ایگوانای آنتیل کوچک، گونهای بهشدت در معرض انقراض، که از بخش بزرگی از زیستگاه خود در شرق دریای کارائیب ناپدید شده، حالا به لطف یک پروژه غیرمعمول «همسریابی» نشانههایی امیدوارکننده از احیا نشان میدهد.
جزیره کوچک و خالی از سکنه «پریکلی پیر ایست» در نزدیکی آنگویلا، شاید مقصدی رمانتیک برای انسانها نباشد، اما برای این گونه نادر از ایگوانا، دقیقاً چنین نقشی را ایفا کرده است.
در نتیجه یک برنامه بلندپروازانه جابهجایی و پیوند جمعیتها در سراسر کارائیب، یک جمعیت جدید از این خزنده در این جزیره شکل گرفته و شمار آنها بهسرعت در حال افزایش است.
ورود محافظان طبیعت برای نجات یک گونه در آستانه نابودی
ایگوانای آنتیل کوچک در فهرست گونههای «بهشدت در معرض انقراض» قرار دارد و در بسیاری از مناطق پراکنش تاریخی خود در شرق کارائیب کاملاً ناپدید شده است.
جمعیت جهانی این گونه کمتر از ۲۰ هزار فرد بالغ برآورد میشود و این عدد همچنان رو به کاهش است. این ایگوانا که زمانی در بسیاری از جزایر آنتیل کوچک یافت میشد، اکنون در آنتیگوا، باربودا، سنتکیتس، نویس و سنتمارتین منقرض شده و در بیشتر مناطق گوادلوپ، سنتبارتس و مارتینیک نیز دیگر دیده نمیشود.
از مهمترین تهدیدهای این گونه، ورود گونههای مهاجم بیگانه است؛ بهویژه ایگوانای سبز یا دمراهراه که میتواند تا دو متر رشد کند. این خزنده مهاجم بهسرعت تکثیر میشود، با ایگوانای بومی جفتگیری میکند و در رقابت برای غذا و زیستگاه، آن را کنار میزند.
پژوهشگران همچنین گونههای مهاجم را با انتقال بیماریهایی مرتبط میدانند که میتوانند ایگواناهای بومی را ناتوان یا تلف کنند.
در سال ۲۰۱۶، همزمان با افزایش سریع ایگواناهای مهاجم در جزیره اصلی آنگویلا، فعالان محیطزیست از «بنیاد ملی آنگویلا» تصمیم گرفتند آخرین ایگواناهای آنتیل کوچک باقیمانده در خشکی را—در مجموع ۲۳ فرد—به جزیرهای عاری از گونههای مهاجم، یعنی پریکلی پیر ایست، منتقل کنند.
با توجه به خطر همخونی در چنین جمعیت کوچکی، تیم حفاظتی از اداره جنگلها، حیات وحش و پارکهای ملی دومینیکا درخواست کرد تعدادی ایگوانای جوان برای افزایش تنوع ژنتیکی به این جزیره منتقل شوند. دولت دومینیکا با این درخواست موافقت کرد و مجوزهای لازم صادر شد.
در اوایل سال ۲۰۲۱، ده ایگوانای جوان و سالم، همراه با تیمی از متخصصان حفاظت از طبیعت، با یک هواپیمای کوچک راهی آنگویلا شدند تا در پریکلی پیر ایست مستقر شوند و به بقای گونه خود کمک کنند.
«چراغ امیدی برای این مارمولکهای زیبا»
کمتر از پنج سال بعد، دادههای جدید نشان میدهد این تلاشها ثمربخش بوده است. در تازهترین سرشماری، بیش از ۳۰۰ ایگوانای بالغ و نوجوان در این جزیره شناسایی شدهاند.
پریکلی پیر ایست اکنون یکی از تنها پنج نقطه در جهان است که ایگوانای آنتیل کوچک در آنها، به دور از گونههای مهاجم، در حال شکوفایی است.
جنی دالتری، مدیر ائتلاف کارائیب در سازمانهای محیطزیستی Fauna & Flora و Re:wild میگوید: «پریکلی پیر ایست به نمادی از امید برای این خزندگان زیبا تبدیل شده و نشان میدهد وقتی به حیات وحش بومی فرصت داده شود، خودش میداند چه باید بکند.»
در ادامه این موفقیت، بنیاد ملی آنگویلا با حمایت Fauna & Flora و Re:wild، دومین محل بازمعرفی این گونه را در جزیره اصلی آنگویلا ایجاد کرده است.
پارک ملی فاونتین با حصاری مقاوم در برابر آفات احاطه شده تا از ورود گونههای مهاجم مانند گربهها، سگها و ایگواناهای سبز جلوگیری شود. قرار است ایگواناهای آنتیل کوچک در سال ۲۰۲۶ به این پناهگاه منتقل شوند؛ بخشی از آنها از جمعیت موفق پریکلی پیر ایست خواهند آمد.
روایت مردم آنگویلا از بازسازی میراث طبیعیشان
به گفته گروههای درگیر، مشارکت جوامع محلی از ابتدا برای موفقیت پروژه حیاتی بوده است.
وقتی بنیاد ملی آنگویلا کارِ حفاظت از ایگوانا را آغاز کرد، ساکنان آنگویلا با گزارش مشاهدههای ایگوانا کمک کردند تا تیم میدانی جستوجوهای خود را هدفمند کند.
داوطلبان محلی همچنین هنگام نگهداری ایگواناها در اسارت برای انجام آزمونهای ژنتیکی پیش از رهاسازی به مراقبت از آنها کمک کردند و بههمراه داوطلبان دیگری از دومینیکا از انتقالها در سالهای ۲۰۱۶ و ۲۰۲۱ پشتیبانی کردند.
فرح موخیدا، مدیر اجرایی بنیاد ملی آنگویلا میگوید: «این فقط قصه عشقِ ایگواناهایی نیست که میکوشند جمعیت خود را دوباره برقرار کنند، بلکه داستانِ مردم آنگویلاست که برای بازگرداندن بخشی از میراث طبیعیمان تلاش میکنند.»
«علاوه بر آنکه پراکنندههای مهم بذر هستند، ایگواناهای آنتیلهای کوچک بخش مهمی از فرهنگ آنگویلا محسوب میشوند. با بازمعرفیِ برنامهریزیشده به پارک ملی فاونتن، امیدواریم نهتنها نقش طبیعی ایگوانا در اکوسیستمی بازسازیشده دوباره برقرار شود، بلکه با استفاده از ایگوانای آنتیلهای کوچک بهعنوان گونه شاخص و نقطه اتصال، به مردم برای پیوند دوباره با طبیعت کمک کنیم.»
کارکنان جنگلداریِ دومینیکا نیز نقشی حیاتی در این احیا ایفا کردهاند و اهمیت همکاریهای فرامرزی برای تلاشهای حفاظتی را نشان میدهند.
مینچینتون برتون، مدیر اداره جنگلداری، حیاتوحش و پارکها میگوید: «دومینیکا میزبان بزرگترین جمعیت ایگوانای آنتیلهای کوچک است، اما اینها نیز زیر فشار ایگواناهای دمراهراهِ مهاجم قرار دارند.»
«در زمانی که جزایر کارائیب با چالشهای فراوانی روبهرو هستند، مهم است که برای حفاظت و بازگرداندن حیاتوحشِ ارزشمندمان در کنار هم بایستیم. از موفقیت همکاری اخیرمان با آنگویلا خرسندیم.»