آتشسوزیهای جنگلی همچنان منطقه خشکسالیزده پاتاگونیا را تکهتکه میکند و جنگلهای روزگاری بکر آن را به نابودی میکشاند.
این روزها دامنههای جنگلی و باشکوه پاتاگونیای آرژانتین به منطقهای جنگزده شبیه شدهاند.
ابرهای قارچیِ دود چنان از دل کوهستان برمیخیزد که گویی حاصل اصابت موشک است. شعلههای عظیم آسمان شب را روشن میکند، ماه را به رنگ نارنجی تند درمیآورد و چشماندازهای شکوهمندی را که نسلها نویسنده و ماجراجو در ذهن جهان حک کرده بودند به منظرهای شبحزده بدل میکند.
بخشهای وسیعی از پارک ملی لوس آلرس، که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و درختان ۲۶۰۰ ساله را در خود جای داده، اکنون در آتش میسوزد.
آتشسوزیهای ویرانگر پاتاگونیا
این آتشسوزیهای جنگلی، که از شدیدترین حریقها در دهههای اخیر در منطقه خشکسالیزده پاتاگونیا به شمار میرود، طی یک ماه و نیم گذشته بیش از ۴۵ هزار هکتار از جنگلهای آرژانتین را خاکستر کرده و هزاران ساکن و گردشگر را ناچار به تخلیه کرده است. تا روز دوشنبه (۲ فوریه) این جهنم سوزان همچنان در حال گسترش بود.
این بحران، در حالی که هنوز بخش عمده فصل آتشسوزی در آرژانتین در پیش است، خشمها علیه خاویر میلی، رئیسجمهور لیبرتارین تندرو، را دوباره شعلهور کرده است؛ سیاست ریاضت اقتصادی سختگیرانه او در دو سال اخیر بودجه برنامهها و نهادهایی را به شدت کاهش داده که نه تنها با آتشسوزیها میجنگند، بلکه وظیفه حفاظت از پارکها و پیشگیری از بروز و گسترش حریق را از ابتدا بر عهده دارند.
لوئیس شینلی، یکی از ۱۶ محیطبان پارک ملی لوس آلرس که ۲۵۹ هزار هکتار مساحت دارد، میگوید: «تصمیم سیاسی بر این بوده که ساختارهای اطفای حریق را برچینند. نیروها را تا فراتر از حد توانشان کش دادهاند.»
میلی پس از رسیدن به قدرت با وعده نجات اقتصاد آرژانتین از دههها بدهی کمرشکن، در سال ۲۰۲۴ بودجه «سرویس ملی مدیریت آتش» را نسبت به سال قبل ۸۰ درصد کاهش داد و عملا نهادی را که مسئول اعزام یگانها، نگهداری هواپیماهای آبپاش، خرید تجهیزات اضافی و پایش خطرهاست از درون تهی کرد.
بر اساس تحلیل بنیاد محیطزیست و منابع طبیعی (فارن)، یک گروه پژوهشی و حامی محیطزیست در آرژانتین، این سرویس امسال نیز با کاهش ۷۱ درصدی دیگر در بودجه خود روبهرو خواهد شد.
مقصر اصلی تغییرات اقلیمی است؟
این عقبنشینی بودجهای در زمانی رخ میدهد که تغییرات اقلیمی رخدادهای جوی حدی را پرشمارتر و شدیدتر کرده و خطر آتشسوزیهای جنگلی را افزایش داده است.
هرنان موندینو، آتشنشانی که پس از روزی طاقتفرسا در نبرد با شعلهها در پارک ملی لوس آلرس، صورتش از عرق و دوده سیاه شده، میگوید: «تغییرات اقلیمی واقعیتی انکارناپذیر است؛ ما داریم آن را زندگی میکنیم. اما هیچ نشانهای نمیبینیم که نشان دهد دولت نگران وضعیت ماست.»
وزارت امنیت، که پس از تنزل جایگاه وزارت محیطزیست از سوی میلی، نظارت بر تلاشهای اطفای حریق را بر عهده گرفته، به درخواستها برای اظهار نظر پاسخی نداد.
حریقهایی از این دست خود نیز به چرخه معیوبی نگرانکننده دامن میزنند؛ زیرا با آزاد کردن گازهای گلخانهای، گرما و خشکی را تشدید میکنند، به خاک آسیب میزنند و درختانی را از بین میبرند که برای خنکسازی و جذب کربن حیاتیاند.
