اسپانیا در شش سال گذشته به طور گسترده در انرژیهای بادی و خورشیدی سرمایهگذاری کرده و به یکی از ارزانترین بازارهای برق در اروپا تبدیل شده است.
جنگ ایران جهان را یک شبه وارد بحرانی تازه در حوزه انرژی کرده است. بسته شدن تنگه هرمز و کاهش صادرات انرژی خاورمیانه، بیم افزایش قبوض انرژی برای خانوارهایی را برانگیخته که همین حالا هم زیر فشار هزینهها هستند.
آگهی
آگهی
اما یک کشور اروپایی به لطف سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، در موقعیتی بسیار بهتر برای تابآوری در برابر این شوکها قرار دارد.
اسپانیا از سال ۲۰۱۹ ظرفیت بادی و خورشیدی خود را دو برابر کرده و بیش از ۴۰ گیگاوات به شبکه افزوده است؛ رقمی که در میان کشورهای اتحادیه اروپا تنها آلمان از آن بیشتر است، آن هم در حالی که بازار برق آلمان دو برابر اسپانیاست.
در نتیجه، قیمت برق در اسپانیا بسیار کمتر از گذشته از نوسانهای همیشگی بهای گاز تاثیر میگیرد؛ بهایی که تنها یک روز پس از آغاز جنگ ایران ۵۵ درصد جهش کرد و از آن زمان همچنان رو به افزایش بوده است.
اندیشکده انرژی امبر در گزارشی که اکتبر سال گذشته منتشر شد، مینویسد: «رشد برق بادی و خورشیدی در اسپانیا از سال ۲۰۱۹ تا کنون، تاثیر نیروگاههای فسیلی گرانقیمت بر قیمت برق را ۷۵ درصد کاهش داده است. کاهش ساعتهایی که قیمت برق به هزینه تولید برق با گاز گره خورده بود، در اسپانیا سریعتر از دیگر کشورهای وابسته به گاز مانند ایتالیا و آلمان بوده است.»
کارشناسان متفقاند که اتکای بیش از حد به واردات سوختهای فسیلی کشورها را در برابر شوکها به شکل خطرناکی آسیبپذیر میکند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، میگوید: «آشوبی که امروز در خاورمیانه شاهد آن هستیم، نشان میدهد با نظامی جهانی در حوزه انرژی روبهرو هستیم که به شکل گسترده به سوختهای فسیلی گره خورده است؛ جایی که عرضه در چند منطقه محدود متمرکز شده و هر درگیری میتواند موجهای شوک را در سراسر اقتصاد جهانی به راه بیندازد.»
قبوض انرژی در اسپانیا از کمترینها در اروپا است
بر اساس گزارش امبر، اسپانیا در فاصله سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ «بیش از هر کشور دیگر اتحادیه اروپا هزینه واردات در بخش برق خود را کاهش داده است». این کشور با افزودن نیروگاههای خورشیدی و بادی جدید از واردات ۲۶ میلیارد مترمکعب گاز به ارزش ۱۳٫۵ میلیارد یورو جلوگیری کرده است.
اسپانیا در اوت ۲۰۲۵ هیچ برق تولیدی از نیروگاههای زغالسنگسوز استفاده نکرد؛ وضعیتی که فاصله زیادی دارد با تنها ۱۰ سال پیش، زمانی که زغال سنگ یک چهارم برق این کشور را تامین میکرد.
چرخش اسپانیا به سمت انرژیهای تجدیدپذیر برای قبوض انرژی خانوارها یک موفقیت بزرگ بوده است. در سال ۲۰۱۹، پیش از جهش بادی و خورشیدی اسپانیا، این کشور از جمله کشورهایی بود که بالاترین قیمت برق را در اروپا داشت؛ اکنون اما در میان ارزانترینها قرار گرفته است.
کریس راسلوو، از نویسندگان گزارش امبر، میگوید: «اسپانیا سال ۲۰۲۶ را با برخی از پایینترین قیمتهای برق در اروپا آغاز کرد؛ روندی که تا هفته نخست مارس ادامه یافت.»
آنچه اسپانیا همانند بخش بزرگی از اروپا هنوز به آن نیاز دارد افزایش ظرفیت ذخیرهسازی انرژی است؛ ناوگان ذخیرهساز باتری این کشور با ظرفیت ۱۲۰ مگاوات تنها سیزدهمین ظرفیت بزرگ در اروپا به شمار میرود.
