یک پژوهش جدید هشدار میدهد با تغییرات اقلیمی و حرکت پشهها به سمت شمال، اروپا و آمریکای شمالی به کانونهای ویروس چیکونگونیا تبدیل میشوند.
یک پژوهش جدید نشان میدهد که افزایش دما میتواند زیستگاه پشهها را گسترش دهد و مناطق در معرض خطر ابتلا به چیکونگونیا را در سراسر جهان بیشتر کند.
آگهی
آگهی
این پژوهش که در نشریه Frontiers in Cellular and Infection Microbiology (منبع به زبان انگلیسی) منتشر شده و توسط دانشمندان در چین انجام شده است، نشان میدهد ۱۳۹ کشور یا منطقه در زمره مناطق پرخطر برای چیکونگونیا، یک بیماری ویروسی منتقلشونده توسط پشه، قرار دارند؛ این رقم معادل ۲۱٫۳ درصد از مساحت خشکیهای جهان است.
دکتر یه شو، یکی از نویسندگان این مطالعه، گفت: «اما ما نشان میدهیم که مطابق مدلهای تغییر اقلیم، این ویروس بیشتر به سمت شمال و به مناطق معتدل، بهویژه شمالشرقی آمریکای شمالی، اروپای مرکزی و شرق آسیا، گسترش خواهد یافت.»
آبوهوا چگونه رفتار پشهها را تغییر میدهد؟
چیکونگونیا عمدتا توسط پشه تب زرد «آئدس اجیپتی» منتقل شده است؛ گونهای که در سکونتگاههای انسانی مناطق گرمسیری رشد و تکثیر خوبی دارد.
با این حال در سالهای اخیر، تغییرات اقلیمی جهانی و جابهجایی جمعیت بین مناطق مختلف بر گسترش پشههای ناقل بیماری و انتشار انواع جهشیافته ویروس تاثیر گذاشته است.
در جریان شیوع چیکونگونیا در اقیانوس هند در سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۶، دانشمندان جهشی در این ویروس ثبت کردند که سازگاری آن را با گونهای دیگر از پشه، یعنی پشه ببر آسیایی، افزایش داد.
دکتر یانگ وو، از نویسندگان این مطالعه، گفت: «از آنجا که این پشه در مقایسه با پشه تب زرد تحمل بیشتری نسبت به شرایط خنکتر دارد، گرمتر شدن هوا ممکن است به آن امکان دهد در جاهایی مستقر شود که پیشتر بیش از حد سرد بودند.»
«وقتی پشههای مناسب در جایی مستقر شوند، احتمال انتقال محلی چیکونگونیا افزایش مییابد.»
پژوهشگران دریافتند که دمای بالاتر همچنین سرعت رشد ویروس در بدن پشه را بیشتر میکند. در دماهای بین ۱۸ تا ۲۸ درجه سانتیگراد، ویروس حدود چهار تا پنج برابر سریعتر برای انتشار آماده میشود و خطر بروز همهگیری را افزایش میدهد.
پشهها تا کجا میتوانند گسترش یابند؟
به گفته پژوهشگران، چیکونگونیا به تهدیدی برای سلامت جهانی تبدیل شده است. انتقال بومی این بیماری در ۱۱۴ کشور گزارش شده و بیش از سهچهارم جمعیت جهان را در معرض خطر قرار داده است.
نرخ مرگومیر موارد ابتلا حدود ۱٫۳ در هزار است و هر ساله به از دست رفتن حدود ۲۸۴ هزار سال عمر تعدیلشده بر حسب ناتوانی منجر میشود؛ شاخصی که سالهای زندگی سالم از دسترفته بر اثر بیماری یا ناتوانی را میسنجد.
برای ارزیابی گسترش آینده این بیماری، پژوهشگران نیازهای زیستی ویروس چیکونگونیا و دو پشه ناقل آن را بر اساس دهها هزار داده مکانی ثبتشده از حضور آنها در نقاط مختلف جهان مدلسازی کردند.
آنها بر پایه ۱۶ سناریوی اقلیمی تدوینشده توسط هیات بیندولتی تغییر اقلیم سازمان ملل (IPCC)، برآورد کردند که محدودههای کنونی انتشار این ویروس و پشهها از اکنون تا سال ۲۱۰۰ چگونه ممکن است تغییر کند.
این سناریوها چگونگی تعامل انتشار گازهای گلخانهای و تحولات اجتماعی تا سال ۲۱۰۰ را شبیهسازی میکنند.
اگرچه دامنه دقیق گسترش بیماری به سناریوی اقلیمی انتخابشده بستگی داشت، اما شمال مرکز اروپا، شمالشرقی آمریکای شمالی و شرق آسیا در همه سناریوها به عنوان کانونهای اصلی آینده ظاهر شدند.
این ویروس در حال حاضر در اروپا یا آمریکای شمالی بومی نیست و موارد مشاهدهشده در این مناطق محدود به مسافرانی است که از مناطق گرمسیری یا نیمهگرمسیری بازمیگردند.
پژوهشگران دریافتند که گستره جغرافیایی و توان بالقوه بروز همهگیری چیکونگونیا به طور اساسی توسط ناقلان آن یعنی پشههای حامل ویروس تعیین میشود.
کشورها چگونه میتوانند آماده شوند؟
بر اساس آمار سازمان بهداشت پانآمریکا، در سال ۲۰۲۵ در جهان ۵۰۲ هزار و ۲۶۴ مورد ابتلا به چیکونگونیا گزارش شد که ۱۸۶ مورد مرگ در ۴۱ کشور و قلمرو را در پی داشت.
به گفته پژوهشگران، پیشبینی میشود این بار بیماری در شرایط تغییرات اقلیمی که الگوهای پراکنش بیماریهای عفونی را به طور عمیق دگرگون میکند، تشدید شود.
دکتر شو هشدار داد: «لازم نیست مردم دچار وحشت شوند، اما نظامهای سلامت باید از هماکنون آماده شوند.»
از جمله تدابیر پیشنهادی پژوهشگران میتوان به پایش جمعیت پشهها، آموزش کارکنان نظام سلامت برای شناسایی سریع ویروس، تقویت برنامههای مبارزه با پشه و تدوین طرحهای واکنش سریع پیش از بروز همهگیریها اشاره کرد.
دکتر شو اضافه کرد: «این اقدامات بهویژه در مناطق معتدلی اهمیت دارد که این بیماری تاکنون یک دغدغه معمول بهداشت عمومی در آنها نبوده است.»
نویسندگان تاکید کردند برای پیشبینی بحرانهای آینده، کشورهایی که در نواحی پرخطر شناساییشده قرار دارند، مانند بریتانیا، آلمان، ایالات متحده، چین و ژاپن، باید تا پیش از سال ۲۰۴۰ پایش پیشگیرانه ناقلان بیماری و آموزش تشخیص بالینی را در اولویت قرار دهند.