ارهبرقی به پیکر دولت
کاهشهای عمیق هزینههای دولتی از سوی میلی اقتصاد بحرانزده آرژانتین را تا حدی تثبیت کرده و تورم سالانه را از ۱۱۷ درصد در سال ۲۰۲۴ به ۳۱ درصد در سال گذشته رسانده است؛ پایینترین نرخ در هشت سال گذشته.
جنگ او با «دولت فربه» و فرهنگ «وُک» باعث شده است به دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نزدیکتر شود؛ کسی که جنگ خودش با بوروکراسی فدرال نیز بهطور مشابه بر پژوهشهای علمی و برنامههای واکنش به بلایای طبیعی سایه انداخته است.
پس از آن که ترامپ سال گذشته اعلام کرد آمریکا از توافق اقلیمی پاریس خارج میشود، میلی تهدید کرد همین راه را در پیش خواهد گرفت. او نشستهای اقلیمی سازمان ملل را تحریم کرد و تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیتهای انسانی را «دروغ سوسیالیستی» خواند؛ اظهاراتی که آرژانتینیهایی را خشمگین کرده است که میدانند گرمای بیسابقه و خشکی، بهعنوان نشانههای سیارهای در حال گرم شدن، به شعلهور شدن آتشسوزیها در پاتاگونیا دامن میزند.
لوکاس پناک، ۴۱ ساله، که پنجشنبه گذشته همراه دوستانش سوار یک وانت شد تا پس از اعزام نیروهای آتشنشانی شهرداری به منطقهای دیگر، با شعلههایی که شهر کوچک چولیا را در بر گرفته بود مقابله کند، میگوید: «خشم زیادی در حال انباشته شدن است. مردم اینجا از سیاست کشورمان بهشدت ناراحت و دلزدهاند.»
مدیریت بحران در میانه ریاضت اقتصادی آرژانتین
اوایل دسامبر، زمانی که صاعقه آتشی کوچک را در حاشیه شمالی پارک لوس آلرس و کنار دریاچهای روشن کرد، آتشنشانان به دلیل دورافتاده بودن محل و کمبود هواپیما برای انتقال نیروها و آبپاشی بر فراز تپهها برای مهار آن به زحمت افتادند.
این تعلل اولیه به استعفای مدیران پارک انجامید و هنگامی که باد شدت گرفت و آتش را در جنگل بومی دامن زد، ساکنان منطقه در شکایتی کیفری آنان را به سهلانگاری متهم کردند.
با این حال برخی کارشناسان معتقدند مشکل نه در واکنش پس از آغاز آتش، بلکه در سالهای پیش از آن نهفته است.
آندرس ناپولی، مدیر فارن، میگوید: «آتشسوزیها چیزی نیست که فقط پس از وقوع با آنها بجنگید؛ باید از پیش با برنامهریزی، ایجاد زیرساخت و پیشبینی به سراغشان رفت. تقریبا تمام کارهای پیشگیرانهای که باید در طول سال انجام شود، عملا کنار گذاشته شده است.»
علاوه بر کاهش بودجه سرویس ملی مدیریت آتش، دولت میلی سال گذشته دهها میلیون دلار از بودجه اداره پارکهای ملی کم کرد؛ تصمیمی که به اخراج یا استعفای صدها محیطبان، آتشنشان و کارمند اداری انجامید.
همزمان با افزایش سالانه شمار گردشگران در پارکهای آرژانتین، محیطبانان میگویند کاهش بودجه و سیاستهای مقرراتزدایی، کار نظارت بر خطر آتش، بازگشایی و پاکسازی مسیرها و آموزش بازدیدکنندگان درباره مراقبت از پارک را دشوارتر کرده است. دولت همچنین در ماه مارس گذشته الزام استفاده از راهنمایان دارای مجوز برای فعالیتهای گردشگری چون یخنوردی و صخرهنوردی را لغو کرد.
آلخو فاردژوم، نماینده صنفی کارکنان پارکهای ملی، میگوید: «اگر شمار بازدیدکنندگان را افزایش دهید و در عین حال شمار کارکنان را کاهش دهید، خطر از دست دادن کنترل را به جان میخرید. پیامدهای این تصمیمها همیشه فوری آشکار نمیشود، بلکه بهتدریج و بهصورت تجمعی خود را نشان خواهد داد.»
چرا آتشنشانان از پس حجم کار برنمیآیند
گزارشی از اداره پارکهای ملی در سال ۲۰۲۳ توصیه میکند دستکم ۷۰۰ آتشنشان برای پوشش کامل اراضی تحت مدیریت این نهاد به کار گرفته شود. اما این اداره اکنون تنها ۳۹۱ نفر را در اختیار دارد و طی دو سال گذشته در دوره میلی، به دلیل اخراجها و استعفاها ۱۰ درصد از نیروی خود را از دست داده است.