هزینه انرژیهای تجدیدپذیر عمدتا ثابت و یکباره است
در شرایطی که دولتها به طور مداوم زیر فشار برای کاهش بدهی و مالیات قرار دارند، لازم است هزینه تولید انرژی تا حد ممکن پایین باشد.
بر خلاف توربینهای بادی و پنلهای خورشیدی که کشورها یک بار میخرند و نصب میکنند، نفت و گاز باید به طور مستمر خریداری شود و قیمت آن در معرض شوکهای پیشبینیناپذیری مانند جنگ است.
برخی این سوال را مطرح میکنند که آیا جنگ ترامپ علیه ایران ناخواسته اروپا را به سمت استفاده بیشتر از فناوریهای پاک ساخت چین سوق خواهد داد یا نه. جرارد رید، کارشناس مالی انرژی، یادآوری میکند که انرژیهای تجدیدپذیر در بلندمدت هزینهای کمتر از سوختهای فسیلی دارند.
او میگوید: «ترجیح میدهم برای واردات پنلهای خورشیدی و باتریها به چین وابسته باشم تا برای نفت و گازی که از خلیج فارس میآید و دلیلش را هم میگویم: اگر آن پنل خورشیدی، آن باتری، آن توربین بادی یا آن ترانسفورماتور را بخرم، هر ۲۵ سال یک بار آن را میخرم، نه هر روز.»
گزارش جدیدی (منبع به زبان انگلیسی) که ۱۱ مارس از سوی کمیته تغییرات اقلیمی بریتانیا منتشر شد، همین نکته را تقویت میکند: مجموع هزینه رسیدن به انتشار خالص صفر تا سال ۲۰۵۰ احتمالا از هزینه تنها یک شوک قیمتی در بازار سوختهای فسیلی بیشتر نخواهد بود؛ شوکی مانند جهشی که با حمله روسیه به اوکراین رخ داد.
این گزارش با مدلسازی بحرانی مشابه در سال ۲۰۴۰ نشان میدهد اگر بریتانیا در مسیر دستیابی به خالص صفر قرار داشته باشد، قبوض انرژی خانوارها تنها ۴ درصد افزایش مییابد؛ در حالی که بدون اقدام اقلیمی این افزایش به ۵۹ درصد میرسد.
آیا جنگ ایران میتواند جرقه گذار به انرژی پاک را بزند؟
کارولاین بکستر، رئیس آزمایشگاه «ریسکهای همگرا» در شورای ریسکهای راهبردی در واشنگتن، میگوید اگر به دلیل این درگیری نوعی چرخش به سمت انرژی سبز رخ دهد «شگفتزده نخواهد شد»، حتی فقط به این دلیل که انرژی تجدیدپذیر ثبات بیشتری نسبت به سوختهای فسیلی فراهم میکند.
بکستر که از ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ در دولت بایدن معاون دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور آموزش و تمرین نیروها بود، میگوید: «به گمانم، درست یا غلط، فرصتی برای کشورها پیش آمده تا واقعا به درون خود برگردند و بکوشند تامین انرژیشان را به گونهای سامان دهند که وابستگیشان به دیگر کشورها برای این منبع قطع شود.»
او میگوید اگر برداشتش درست باشد و «هر کس این کار را در حیاط پشتی خود انجام دهد»، گرمایش آینده زمین بدون نیاز به «مذاکرات دیپلماتیک پیچیده، تعارفهای صوری و بدهوبستانهای پشت درهای بسته» در نشستهای بینالمللی اقلیمی محدود خواهد شد.
کنفرانس اقلیمی کوپ۳۰ سازمان ملل در سال گذشته بدون آن که تعهدی برای کنار گذاشتن سوختهای فسیلی بپذیرد، به کار خود پایان داد.
آنا ماریا یالر-ماکارویچ، تحلیلگر انرژی در IEEFA اروپا، میگوید این جنگ در ماههای پیش رو به نصب تعداد بیشتری پنل خورشیدی و پمپ حرارتی منجر خواهد شد.
در اینجا شهروندان عادی میتوانند نقش خود را ایفا کنند؛ نه تنها برای کاهش قبوض انرژی خود، بلکه برای کم کردن وابستگی کشورشان به سوختهای فسیلی. مارین ژیو، از اندیشکده «استراتژیک پرسپکتیوز»، میگوید: «هر پمپ حرارتی، خودروی برقی، توربین بادی یا پنل خورشیدی که نصب میشود، یعنی مولکولهای کمتری از گاز وارداتی.»