با ادامه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و ایجاد تلاطم در بازارهای گاز، اتحادیه اروپا اکنون با احتمال بروز یک بحران تازه انرژی مواجه شده است.
تصمیم دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا برای حمله به ایران، تلاش برای تغییر حکومت و بازآرایی موازنه قدرت در خاورمیانه، شبح قدرتمند بحران انرژی را که اتحادیه اروپا تصور میکرد برای همیشه از آن رهایی یافته است را دوباره زنده کرد.
آگهی
آگهی
گسترش سریع جنگ باعث جهش قیمت گاز شده و باعث نگرانی سرمایهگذاران و افزایش اضطراب در میان دولتهای اروپایی شده است.
روز سهشنبه قیمت گاز در بازار مرجع اروپا موسوم به «تایتل ترنسفر فسیلیتی» (TTF) به ۵۴٫۳ یورو برای هر مگاواتساعت (MWh) رسید؛ رقمی که نسبت به ۳۱٫۹ یورو در روز جمعه یعنی یک روز پیش از آنکه ترامپ مجوز حملات به ایران را صادر کند، افزایش چشمگیری نشان میدهد.
این افزایش ناگهانی قیمت ناشی از همزمانی چند رویداد نگرانکننده؛ از جمله تصمیم قطر برای توقف تولید گاز طبیعی مایعشده (الانجی) در پی حملات تلافیجویانه ایران بود.
مضافا اینکه بسته شدن عملی تنگه هرمز و همچنین اظهارات آقای ترامپ در مورد توانایی ارتش آمریکا برای ادامه حملات «بسیار طولانیتر» از پنج هفته، بازارها را بیش از پیش متزلزل کرده است.
آمادهباش رهبران کشورهای اروپایی
رهبران اتحادیه اروپا از هماکنون در حالت آمادهباش قرار دارند. راب یتن، نخستوزیر تازه هلند، گفت دولت او آماده است «در صورت لزوم» اقدامات بیشتری اتخاذ کند.
آقای یتن روز سهشنبه در نخستین سفر خود به بروکسل از زمان آغاز به کار در سمت نخستوزیری هلند گفت: «جنگ با ایران میتواند تأثیر بزرگی بر ذخایر راهبردی اروپا و چه بسا آسیا داشته باشد. بنابراین باید خود را برای هر سناریویی آماده کنیم که این جنگ ممکن است برای هفتههای بیشتری ادامه یابد و بر ذخایر راهبردی در هلند و خارج از آن تأثیر بگذارد.»
وی افزود: «نگرانی اصلی این است که جنگ ایران و تحولات تنگه هرمز چگونه میتواند بر قیمت انرژی و بازارها تاثیر بگذارد.»
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، که کشورش یکی از ارزانترین هزینههای انرژی در اروپا را دارد، گفت دولت او در حال بررسی «سناریوها و اقدامات احتمالی برای کمک به خانوادهها، کارگران، کسبوکارها و خوداشتغالها و به این ترتیب کاهش تأثیرات اقتصادی این درگیری» در صورت وخامت اوضاع است.
در همین حال، امانوئل ماکرون، رئیس جمهوری فرانسه، در سخنرانی تلویزیونی خود اعلام کرد که قصد دارد یک ائتلاف بینالمللی با منابع نظامی تشکیل دهد تا ترافیک دریایی در تنگه هرمز، کانال سوئز و دریای سرخ را محافظت کند.
آقای ماکرون اعلام کرد که «ما منافع اقتصادی مهمی برای حفاظت داریم، زیرا جنگ کنونی قیمتهای نفت و گاز و جریانهای تجارت بینالمللی را بهطور عمیق مختل کرده است.»
رقابت برای خرید گاز طبیعی مایع از آمریکا
مقامات اتحادیه اروپا در بروکسل تاکید میکنند که این بلوک همچنان به خوبی تأمین انرژی میشود، چرا که حدود ۵۸ درصد از واردات الانجی اتحادیه از ایالات متحده تأمین میشود و قطر تنها ۸ درصد از آن را فراهم میکند.
اگر جنگ ایران ادامه پیدا کند و تولید الانجی در قطر همچنان متوقف بماند، کشورهایی مانند چین، کره جنوبی، ژاپن و هند که بزرگترین مصرفکنندگان گاز مایع قطری هستند، ناچار خواهند بود به آمریکا روی آورند تا جایگزین پیدا کنند.
افزایش رقابت برای الانجی آمریکا، اروپا را در مقابل آسیا قرار خواهد داد و قیمتها را به سطوحی کاملا غیرقابل پیشبینی خواهد برد.
برد لنگنبرونر، تحلیلگر پژوهشی موسسه «گلوبال انرژی مانیتور» هشدار داد: «تعطیلی تولید در قطر تاثیر قابل توجهی بر بازار جهانی الانجی خواهد داشت تا زمانی که تولید دوباره آغاز شود و در حال حاضر مشخص نیست این بازگشت کی اتفاق خواهد افتاد.»
وی افزود: «این یک فرصت دیگر برای اروپا است تا جدیتر به سمت برقرسانی و استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر حرکت کند. وابستگی اروپا به گاز باید کاهش یابد تا در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی آسیبپذیر نباشد.»
شبحهای ۲۰۲۲
آشفتگی کنونی بازارها، خاطرات تلخ سال ۲۰۲۲ را دوباره زنده کرده است؛ زمانی که ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، در واکنش به تحریمها به دلیل تهاجم گسترده به اوکراین، جریان گاز را متوقف کرد.
