وانواتو میخواهد در ماه مارس درباره طرح خود در سازمان ملل برای غرامتهای اقلیمی رایگیری شود، اما دولت ترامپ از کشورها میخواهد با آن مخالفت کنند.
یک کشور جزیرهای بسیار کوچک در اقیانوس آرام از سازمان ملل میخواهد برای دریافت غرامتهای اقلیمی از کشورهایی که در کاهش انتشار گازهای گلخانهای کوتاهی میکنند اقدام کند. تلاش ونواتو که قرار است تا پایان ماه مارس به رای گذاشته شود، دولت ترامپ را به تکاپو انداخته تا جلوی آن را بگیرد.
آگهی
آگهی
در دستورالعملی که این هفته برای همه سفارتخانهها و کنسولگریهای آمریکا در خارج ارسال شده، وزارت خارجه اعلام کرده که «به شدت با» طرح در دست بررسی در مجمع عمومی سازمان ملل مخالف است و تصویب آن «میتواند تهدیدی بزرگ برای صنعت آمریکا» باشد.
آمریکا از دیگر کشورها میخواهد برای پس گرفتن پیشنویس این قطعنامه که میان ۱۹۳ عضو مجمع عمومی در گردش است، به ونواتو فشار بیاورند. این متن بر پایه یک نظر مشورتی تاریخی است که ژوئیه گذشته از سوی دیوان بینالمللی دادگستری صادر شد.
در تلگرافی که سهشنبه ۱۰ فوریه ارسال و به دست خبرگزاری آسوشیتدپرس رسیده، آمده است که «دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، پیام بسیار روشنی داده است: این که سازمان ملل و بسیاری از کشورهای جهان بهطور افراطی از مسیر درست خارج شدهاند و تغییرات اقلیمی را به بزرگترین تهدید جهان تبدیل کردهاند».
این جدیدترین اقدام دولت ترامپ برای دور کردن آمریکا از تلاشهای مقابله با تغییرات اقلیمی در داخل و خارج از کشور است. دولت آمریکا هفته گذشته یک نتیجهگیری علمی را که سالها مبنای اصلی اقدام آمریکا برای تنظیم انتشار گازهای گلخانهای بود لغو کرد. آمریکا ماه گذشته همچنین برنامه خروج خود را از معاهده اقلیمی سازمان ملل که چارچوب مذاکرات بینالمللی آبوهوایی را تعیین میکند اعلام کرد.
رای اقلیمی دیوان بینالمللی دادگستری چیست؟
ونواتو مانند بسیاری از کشورهای جزیرهای، به دلیل تغییرات اقلیمی نگران بقای خود است. تابستان گذشته، سالها لابیگری این کشور سرانجام به صدور یک نظر مشورتی تاریخی از سوی عالیترین دادگاه سازمان ملل انجامید.
دیوان حکم داد که «محیط زیست پاک، سالم و پایدار» یک حق بشری است و اگر کشورها در «اقدام مناسب برای حفاظت از نظام اقلیمی» کوتاهی کنند، ممکن است ناقض حقوق بینالملل باشند.
دیوان همچنین اعلام کرد کشورهایی که از پیامدهای تغییرات اقلیمی آسیب دیدهاند میتوانند مستحق دریافت غرامت باشند.
همه کشورهای عضو سازمان ملل، از جمله تولیدکنندگان عمده گازهای گلخانهای مانند آمریکا و چین، عضو این دیوان هستند. این نظر مشورتی الزامآور نیست اما به عنوان نقطه عطفی در حقوق بینالملل اقلیم توصیف شد.
پیشنویس قطعنامه بر عزم خود برای ترجمه یافتههای دیوان بینالمللی دادگستری به «اقدام چندجانبه ملموس» تاکید میکند و از همه کشورها و سازمانهای منطقهای میخواهد تعهدات خود ذیل حقوق بینالملل مرتبط با تغییرات اقلیمی را اجرا کنند.
