یک دانشمند پس از کایاکسواری در اطراف یخچالی دورافتاده در گرینلند، ماموریت دارد ابعاد گسترده انتشار میکروپلاستیکها را آشکار کند.
کریستین لوئیس ینسن با تنها یک کایاک و فیلتری برای ریزپلاستیک که خودش ساخته، دهه گذشته را با پارو زدن در «بکرترین نقاط» سیاره ما گذرانده است.
آگهی
آگهی
او در دوره کارشناسی ارشد حفاظت محیط زیست، به عنوان یک دانشمند اینویت، ابزاری به نام «پلاستاک» طراحی کرد؛ ابزار علم شهروندیای که به کایاکسواران و جوامع محلی امکان میدهد نمونههای آب سطحی حاوی خردههای رهاشدهای مثل بطری و بستهبندی را جمعآوری کنند.
او به یورونیوز گرین میگوید: «اما آن کار باعث شد از خودم سوال عمیقتری درباره ردپای نامرئی انسانیت بپرسم.» همین پرسش الهامبخش تازهترین سفر او به یخچالی دورافتاده در شرق گرینلند شد.
«سوختهای فسیلی در حرکت»
ینسن با کایاک به یکی از «دورافتادهترین گوشههای قطب شمال» رفت؛ جایی صدها کیلومتر دورتر از هر جادهای. او انتظار داشت الیاف و زبالههای پلاستیکی معمول پیدا کند که همین طور هم شد، اما در نمونههایش به رد ذرات لاستیک خودرو هم برخورد.
ینسن میگوید: «یافتن این ذرات روی یخچالی دستنخورده در شرق گرینلند شوکهکننده بود، چون یک فرضیه هولناک را تایید کرد؛ این ذرات دیگر فقط یک مشکل شهری نیستند.»
او ادامه میدهد: «این ذرات به غبار تبدیل شدهاند، در هوا پراکنده شدهاند و هزاران کیلومتر راه را تا قطب شمال طی کردهاند. این همان «سوختهای فسیلی در حرکت» است. این وضعیت به ما میگوید که قطب شمال به «چاهک» آلودگیهای جهان بدل شده است.»
در جهان بیش از پنج میلیارد لاستیک خودرو روی جادههاست که هر کدام در طول عمر خود حدود ۱۰ تا ۳۰ درصد از جرمشان را از دست میدهند.
ینسن میگوید: «این جرم ناپدید نمیشود. به غباری سمی تبدیل میشود که در همان ابتدای زنجیره غذایی ما مینشیند.»
تاثیر آلودگی ریزپلاستیک در گرینلند
پژوهشهای ینسن گستره دوررس آلودگی ریزپلاستیک را آشکار کرده است؛ آلودگیای که حالا برای جوامع محلی گرینلند مجموعهای سهگانه از مشکلات ایجاد کرده است.
او توضیح میدهد: «از نظر بومشناختی، شواهد اولیه نشان میدهد سمی بودن ذرات لاستیک برای گونههای قطب شمال بالاست. برای مثال، مواد شیمیاییای مانند 6PPF برای ماهی سالمون کوهو کشنده است.»
آلودگی ناشی از لاستیک خودرو میتواند باعث بدشکلی در تخمهای ماهی کاد اطلس هم بشود و بنیان صنعت شیلات این کشور را به خطر بیندازد.
برای جوامع بومی، آبهای آلوده گرینلند به مسئلهای در حوزه عدالت محیط زیستی بدل شده که خطری جدی برای سلامت آنها به همراه دارد.
در مناطق شهری، قرار گرفتن مزمن در معرض این نوع ذرات پیشتر با مجموعهای از مشکلات سلامت، از جمله تشدید آسم و عوارض قلبی، مرتبط دانسته شده است.
ینسن اضافه میکند: «در قطب شمال، این تهدید اکنون بر منابع غذایی ما مینشیند و محیطی دستنخورده را به مخزن زبالههای جهانی تبدیل میکند. عرضهای جغرافیایی بالاتر و مردمی که در آنها زندگی میکنند به شکلی نامتناسب از آلودگی جهانی و تغییرات اقلیمی آسیب میبینند.»
«یک نقطه کور حیاتی»: آنچه از چشم مقررات آلودگی پنهان مانده است
دانشمندان مدتهاست نسبت به تشدید مشکل ریزپلاستیک در گرینلند هشدار میدهند؛ مطالعات متعدد غلظتهای بالاتری از این ذرات ریز در یخ دریایی این مناطق دورافتاده نسبت به لکههای بدنام زباله در اقیانوسها یافتهاند.
