این پژوهش از روشنترین شواهد تاکنون نشان میدهد داروی پرکاربرد اختلال کمبود توجه/بیشفعالی خطر روانپریشی بلندمدت را افزایش نمیدهد و اگر از اوایل زندگی مصرف شود حتی ممکن است تا حدی محافظتکننده باشد.
یک مطالعه جدید بزرگ (منبع به زبان انگلیسی) نشان دادهاست که داروهایی که به طور معمول برای اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) در کودکی تجویز میشوند، نه تنها ممکن است در بلندمدت ایمن باشند، بلکه شاید خطر ابتلا به اختلالات شدید روانپریشی در سالهای بعد زندگی را نیز کاهش دهند.
آگهی
آگهی
این پژوهش که با هدایت دانشمندان دانشگاه کالج دوبلین و دانشگاه ادینبرا انجام شده، نگرانیهای دیرینه درباره این موضوع را به چالش میکشد که داروهای محرک ممکن است خطر بروز اختلالاتی مانند اسکیزوفرنی را افزایش دهند.
اختلال نقص توجه و بیشفعالی یکی از شایعترین اختلالات روانی است که برآورد میشود حدود ۸ درصد کودکان و نوجوانان را تحت تاثير قرار میدهد. در سراسر جهان حدود ۳۶۶ میلیون بزرگسال به ADHD مبتلا هستند و علائم آن شامل مشکل در تمرکز، بیقراری و تکانشگری است.
هیچ نشانهای از افزایش خطر روانپریشی
این مطالعه که در نشریه جاما پسیکیاتری منتشر شده، دادههای سلامت نزدیک به ۷۰۰ هزار نفر را که در فنلاند به دنیا آمدهاند، از جمله نزدیک به ۴ هزار نفر مبتلا به ADHD را تحليل کردهاست.
پژوهشگران هیچ شواهدی نیافتند که نشان دهد درمان با متیلفنیدیت، رایجترین داروی تجویزشده برای کودکان مبتلا به ADHD، احتمال بروز اختلالات روانپریشی در بزرگسالی را افزایش میدهد.
ایان کلهر، استاد روانپزشکی کودک و نوجوان در دانشگاه ادینبرا و پژوهشگر اصلی این مطالعه، گفت: «میدانیم وقتی کودکان مبتلا به ADHD تا بزرگسالی پيگيری میشوند، اقلیتی کوچک اما معنادار دچار اختلالات روانپریشی مانند اسکیزوفرنی میشوند.»
او توضیح داد: «سوال اصلی این بودهاست که آيا داروی ADHD آن خطر را ايجاد میکند يا اين که صرفا همبستگی است و نه رابطه علت و معلولی. يافتههای ما نشان میدهد خود دارو عامل اين خطر نيست.»
اين پرسش سالها يکی از دغدغههای اصلی پژوهش در روانپزشکی بودهاست، بهويژه از آن رو که داروهای محرک روی دوپامين، يک ماده شيميايی مغز که در روانپریشی هم نقش دارد، اثر میگذارند.
کلهر به یورونیوز سلامت گفت: «مطالعات متعددی نشان دادهاند که اقلیتی کوچک اما معنادار از کودکان مبتلا به ADHD بعدها دچار اختلالات روانپریشی میشوند؛ در مطالعه ما حدود ۶ درصد اينگونه بودند.»
او افزود: «همين موضوع اين نگرانی را ايجاد کرده که شايد داروی ADHD به آن خطر دامن بزند، بهويژه از آنجا که داروهای محرک فعاليت ماده شيميايیای در مغز به نام دوپامين را افزايش میدهند؛ مادهای که در روانپریشی نيز دخيل است.»
احتمال وجود اثر محافظتی در کودکان کمسنتر
در حالی که يافته اصلی نشان میداد خطری افزايش نمیيابد، پژوهشگران به يک مزيت بالقوه ديگر هم رسيدند: کودکانی که پيش از ۱۳ سالگی با متیلفنیدیت تحت درمان قرار گرفته بودند، اندکی خطر کمتری برای ابتلا به روانپریشی در سالهای بعد داشتند.
کلهر گفت: «اين که درمان زودهنگام با کاهش خطر بلندمدت روانپریشی همراه بود، نشان میدهد اين داروها شايد فراتر از کنترل علائم در کودکی عمل کنند و در درازمدت نيز تا حدی در برابر بيماری شديد روانی اثر محافظتی داشته باشند، هرچند برای تاييد اين موضوع به پژوهش بيشتر نياز است.»
او اضافه کرد: «به طور کلی، اين نتايج بايد برای پزشکان، بيماران و خانوادههايی که در فکر آغاز درمان هستند، اطمينانبخش باشد و نشان میدهد که در دوزهای معمول و مجاز، درمان با متیلفنیدیت به نظر نمیرسد خطر روانپریشی را افزايش دهد.»
نياز به تحقيقات بيشتر
با اين حال، نتايج اين مطالعه به طور خاص به متیلفنیدیت و به کودکان و نوجوانان مربوط میشود.
کلهر گفت: «ما فقط توانستيم متیلفنیدیت را بررسی کنيم.»
او به یورونیوز سلامت گفت: «اما نتوانستيم رده مهم ديگری از داروهای محرک برای درمان ADHD، يعنی آمفتامينها، را بررسی کنيم؛ بنابراين نمیتوانيم درباره خطر روانپریشی در مورد داروهای شبيه آمفتامين نتيجهگيری کنيم.»
اين مطالعه همچنين به افزايش شمار بزرگسالانی که تشخيص ADHD میگيرند نمیپردازد.
کلهر گفت: «با افزايش شمار بزرگسالانی که تشخيص گرفته و برای ADHD درمان میشوند، نمیدانيم آيا يافتههای ما در مورد بزرگسالان نيز صدق میکند يا نه.»
او افزود: «همچنين بايد کارهای پژوهشی مهمی انجام شود تا بفهميم چرا خطر روانپریشی در ميان کودکان مبتلا به ADHD بالاتر است، حتی اگر اين افزايش خطر با درمان متیلفنیدیت توضيح داده نمیشود.»