در این طرح از کشورها خواسته شده یک برنامه ملی اقدام اقلیمی برای محدود کردن افزایش دمای جهانی به کمتر از ۱٫۵ درجه سانتیگراد تصویب کنند، یارانههای اکتشاف، تولید و بهرهبرداری از سوختهای فسیلی را به تدریج حذف کنند و از کشورهایی که تعهدات خود را نقض کردهاند بخواهند «به طور کامل و فوری خسارتها را جبران کنند». این قطعنامه همچنین ایجاد «ثبت بینالمللی خسارتها» را برای ثبت اسناد و دعاوی پیشبینی میکند.
«نقشه راهی عملی برای پاسخگویی»: ونواتو خواهان رایگیری در ماه مارس است
اودو تووی، سفیر ونواتو در سازمان ملل که میگوید کشور جزیرهای او خواهان برگزاری رایگیری درباره این قطعنامه تا پایان ماه مارس است، تاکید کرده که این متن تضمین میکند شفافیت موجود در رای دیوان بینالمللی دادگستری «اقدام اقلیمی جهانی و همکاری چندجانبه را تقویت کند».
لویی شاربونو، مدیر بخش سازمان ملل در دیدهبان حقوق بشر، روز جمعه ۱۳ فوریه خواستار حمایت از پیشنویس قطعنامه شد و گفت: «دولتها باید با حفاظت از محیط زیست به تعهد خود برای پاسداری از حقوق بشر در سراسر جهان عمل کنند».
او گفت: «دولتهای مسئول نباید اجازه دهند کسانی که اجماع علمی جهانی را رد میکنند و همچنان بر اتکا به سوختهای فسیلی مضر پافشاری میکنند، آنها را مرعوب کنند».
هرچند قطعنامههای مجمع عمومی نیز الزامآور نیست، دیوان بینالمللی دادگستری تاکید کرده که اقدام برای مقابله با بحران اقلیمی یک تعهد بینالمللی است.
کاندی اوفیمه، پژوهشگر عدالت اقلیمی و مشاور حقوقی در سازمان عفو بینالملل، در بیانیهای در ۱۳ فوریه گفت: «این قطعنامه تلاش میکند تفسیر دیوان بینالمللی دادگستری از استانداردهای کلیدی حقوقی را به نقشه راهی عملی برای پاسخگو کردن دولتها تبدیل کند؛ اقدامی که احتمالا واکنش سیاسی منفی از سوی کشورهای پردرآمد با انتشار بالای گازهای گلخانهای برخواهد انگیخت که نگران مسئولیت تاریخی و تبعات مالی خود هستند».
آیا کشورهای دیگر نگرانیهای آمریکا درباره پیشنویس قطعنامه را دارند؟
تلگراف وزارت خارجه آمریکا طرحهایی را برای اینکه به دیگر کشورها گفته شود ونواتو را به پس گرفتن پیشنویس خود تشویق کنند تشریح میکند؛ متنی که به گفته واشنگتن حتی «مشکلسازتر» از رای دیوان است و آمریکا میخواست تا جمعه، همزمان با آغاز مشورتهای غیررسمی، از دستور کار خارج شود.
در این تلگراف آمده است که سایر قدرتهای اقتصادی عضو گروه هفت و همچنین چین، عربستان سعودی و روسیه همگی به هیات نمایندگی آمریکا در سازمان ملل اعلام کردهاند که نگرانیهای واشنگتن را درباره برخی «ابعاد» این پیشنویس سهیم هستند.
در این تلگراف تاکید شده است: «این قطعنامه مجمع عمومی نمونه دیگری از زیادهخواهی سازمان ملل است؛ بخشی از الگوی گستردهتر تلاش برای استفاده از مدلهای اقلیمی حدسی به منظور ساختن تعهدات حقوقی ادعایی که میخواهند مقصر تعیین کنند و ادعاهای بیپایه را تشویق کنند و همچنین استنباط تعهدات حقوق بشریای که دولتها با آنها موافقت نکردهاند». از دیپلماتهای آمریکایی خواسته شده از این متن در گفتگو با نمایندگان دیگر کشورها استفاده کنند.
بسیاری از دانشمندان جریان اصلی بارها هشدار دادهاند که تغییرات اقلیمی عامل افزایش موارد رخدادهای حدی آبوهوایی مرگبار و پرهزینه است؛ از جمله سیل، خشکسالی، آتشسوزیهای گسترده جنگلی، بارشهای بسیار شدید و گرمای خطرناک.