با این حال ینسن معتقد است در سیاستهای اقلیمی که قرار است با این مشکل فراگیر مقابله کنند «یک نقطه کور حیاتی» وجود دارد.
او هشدار میدهد: «در حال حاضر آنچه از اگزوز خارج میشود را تنظیمگری میکنیم، اما آنچه از سطح لاستیک جدا میشود را نادیده میگیریم.»
او میافزاید: «این رویکرد خطرناک است، زیرا اکنون ذرات لاستیک به عنوان یکی از اصلیترین منابع ورود ریزپلاستیک به زیستبومها در سراسر جهان شناخته میشوند.»
آیا سوختهای فسیلی مقصر آلودگی ریزپلاستیک در گرینلند هستند؟
شتاب برای فاصله گرفتن از سوختهای فسیلی در نشست سال گذشته کوپ۳۰ در بِلم به سرعت افزایش یافت و بیش از ۹۰ کشور از جمله آلمان، هلند و بریتانیا از تدوین نقشه راه حمایت کردند.
با این حال، پس از مخالفت کشورهای نفتی، همه اشارهها به کنار گذاشتن سوختهای فسیلی از متن توافق نهایی حذف شد. امید به آیندهای عاری از سوخت فسیلی اکنون بیرون از چارچوب سازمان ملل جستوجو میشود. در ماه آوریل، بیش از ۸۵ کشور در کنفرانس جهانی کنار گذاشتن سوختهای فسیلی در کلمبیا که با مشارکت هلند برگزار میشود گرد هم خواهند آمد.
با این حال، ینسن میگوید گذار از سوختهای فسیلی عمدتا بر «کربن سیاه» متمرکز شده است؛ آلایندهای که از سوزاندن سوخت تولید میشود.
او توضیح میدهد: «باید این تمرکز را گسترش دهیم و «کربن بلک» را هم در بر بگیرد؛ پرکنندهای مشتق از سوخت فسیلی که بخش بزرگی از هر لاستیک را تشکیل میدهد.»
او میگوید: «اگر پتروشیمیهای جامدی را که زیر خودروهای ما در حرکتاند نادیده بگیریم، نمیتوانیم مدعی مقابله با بحران سوختهای فسیلی باشیم.»
حمایت از شفافیت بیشتر در میان تولیدکنندگان نیز رو به افزایش است. به همین دلیل ینسن خواستار ایجاد «زیستبوم همکاری» است که در آن سمشناسان محیط زیست دسترسی کامل به ترکیبهای شیمیایی سازنده لاستیکهای مدرن داشته باشند.
ائتلاف کربن سیاه
مقابله با غولهای سوخت فسیلی و شرکتهای عظیم کار سادهای نیست و ینسن به تنهایی از پس آن برنمیآید. به همین دلیل او این ماه در کنفرانس «مرزهای قطبی» ائتلاف علمی کربن سیاه را راهاندازی میکند.
ینسن میگوید: «هسته این کارزار تشکیل ائتلافی علمی و میانبخشی برای پایش کربن سیاه و کربن بلک در قطب شمال و اثر آنها بر سلامت این منطقه است.»
این ائتلاف سمشناسان، رهبران بومی و سیاستگذاران را کنار هم میآورد تا اثرات مشخص ذرات لاستیک بر سلامت قطب شمال را بررسی کنند. هدف آنها ارائه این شواهد به پارلمان اروپا و همچنین نشست کوپ۳۱ در اواخر سال جاری است.
ینسن میگوید: «هدف نهایی ما به دست آوردن تعهدات ملی و بینالمللی برای کاهش و مهار انتشار کربن سیاه و ذرات لاستیک است.»
به زودی کار ینسن روی پرده سینما هم به نمایش درخواهد آمد؛ در قالب مستندی با همکاری اشتفن کرونس، فیلمساز آلمانی برنده جوایز. این فیلم با عنوان «کربن سیاه» قصد دارد پیامدهای ویرانگر ریزپلاستیک بر قطب شمال و جوامعی را که در هماهنگی با این زیستبومهای شکننده زندگی میکنند نشان دهد.
این فیلم اکنون در مرحله تولید است و سفرها، تحقیقات و فعالیتهای حمایتی ینسن را دنبال میکند.
برای آشنایی بیشتر با این ائتلاف و ثبتنام برای دریافت آخرین خبرهای مربوط به فیلم میتوانید اینجا مراجعه کنید.