آتشنشانان میگویند کاهش بودجه سرویس ملی مدیریت آتش ظرفیت دورههای آموزشی را پایین آورده و تعداد تجهیزات در دسترس را کم کرده است، تا جایی که بسیاری ناچارند از لباسهای حفاظتی دستدوم و تجهیزات اهدایی استفاده کنند.
مسئولان پارک لوس آلرس میگویند صرفنظر از این که چه دولتی بر سر کار بوده همیشه با کمبود بودجه مواجه بودهاند و تاکید دارند در مقابله با این آتشسوزی کمبودی از نظر منابع وجود نداشته است.
لوچیانو ماچاادو، رئیس بخش آتش، ارتباطات و امور اضطراری در اداره پارکهای ملی، میگوید: «انتقاد کردن همیشه آسان است. اضافه کردن هواپیما لزومن اوضاع را بهتر نمیکند، و اگر بخواهید آتشنشانان بیشتری به کار بگیرید، به غذای بیشتر، سرپناه بیشتر و امکان چرخش نیروها نیاز دارید.»
اما آتشنشانان پارکهای ملی که تا مرز فرسودگی مطلق پیش رفتهاند میگویند صفوفشان مدام در حال نازک شدن است؛ اگر اخراج نشوند، بهدلیل دستمزدهایی در سطح فقر که با تورم هماهنگ نشده، خودشان استعفا میدهند.
میانگین دستمزد یک آتشنشان در پارکهای پاتاگونیا کمتر از ۶۰۰ دلار (حدود ۵۰۸ یورو) در ماه است. در استانهایی که هزینه زندگی پایینتر است، این رقم به کمتر از ۴۵۰ دلار (۳۸۱ یورو) میرسد. شمار فزایندهای از آتشنشانان میگویند ناچار شدهاند در کنار این کار، باغبانی یا کارگری مزرعه انجام دهند.
موندینو میگوید: «از بیرون همه چیز همچنان در حال کار کردن به نظر میرسد، اما این بدنهای ماست که تاوان میدهد. وقتی کسی میرود، بقیه ما بار بیشتری را به دوش میکشیم، کمتر میخوابیم و ساعتهای طولانیتری کار میکنیم.»
رویکرد «همه چیز طبق روال» میلی در برابر آتشسوزی
میلی در حالی که جنگلها یک ماه تمام در آتش میسوخت، تقریبا هیچ نگفت و مثل همیشه به کارهایش ادامه داد. هفته گذشته، هنگامی که فرمانداران ایالتی از او التماس میکردند وضعیت اضطراری اعلام کند تا بودجه فدرال آزاد شود، او بر صحنه همراه با نامزد سابقش با ترانههای راک آرژانتینی میرقصید.
این تضاد تصویری دست مخالفانش را به سلاحی قدرتمند در عرصه سیاست مسلح کرد. ماکسی میلیانو فرارو، نماینده میانهرو پارلمان، میگوید: «در حالی که پاتاگونیا میسوزد، رئیسجمهور مشغول خوشگذرانی و آواز خواندن است.» احزاب چپگرای اپوزیسیون نیز در استانهای مختلف دست به تظاهرات زدند.
میلی سرانجام روز پنجشنبه کوتاه آمد، وضعیت اضطراری اعلام کرد و با این فرمان ۷۰ هزار دلار (۵۹ هزار یورو) بودجه برای آتشنشانان داوطلب آزاد شد. او در شبکههای اجتماعی از «نبردی تاریخی با آتش» خبر داد.
این آخر هفته، در یک اردوگاه عملیاتی، امدادگران داوطلب با شتاب میان آتشنشانان بیخواب در رفتوآمد بودند و به گلودرد، پاهای کوفته و سینوسهای ملتهب آنها رسیدگی میکردند. برخی امیدوار بودند کمک بیشتری در راه باشد، اما دیگران این فرمان را صرفا نمادین میدانستند. همه، در حالی که به درختان دودآلودی نگاه میکردند که بازروییدنشان به نسلها زمان نیاز دارد، ناخواسته به آنچه از دست رفته بود فکر میکردند.
مارینا ریواس، یکی از داوطلبان، میگوید: «دردناک است، چون اینجا فقط یک چشمانداز زیبا نیست، جایی است که ما در آن زندگی میکنیم. خشم زیادی هست از بابت آنچه میشد جلویش را گرفت و نگرفتند، و خشم دیگری چون هر سال اوضاع بدتر میشود.»