بسیاری از شرکتهای دولتی فعال در سوختهای فسیلی که در ۲۰۲۴ بیشترین میزان آلودگی را ایجاد کردند در نشست جهانی کوپ۳۰ نقشهراه حذف تدریجی را مسدود کردند.
گروهی هرچه متمرکزتر از غولهای سوخت فسیلی بر انتشارهای جهانی مسلط شدهاند و با «خرابکاری فعالانه» اقدام اقلیمی را برای تضعیف بلندپروازی دولتها مختل میکنند.
تحلیل تازه براساس مجموعهدادههای کربن میجرز نشان داد که تنها ۳۲ شرکت مسئول ۵۰ درصد از انتشار دیاکسید کربن جهان در سال ۲۰۲۴ بودهاند؛ کمتر از ۳۶ شرکت در سال پیش.
سال ۲۰۲۴ داغترین سال ثبتشده بود و نخستین سالی که دما از ۱.۵℃ بالاتر از سطوح پیشاصنعتی رفت. کوپرنیکوس بهتازگی تایید کرد که ۲۰۲۵ سومین سال گرم در جهان و اروپا بود و تغییرات اقلیمی برای نخستین بار در یک دوره سهساله دماها را از ۱.۵℃ فراتر برد.
کارشناسان اکنون خواستار شتاب در سرمایهگذاری در انرژی سبز هستند و میگویند شرکتهای فسیلی که «گمراهکننده» عمل میکنند دیگر نمیتوانند جهان را عقب نگه دارند.
آیا زمان خروج از سوختهای فسیلی فرارسیده است؟
گذار از سوختهای فسیلی بهسرعت به موضوعی جنجالی در نشست سال گذشته کوپ۳۰ در بلم بدل شد، هرچند در دستور کار رسمی نبود.
بیش از ۹۰ کشور از جمله بریتانیا، آلمان و هلند از ایده یک نقشهراه حمایت کردند که به هر کشور امکان میدهد اهداف خود را برای کنار گذاشتن سوختهای فسیلی تعیین کند. لولا دا سیلوا نیز درباره این موضوع صریح بود و از جهان خواست «فکر کردن به چگونگی زندگی بدون سوختهای فسیلی» را آغاز کند.
با وجود این شتاب، همه اشارهها به سوختهای فسیلی در ساعات پایانی نشست از متن توافق نهایی حذف شد.
کربن میجرز دریافت که ۱۷ مورد از ۲۰ منتشرکننده برتر در ۲۰۲۴ شرکتهایی بودند تحت کنترل کشورهایی که سپس این نقشهراه را مسدود کردند؛ از جمله عربستان سعودی، روسیه، چین، هند، عراق، ایران و قطر.
امت کانرایر، تحلیلگر ارشد در اینفلوئنس مپ که میزبان پلتفرم کربن میجرز است، میگوید: «هر سال انتشارهای جهانی بیش از پیش در میان گروهی رو به کاهش از تولیدکنندگان پرانتشار متمرکز میشود و در عین حال تولید کلی همچنان رشد میکند.»
او اضافه میکند: «همزمان این منتشرکنندگان بزرگ با لابیگری همچنان گذار را که جامعه علمی دهههاست ضروری بودنش را میداند، سد میکنند.»
امید به آیندهای بدون سوختهای فسیلی اکنون خارج از حوزه ماموریت سازمان ملل قرار دارد. در آوریل، بیش از ۸۵ کشور در کنفرانس جهانی خروج از سوختهای فسیلی در کلمبیا گردهم میآیند که با مشارکت هلند برگزار میشود.
بزرگترین آلایندههای جهان
در ۲۰۲۴، پنج منتشرکننده دولتی برتر عبارت بودند از سعودی آرامکو، کول ایندیا، انرژی CHN (متعلق به چین)، شرکت ملی نفت ایران و گازپروم (متعلق به روسیه).
این شرکتها رویهمرفته مسئول ۱۸ درصد از انتشار دیاکسید کربنِ ناشی از سوختهای فسیلی و سیمان در جهان بودند. کول ایندیا، انرژی CHN، شرکت ملی نفت ایران و گازپروم همگی در ۲۰۲۴ نسبت به ۲۰۲۳ انتشار خود را افزایش دادند.
پنج منتشرکننده برترِ تحت مالکیت سرمایهگذاران اکسونموبیل، شورون، شل، بیپی و کونوکو فیلیپس بودند که در ۲۰۲۴ معادل ۵.۵ درصد از انتشار دیاکسید کربنِ ناشی از سوختهای فسیلی و سیمان در جهان را به خود اختصاص دادند.
شل و بیپی در بریتانیا خصوصی هستند و اکسونموبیل، شورون و کونوکو فیلیپس همگی شرکتهای آمریکاییِ هدایتشده توسط سرمایهگذارانند. کوپ۳۰ نخستین بار در تاریخ بود که ایالات متحده نمایندهای به نشست سازمان ملل نفرستاد و پیش از آن ترامپ دولت خود را اوایل امسال از مجموعهای از پیمانهای اقلیمی خارج کرد.
اد میلیبند، وزیر انرژی بریتانیا، مدتهاست بر گذار از سوختهای فسیلی و حرکت بهسوی «انرژی پاک بومی» بهعنوان بخشی از اهداف خالصِ صفر کشور تاکید دارد.
حرکت بهسوی انرژی سبز
کریستیانا فیگورس، دبیر اجرایی پیشین UNFCCC، میگوید: «بزرگترین منتشرکنندگان در سمت نادرست تاریخ ایستادهاند.»
او میافزاید: «وقتی باید پیشرفت بهسوی آینده انرژی پاک را که امنیت انرژی، مقرونبهصرفهبودن و آزادی بیشتری به ما میدهد، شتاب دهیم، این منتشرکنندگان همچنان راه ما را سد میکنند.»
او میگوید: «در حالی که انرژی پاک و برقیسازی همین حالا تقریبا دو برابر سوختهای فسیلی در جهان سرمایه جذب میکنند، غولهای کربن به محصولات قدیمی و آلاینده چنگ زدهاند و همچنان درباره پیامدهای فوری و واقعی اقداماتشان افکار عمومی را گمراه میکنند.»
تزئوپورا برمن، رئیس و بنیانگذار ابتکار پیمان سوختهای فسیلی، معتقد است این تحلیل نشان میدهد شرکتهای فسیلی با «خرابکاری فعالانه» اقدام اقلیمی را مختل و بلندپروازی دولتها را تضعیف میکنند.
او اضافه میکند: «افزایش تولید و مخالفت آشکارشان با خروج از سوختهای فسیلی، همانطور که در کوپ۳۰ دیده شد، یک مانع نظاممند در برابر پیشرفت را آشکار میکند.»
او میگوید: «دقیقا به همین دلیل است که پیمان سوختهای فسیلی صرفا یک گزینه نیست، بلکه سازوکاری ضروری برای پاسخگو کردن این غولها، شکستن قبضه آنها بر سیاست اقلیمی و تضمین گذار سریع و عادلانه جهانی از محصولاتی است که موجودیت ما را تهدید میکنند.»