دکتر توبی کیرز پس از روشنگری درباره قارچهای «نادیدهگرفتهشده» که میتوانند مقادیر عظیم دیاکسید کربن را جبران کنند، برنده جایزه تایلر ۲۰۲۶ شد.
پس از آن که زیستشناس تکاملی دکتر توبی کیرز برنده جایزه تایلر ۲۰۲۶ برای دستاوردهای زیستمحیطی اعلام شد، یک کلید «نامرئی» برای مقابله با بحران اقلیمی در کانون توجه قرار گرفته است.
این جایزه که اغلب بهعنوان «جایزه نوبل» برای اقلیم از آن یاد میشود، آثار علمی «برجسته» در حوزههای علوم محیطزیست، سلامت و انرژی را که به سود بشریت است ارج مینهد. این جایزه همراه با ۲۵۰ هزار دلار (حدود ۲۱۵ هزار یورو) جایزه نقدی است.
دکتر کیرز، استاد دانشگاه Vrije در آمستردام، پس از روشن کردن ابعاد شبکههای پنهان قارچی که کربن را از جو بیرون میکشند، این جایزه معتبر را از آن خود کرد.
قارچها چگونه میتوانند به نجات جهان کمک کنند؟
قارچهای میکوریزا که در خاک یافت میشوند، مانند یکی از سامانههای گردش مواد زمین عمل میکنند و با ریشههای گیاهان همزیستی برقرار میکنند تا شبکهای گسترده در زیرزمین بسازند.
دکتر کیرز توضیح میدهد: «این شبکهها حجم عظیمی از مواد مغذی و کربن را جابهجا میکنند.» او میگوید: «آنها هر ساله مسئول وارد کردن ۱۳ میلیارد تن دیاکسید کربن به سامانههای خاک هستند؛ که معادل یکسوم انتشار از سوختهای فسیلی است.»
این قارچها همچنین مواد مغذی در اختیار گیاهان میگذارند، تحمل فلزات سنگین را افزایش میدهند، جذب آب را بیشتر میکنند و گلهایی «بزرگتر و شیرینتر» میسازند که به جمعیت گردهافشانها کمک میکند.
دکتر کیرز اضافه میکند: «شبکههای قارچی برای دهها میلیون سال نقش سامانه ریشهای گیاهان را ایفا کردند تا زمانی که خود گیاهان ریشههایشان را تکامل بخشیدند.»
با این حال، این دانشمند هشدار میدهد که جهان مدتهاست از نقشهبرداری، پایش و حفاظت از سامانههای قارچی غفلت کرده و اکنون این سامانهها با تهدید جنگلزدایی، فرسایش و شیوههای کشاورزی روبهرو هستند.
به این نابودی کمتر توجه شده و فهرستهای حفاظتی اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) تنها «کوچکترین بخش» از قارچها را در بر میگیرد.
دکتر کیرز هشدار میدهد: «این یک مشکل است. نابودی شبکههای زیرزمینی گرمایش جهانی را افزایش میدهد، از دست رفتن تنوع زیستی را سرعت میبخشد و چرخههای مواد مغذی را مختل میکند. با وجود اهمیت حیاتی آنها، کمتر از ۰٫۰۲ درصد از سطح خشکیهای زمین برای قارچهای میکوریزا نقشهبرداری شده است.»
او ادامه میدهد: «برای گنجاندن قارچها در راهبردهای اقلیمی، برنامههای حفاظتی و تلاشهای بازسازی، تصمیمگیرندگان به دادههای قارچی با وضوح بالا در مقیاس جهانی نیاز دارند.»
«نوبل» علم اقلیم
دکتر کیرز پس از روشن کردن ابعاد این موضوع، جایزه تایلر ۲۰۲۶ را برنده شد. او بههمراه همکارانش «اطلس زیرزمینی» را ایجاد کرد که سال گذشته رونمایی شد.
این اطلس پراکنش قارچهای میکوریزا را در مقیاس جهانی ترسیم میکند و به هدایت تلاشهای حفاظتی برای پاسداری از ذخایر حیاتی کربن کمک میکند. تیم او با آزمایشهای آزمایشگاهی دریافت که قارچها بهطور فعال فسفر (مادهای ضروری برای همه شکلهای حیات) را از نواحی پرمنبع به نواحی کممنبع جابهجا میکنند و در عوض کربن بیشتری جذب میکنند.
دکتر کیرز میگوید: «کار من این بود که به یک فضانورد زیرزمینی تبدیل شوم، شبکهای از دانشمندان پیشرو در مطالعات قارچ را گرد هم بیاورم، لباس کار بپوشم و با همکاران محلی در سراسر جهان همکاری کنم تا کاوش را آغاز کنیم.»
او میافزاید: «هدفم پیشگامی در شیوهای تازه برای فهم زندگی روی زمین بوده است. اما وقتی این فهم تازه کاملا نامرئی است، کار دشوار میشود.»
بزرگترین چالش او تغییر نگاه مردم به اکوسیستمهای زیرزمینی بوده است. او معتقد است: «وقتی کنجکاو شوند، برای همیشه شیفتهاش میشوند.»
او از همکارش تام شیمیزو، زیستفیزیکدان، که به هدایت تیم تصویربرداری رباتیک کمک کرد قدردانی کرد و میگوید که پول جایزه به او کمک میکند «نفسی عمیق بکشد و واقعا رویاپردازی کند».
او میگوید: «دانشمندان هیچوقت فرصت صرف رویاپردازی ندارند.»