی بالا به نفت روسیه، هشدارها درباره تنوعبخشی به منابع انرژی را نادیده گرفته، به مسیرهای جایگزین دسترسی دارد و ادامه خرید نفت روسیه نیز به کاهش قیمت سوخت برای مصرفکنندگان داخلی منجر نشده است.
تیم راستیآزمایی یورونیوز، این ادعاها را بررسی کرده است.
وابستگی شدید مجارستان به نفت روسیه
مجارستان یکی از وابستهترین کشورهای اتحادیه اروپا به نفت روسیه است؛ بهطوری که تا سال ۲۰۲۵ حدود ۹۰ درصد واردات نفت این کشور از روسیه تامین میشود.
این یعنی مجارستان برخلاف روند کلی اتحادیه اروپا و سایر کشورهای اروپایی عمل میکند؛ کشورهایی که پس از حمله گسترده روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، توانستهاند وابستگی خود به نفت و گاز روسیه را کاهش دهند.
شرکت «مول» (MOL)، بزرگترین شرکت نفت و گاز مجارستان که سوخت مجارستان و اسلواکی را تولید و پالایش میکند، آخرین خریدار عمده نفت روسیه در اتحادیه اروپا محسوب میشود.
با وجود هشدارها درباره ضرورت کاهش وابستگی به نفت روسیه در بحبوحه جنگ اوکراین، تحلیل «مرکز مطالعه دموکراسی» نشان میدهد که وابستگی مجارستان در فاصله سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ از ۶۱ درصد به ۹۳ درصد افزایش یافته است.
حتی پس از اقدام اوکراین برای محدود کردن جریان نفت از تامینکننده روسی «لوکاویل»، مجارستان برخلاف روند کلی اتحادیه اروپا، مسیر فاصله گرفتن از نفت روسیه را دنبال نکرد.
در عوض، شرکت «مول» (MOL) در سپتامبر ۲۰۲۵ توافق جدیدی امضا کرد که به آن اجازه میداد مالکیت نفت را در مرز بلاروس-اوکراین در اختیار بگیرد و همچنان واردات از لوکاویل را ادامه دهد.
منابع جایگزین نفت برای مجارستان
اصلیترین گزینه جایگزین برای مجارستان، به گفته کمیسیون اروپا، خط لوله «آدریا» است که توسط شرکت دولتی کرواسی «یاناف» (JANAF) اداره میشود.
این خط لوله، پایانه «اومیشالی» در جزیره کرک کرواسی در دریای آدریاتیک را به پالایشگاههایی در کرواسی، اسلوونی، مجارستان، بوسنی و هرزگوین و صربستان متصل میکند.
بر اساس گزارش «مرکز مطالعه دموکراسی»، هزینه ترانزیت نفت غیرروسی از طریق این خط لوله کمتر از نفت روسیه از طریق دروژبا است؛ بهطوری که هزینه هر تن نفت از مسیر آدریا حدود ۱۲ یورو و از مسیر دروژبا ۲۱ یورو است.
شرکت «یاناف» (JANAF) تاکید دارد که زیرساختهای این خط لوله توان تامین نیاز مجارستان و اسلواکی را دارد. سخنگوی این شرکت به یورونیوز گفته این خط لوله میتواند سالانه بین ۱۴ تا ۱۵ میلیون تن نفت منتقل کند.
او افزود: «تمام آزمایشهای ظرفیت خط لوله شرکت «یاناف» (JANAF) با حضور نمایندگان «مول» (MOL) انجام شده و نتایج نشان داده که این خط لوله میتواند تمام نیازهای نفتی «مول» (MOL) را تامین کند.»
این شرکت همچنین اعلام کرد که «مول» (MOL) بیش از یک دهه از این شبکه استفاده کرده و کاملا با تواناییهای آن آشناست.
اختلاف بر سر ظرفیت واقعی
مجارستان و شرکت «مول» (MOL) این ارزیابی را رد میکنند. مقامهای مجارستانی میگویند خط لوله آدریا در عمل نتوانسته بهطور پایدار حجم کافی نفت را منتقل کند و میزان واقعی انتقال معمولا حدود ۲ میلیون تن در سال بوده که بسیار کمتر از ظرفیت اعلامشده ۱۴ تا ۱۵ میلیون تن است.