در آن زمان، اتحادیه اروپا به طور ساختاری به گاز ارزان لولهای روسیه وابسته بود و توقف ناگهانی، جهش بیسابقه قیمتها را به همراه داشت: افزایش ۲۳۱ درصد در جمهوری چک و ۱۶۵ درصد در رومانی.
وقتی دولتها در تابستان برای پر کردن ذخایر زیرزمینی خود شتاب گرفتند، نرخ TFF وارد محدوده دو رقمی شد و در یکی از روزهای اوت به رقم حیرتآور ۳۴۸ یورو به ازای هر مگاوات ساعت رسید.
بحران انرژی به اوج خود رسیده بود و خاموشیهای گسترده و سهمیهبندی اجباری، دیگر جزئی از سناریوهای دور از ذهن نبودند.
در واکنش به این شرایط اضطراری، کمیسیون اروپا با استناد به ماده ۱۲۲ معاهدات، به سرعت مجموعهای از مقررات فوری را تصویب کرد که شامل برنامهای بیسابقه برای کاهش مصرف گاز و یک مکانیزم بحثبرانگیز برای تعیین سقف مصنوعی قیمتها بود.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
کشورهای عضو با شتاب شروع به ساخت پایانههای الانجی کردند تا کشتیها از آمریکا، قطر، نروژ، الجزایر و نیجریه بتوانند محمولههای خود را تخلیه کنند. آلمان، که اقتصادش به گاز ارزان روسیه وابسته بود، توانست نخستین پایانه شناور الانجی خود را در مدت بیسابقه ۱۹۴ روز راهاندازی کند.
در سالهای اخیر، سیستمهای انرژی تجدیدپذیر، به ویژه پمپهای حرارتی، بهطور گسترده توسعه یافت و توافقهای همبستگی برای جلوگیری از کمبودهای شدید انرژی به امضا رسید. با این حال، اصلیترین تلاشها مستقیما متوجه حمایت از مصرفکنندگان بود.
پس از آن که کمیسیون اروپا قوانین مربوط به کمکهای دولتی را تسهیل کرد، دولتها میلیاردها یورو کمک مستقیم به صنایع و خانوارها تزریق کردند تا از فشار مالی ناشی از قبضهای انرژی سنگین جلوگیری شود. این موج هزینهها بدهیهای عمومی را افزایش داد، اما جمعیت عمومی را از سختیهای زمستانی محافظت کرد.
با وجود موفقیت اتحادیه اروپا در جلوگیری از بدترین سناریو، پیامدهای بحران انرژی همچنان احساس میشود: قیمت گاز هرگز به سطح پیش از سال ۲۰۲۲ بازنگشت و وضعیتی جدید ایجاد کرد که اروپا را در مقایسه با آمریکا و چین عقب نگه داشته است.
صبر در پایتختهای اروپایی رو به پایان است و بسیاری قوانین محیطزیستی را مانعی برای کاهش قیمت انرژی میدانند. اخیراً ایتالیا خواستار تعلیق سیستم معاملات انتشار گازهای گلخانهای (ETS) شده است؛ ابزاری که اتحادیه اروپا برای قیمتگذاری آلودگی و تشویق به استفاده از منابع تجدیدپذیر به کار میگیرد.
موضوع اصلی اکنون قیمتها است
با این حال، مقامهای اتحادیه اروپا تأکید میکنند که وضعیت سال ۲۰۲۶ با سال ۲۰۲۲ متفاوت است. آن زمان، بحران به دلیل کمبود عرضه ناشی از اقدامات پوتین ایجاد شد و بلوک مجبور شد به سرعت تامینکنندگان جایگزین پیدا کرده و زیرساختهای الانجی را در کوتاهمدت بسازد. امروز، زنجیره تأمین متنوعتر شده و مصرف گاز کاهش یافته است.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
موضوع اصلی اکنون قیمتها است. الیزابتا کورناگو، مدیر دستیار مرکز اصلاحات اروپایی (CER) گفت: «بسته شدن تأسیسات الانجی قطر و اختلال در تنگه هرمز بخش بزرگی از عرضه جهانی الانجی را تحت تاثیر قرار داده است. آسیا نسبت به این منطقه وابستگی بیشتری دارد، اما اروپا از نظر کمبود فوری گاز کمتر تحت تاثیر خواهد بود. با این حال، با شروع فصل پر کردن ذخایر، قیمتهای بالا هزینه این عملیات را افزایش میدهد.»
بر اساس سیستم قیمتگذاری حاشیهای، قیمت نهایی برق توسط هزینه تولیدکننده آخرین و گرانترین منبع مورد نیاز تعیین میشود که در این مورد گاز است. در سال ۲۰۲۲، برخی کشورها با جدیت خواستار «جدا کردن» قیمت برق از گاز شدند، اما ایده بازنگری اساسی بازار آزاد برای دیگران بیش از حد دشوار بود.
ماه گذشته، کمیسیون اروپا وعده داد که «گزینههای متفاوتی» برای بازنگری طراحی بازار بلوک ارائه دهد، بازاری که در سال ۲۰۲۴ مورد اصلاح قرار گرفته بود. جنگ در خاورمیانه و پیامدهای آن ممکن است بروکسل را به سمت مرز بعدی سوق دهد. کورناگو افزود: «افزایش قیمتهای گاز TTF سریع بوده، اما از نظر شدت، هنوز با جهشهای قیمتی سال ۲۰۲۲ فاصله داریم. نحوه ادامه آن به مدت زمان جنگ بستگی دارد که بسیار نامطمئن است.»