آیا هوش مصنوعی میتواند نظام سلامت را دگرگون کند بیآنکه نابرابریها را عمیقتر و از مقررات پیشی بگیرد؟ مرزهای آینده سلامت دیجیتال اروپا در نشست سلامت یورونیوز ۱۷ مارس در بروکسل به بحث گذاشته میشود.
هوش مصنوعی (AI) و دیگر فناوری های نو در حال دگرگون کردن حوزه سلامت هستند و به پیشرفت در تشخیص بیماری، توسعه دارو و کاهش بار کاری کارکنان نظام سلامت کمک میکنند.
آگهی
آگهی
بسیاری از کشورهای اروپایی همین حالا هم از هوش مصنوعی در نظام های سلامت خود استفاده میکنند. فنلاند از آن برای آموزش کارکنان سلامت استفاده میکند، استونی آن را در تحلیل داده های پزشکی به کار میگیرد و اسپانیا از هوش مصنوعی برای شناسایی بیماری ها بهره میبرد.
اگر یک نکته باشد که متخصصان هنگام صحبت از هوش مصنوعی در سلامت بر سر آن توافق داشته باشند، این است که این فناوری هرگز نمیتواند و نباید جایگزین نیروی انسانی در نظام سلامت شود.
هانس کلوگه، مدیر منطقه ای سازمان جهانی بهداشت در اروپا، در بیانیه ای اخیر گفت: «هوش مصنوعی هم اکنون برای میلیون ها کارمند سلامت و بیمار در سراسر منطقه اروپایی به واقعیت بدل شده است.»
او افزود: «اما بدون راهبردهای روشن، حفظ حریم خصوصی داده ها، چارچوب های حقوقی و سرمایه گذاری بر سواد هوش مصنوعی، این خطر وجود دارد که نابرابری ها را عمیق تر کنیم نه این که آنها را کاهش دهیم.»
در کنار مزیت های فراوانی که نوآوری فناورانه برای سلامت به همراه میآورد، خطرهای بسیاری هم وجود دارد؛ از حریم خصوصی داده ها گرفته تا دسترسی و نحوه بازنمایی گروه های مختلف در الگوریتم ها.
هوش مصنوعی در سراسر نظام سلامت
در سطح جهان کمبود نیروی انسانی در حوزه سلامت نیز وجود دارد که با افزایش جمعیت سالمند تشدید شده و بر نظام های سلامت فشار میآورد.
برخی کشورها از هم اکنون با شرکت های فعال در حوزه هوش مصنوعی همکاری میکنند تا این فشار را کاهش دهند و دسترسی به خدمات را تسهیل کنند.
در ژانویه ۲۰۲۶، بنیاد گیتس و شرکت اوپن ای آی اعلام کردند که ۵۰ میلیون دلار (۴۳.۶ میلیون یورو) بودجه، فناوری و پشتیبانی فنی برای ایجاد ظرفیت های هوش مصنوعی در حوزه سلامت در کشورهای آفریقایی اختصاص میدهند. این ابتکار از رواندا آغاز میشود و هدف آن پوشش هزار درمانگاه مراقبت های اولیه تا سال ۲۰۲۸ است.
پزشکان در اروپا از ابزارهای یادداشت برداری مبتنی بر هوش مصنوعی استفاده میکنند تا زمان صرف شده برای نوشتن پرونده ها و کارهای اداری را کاهش دهند و بتوانند وقت بیشتری را با بیماران بگذرانند.
همچنین از هوش مصنوعی برای توسعه ابزارهای تشخیصی جدید استفاده میشود که میتواند این روند را تسریع کند و امکان دسترسی زودهنگام تر به درمان را فراهم آورد.
خطرها را جدی بگیریم
اما هر چه میدرخشد طلا نیست. همزمان با گسترش سریع هوش مصنوعی، نگرانی ها و هشدارهای کارشناسان نیز رو به افزایش است.
پژوهش های تازه نشان داده است که مدل های زبانی هنگام جست وجوی مشاوره پزشکی میتوانند ابزاری خطرناک باشند، زیرا همیشه فوریت وضعیت را به درستی ارزیابی نمیکنند.
کارشناسان همچنین نسبت به حساسیت داده های زیستی و ضرورت تدوین چارچوب های مشخص برای نحوه دسترسی مدل های هوش مصنوعی به این داده ها هشدار داده اند.
سازمان جهانی بهداشت در گزارشی اخیر هشدار داده است که شکاف های موجود در زمینه پاسخ گویی حقوقی، سرمایه گذاری نامتوازن بر توسعه نیروی انسانی و خطرهای رو به افزایش طرد شدن برخی گروه ها، بر ضرورت حفظ هوشیاری، همکاری و یادگیری مداوم تاکید میکند.
این سازمان دریافته است که تنها ۸ درصد از کشورهای عضو، راهبرد ملی ویژه هوش مصنوعی در حوزه سلامت تدوین کرده اند؛ «هشداری فوری مبنی بر این که بلندپروازی ها باید با اقدام های ملموس همراه شود».
با پیشرفت فناوری، پرسش اصلی شاید دیگر این نباشد که هوش مصنوعی در حوزه سلامت چه میتواند بکند، بلکه این است که چه کسی تصمیم میگیرد چگونه و به سود چه کسانی از آن استفاده شود.
وقتی الگوریتم ها با داده هایی آموزش ببینند که نماینده جمعیت های مختلف نباشد چه اتفاقی میافتد؟ چه کسانی به داده هایی که مدل های هوش مصنوعی از آنها استفاده میکنند دسترسی دارند؟ چه نهادی باید این روند را تنظیم کند و چگونه؟
کارشناسانی که در پیوند میان هوش مصنوعی و سلامت فعالیت میکنند، روز ۱۷ مارس در بروکسل و در جریان نشست سلامت یورونیوز این پرسش ها را به بحث خواهند گذاشت.
