قرار گرفتن زیاد در معرض PFAS با افزایش خطر ابتلا به انواع خاصی از سرطانها و همچنین کاهش باروری و اختلال در عملکرد سیستم ایمنی مرتبط است. اتحادیه اروپا سازوکارهای نظارتی خود را تقویت میکند تا با چیزی که برخی آن را یکی از بزرگترین تهدیدات زیستمحیطی زمان ما میدانند، مقابله کند.
PFAS که به عنوان «مواد شیمیایی دائمی» شناخته میشوند، موادی ساخته دست بشر هستند که به طور گسترده توسط صنعت برای تولید بسیاری از محصولات مصرفی مانند دستگاههای الکترونیکی، رنگ، اتومبیل یا لوازم آرایشی استفاده میشوند.
خاصیت نچسب بودن و مقاومت در برابر حرارت باعث میشود این مواد بسیار مفید باشند. اما پایداری بالا و تحرک قوی آنها در خاک، آب و هوا - که حتی در باران نیز دیده شدهاند - اکنون نگرانی افزایندهای را در بین دانشمندان، قانونگذاران و بخشهایی از صنعت ایجاد کرده است.
علم قبلاً برخی اثرات مضر بر سلامت انسان، مانند پاسخ ایمنی پایین یا ناباروری را مشخص کرده است. اسید پرفلوئورواکتانوئیک، که با نام PFOA شناخته میشود ، یکی از معدود PFASهایی است که طبق کنوانسیون استکهلم ممنوع شده و به عنوان ماده سرطانزا طبقهبندی میشود.
خطری نامرئی
بدن انسان میتواند چندین دهه طول بکشد تا PFAS را از بین ببرد. این مواد میتوانند در خون و بافتها در سطوحی تجمع یابند که اغلب به میزان نزدیکی افراد به مکانهای صنعتی استفادهکننده از این مواد بستگی دارد.
در سال ۲۰۲۳، پروژه تحقیقاتی آلودگی دائمی تخمین زد که نزدیک به ۲۳۰۰۰ سایت - عمدتاً صنعتی - در سراسر اروپا توسط این «مواد شیمیایی دائمی» آلوده شدهاند.
ایان کازینز، استاد شیمی آلی محیطی در دانشگاه استکهلم، میگوید: «ما فقط از سمیت حدود ده PFAS از بیش از ده هزار PFAS موجود در چرخه مطلع هستیم که نگرانکننده است». او اضافه میکند: «این واقعیت که آنها در محیط زیست تجمع مییابند، خود به تنهایی یک مشکل است».
هزینههای ناپایدار
راه سبز به ونتو، در شمال ایتالیا، در مرکز یکی از شدیدترین آلودگیهای PFAS شناخته شده در اروپا، که اغلب به عنوان «رسوایی میتنی» شناخته میشود، سفر کرد.
برای دههها، یک کارخانه شیمیایی آبهای زیرزمینی منطقه را آلوده کرده و صدها هزار نفر از ساکنان را در معرض سطوح بالای PFOA و PFOS به واسطه آب آشامیدنی خود قرار داده بود.
پس از سالها بسیج جامعه مدنی به رهبری گروه «مادران بدون PFAS»، دادگاههای ایتالیا چندین مدیر اجرایی شرکتها را به دورههای زندان محکوم کردند. قضات حکم دادند که این افراد از آلودگی ناشی از این نیروگاه آگاه بودهاند و عمداً آن را پنهان کردهاند.
امروزه، مقامات دولتی با هزینههای هنگفتی برای تأمین منابع آب آشامیدنی و پاکسازی آبهای زیرزمینی و خاک مواجه هستند.
اروپا سازوکارهای نظارتی خود را تقویت میکند
اتحادیه اروپا یکی از سختگیرانهترین مجموعه قوانین جهان را برای مواد شیمیایی دارد. اقدامات انجام شده توسط کمیسیون اروپا عبارتند از:
- چندین محدودیت که زیرگروههای PFAS را هدف قرار میدهند؛
- ممنوعیت استفاده از PFAS در برخی محصولات خاص، مانند فومهای آتشنشانی (محدودیتهای REACH)
- محدودیت ۱۰۰ نانوگرم در هر لیتر برای مجموع 20 "PFAS نگران کننده" و 500 نانوگرم در هر لیتر برای همه PFASها (دستورالعمل آب آشامیدنی)؛
- پیشنهادی برای تأسیس استانداردهای کیفیت برای 24 PFAS در آبهای سطحی و زیرزمینی (دستورالعمل چارچوب آب)؛
- طرحهایی برای نظارت بر PFAS در جریان ورودی و خروجی تصفیهخانههای بزرگ فاضلاب که در حوزههای به حوزههای آبریز آب آشامیدنی تخلیه میشوند (دستورالعمل تصفیه فاضلاب شهری)؛
- مذاکرات جاری در مورد نظارت بر سطح PFAS در خاک (قانون نظارت بر خاک).
به سوی ممنوعیت «کلی»؟
اتحادیه اروپا در حال حاضر در حال بررسی پیشنهادی برای «محدودیت کلی» است که شامل همه محصولات حاوی PFAS میشود و در سال ۲۰۲۲ توسط پنج کشور ارائه شده است: سوئد، دانمارک، آلمان، نروژ و هلند.
این کمیسیون، سازمان مواد شیمیایی اروپا (ECHA) را موظف به انجام کارهای مقدماتی کرده است. انتظار میرود کمیتههای علمی ارزیابی ریسک (RAC) و تحلیل اجتماعی-اقتصادی (SEAC) آژانس حفاظت از محیط زیست اروپا (ECHA) تا پایان سال نظر نهایی خود را ارائه دهند.