دادههای «مرکز پژوهش انرژی و هوای پاک» نشان میدهد نفت روسیه بهطور مداوم ارزانتر از گزینههای جایگزین است. در سال ۲۰۲۴، مجارستان بهطور متوسط برای هر تن نفت روسیه حدود ۴۷۱ یورو پرداخت کرده، در حالی که نفت غیرروسی حدود ۵۶۴ یورو قیمت داشته؛ یعنی حدود ۲۰ درصد ارزانتر.
زولتان کوواچ، سخنگوی دولت اوربان، میگوید پالایشگاههای مجارستان «اساسا برای فرآوری نفت روسیه طراحی شدهاند»، بهویژه نفت «اورال» که از دوران شوروی مورد استفاده بوده است.
او افزود: «هرگز ثابت نشده که خط لوله آدریا بتواند بهطور پایدار و قابلاعتماد حجم کافی نفت را منتقل کند» و به نتایج متناقض آزمایشها و نبود اطلاعات شفاف اشاره کرد.
شرکت «مول» (MOL) نیز هشدار داده که اتکا صرف به خط لوله آدریا و نفت دریایی، خطر بزرگی برای امنیت تامین انرژی ایجاد میکند، چرا که این مسیر به حملونقل دریایی وابسته است و ممکن است تحت تاثیر درگیریها، مانند جنگ در خاورمیانه، یا اختلالات دیگر قرار گیرد.
اما تحلیلگران میگویند این موضوع خود نشاندهنده ریسکهای اتکا به یک تامینکننده واحد است.
مرکز مطالعه دموکراسی میگوید محدودیتهای فنی خط لوله آدریا مطلق نیست و پالایشگاههای «مول» (MOL) در گذشته نیز نفت غیرروسی را فرآوری کردهاند، از جمله در سال ۲۰۱۹ که اختلالی در خط لوله دروژبا رخ داد. همچنین این پالایشگاهها برای افزایش انعطافپذیری ارتقا یافتهاند.
ضرورت یا انتخاب سیاسی؟
با وجود اینکه نفت روسیه ارزانتر است، تحلیل «مرکز مطالعه دموکراسی» نشان میدهد این موضوع به کاهش قیمت سوخت برای مصرفکنندگان مجارستانی منجر نشده است، بهویژه در مقایسه با کشورهایی مانند جمهوری چک.
در سال ۲۰۲۴، قیمت سوخت قبل از مالیات در مجارستان ۱۸ درصد بالاتر از جمهوری چک بود و قیمت گازوئیل نیز ۱۰ درصد بیشتر بود.
این گزارش همچنین اشاره میکند کشورهایی مانند بلغارستان و جمهوری چک که بهتدریج واردات نفت روسیه را کاهش دادند، با اختلال جدی در تامین مواجه نشدند و اکنون از پایینترین قیمتهای سوخت در اتحادیه اروپا برخوردارند.
مرکز مطالعه دموکراسی معتقد است شرکت «مول» (MOL) که مالک تمام پالایشگاههای اصلی مجارستان و اسلواکی است، در واقع سود خود را افزایش داده و محصولاتش را با قیمتهای منطقهای فروخته، در حالی که نفت روسیه را با تخفیف خریداری کرده است.
بن مکویلیامز، تحلیلگر انرژی در اندیشکده «بروگل»، به یورونیوز گفت وابستگی مجارستان «بیشتر ناشی از منافع تجاری است تا محدودیتهای فنی».
او افزود: «این تصمیم در نهایت به شرکت «مول» (MOL) برمیگردد و بیشتر بر پایه منافع اقتصادی است تا ضرورتهای فنی.» به گفته او، «کاملا امکانپذیر است که هر دو کشور واردات نفت روسیه را متوقف کنند.»
مجارستان بر موضع خود پافشاری میکند
کوواچ میگوید: «در سالهای اخیر، خانوادهها و کسبوکارهای مجارستانی توانستهاند سوخت را با قیمتی در سطح میانگین منطقه خریداری کنند.»
او افزود اقدامات دولت، مانند تعیین سقف قیمت و استفاده از ذخایر راهبردی، به محافظت از مصرفکنندگان کمک کرده و کنار گذاشتن انرژی روسیه هزینه سنگینی خواهد داشت.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
او تاکید کرد: «دولت به هر کاری که لازم باشد ادامه خواهد داد تا تامین انرژی امن و مقرونبهصرفه برای خانوادهها تضمین شود.»