این جوایز سالانه پژوهشهای عجیب و طنزآمیز و تاملبرانگیز را برجسته میکند. مراسم امسال در اروپا برگزار شد و موضوع دوره سی و ششم «قارچها» بود.
برندگان جایزه نوبل حیثیت، یک مدال طلا و چیزی بیش از یک میلیون دلار دریافت میکنند. برندگان جایزه ایگ نوبل اما از چنین امتیازهای والایی برخوردار نمیشوند.
آگهی
آگهی
البته آنها هم تحسین میشوند اما به جای همه مزایای نوبل، این برندگان با هواپیماهای کاغذی و ۱۰ تریلیون دلار زیمبابوه «غرق» میشوند.
مشکل اینجاست که واحد پول زیمبابوه سالها پیش سقوط کرد و ۱۰ تریلیون دلار زیمبابوه تقریبا هیچ ارزشی ندارد. با این حال، برندگان سال گذشته فقط یک دستمال مرطوب بستهبندیشده به عنوان جایزه با خود به خانه بردند، پس اوضاع حتی بهتر شده است. افزون بر این، امسال به برندگان یک تندیس داده شد که قالبی از پنیر آبی را نشان میدهد که پایی پوشیده از قارچ روی آن لگد میزند، در تجلیل از تم «قارچ» امسال. مگر میشود دوست نداشت؟
جایزه ایگ نوبل که از سال ۱۹۹۱ به عنوان نسخهای طنزآمیز از جایزه نوبل راهاندازی شده، هدفش جلب توجه عمومی به پژوهشهای علمی و فرهنگی است و «دستاوردهایی را گرامی میدارد که نخست مردم را میخنداند و سپس وادارشان میکند فکر کنند».
جوایز امسال دیروز در مراسمی در زوریخ سوئیس اهدا شد؛ برای نخستین بار، چرا که این مراسم معمولا در آمریکا برگزار میشود. برگزارکنندگان میگویند دلیل این جابهجایی، فضای خصمانه نسبت به علم در ایالات متحده و همچنین کاهش تمایل مسافران بینالمللی برای سفر به این کشور است.
این هم یک جمله کاملا عادی و اصلا نگرانکننده به زبان انگلیسی.
مارک آبراهامز، مجری مراسم و سردبیر نشریه The Annals of Improbable Research، در گفتوگو با آسوشیتدپرس گفت: «در سال گذشته، سفر به این کشور برای مهمانهای ما ناامن شده است. ما نمیتوانیم با وجدان آسوده از برندگان جدید یا خبرنگاران بینالمللی که رویداد را پوشش میدهند بخواهیم امسال برای شرکت در مراسم به آمریکا سفر کنند.»
اما برویم سراغ پژوهشها و برندگان امسال که نشان دادهاند طبقات بالای جامعه بیشتر اهل رفتارهای ناپسندند، بوسیدن را میتوان دوباره تعریف کرد و سوسکها به چندین معنا وارث زمین خواهند شد.
در ادامه نگاهی داریم به شماری از برندگان امسال:
بیومکانیک: بوسههای تکاملی
برندگان: ماتیلدا بریندل، کاترین تالبوت، استوارت وست (بریتانیا، آمریکا).
انگیزه: «ارائه تعریف دقیقتری از بوسیدن – تعاملهای غیرخصمانه شامل تماس دهان با دهان درون یک گونه، با اندکی حرکت لبها یا بخشهای دهانی و بدون انتقال غذا» – در مورچهها، خرسهای قطبی و انسانها.
پژوهش: رویکردی مقایسهای به تکامل بوسیدن. دکتر ماتیلدا بریندل و همکارانش با مطالعه گونههای مختلف، تعریفی دقیق و سختگیرانه از بوسیدن ارائه کردند. آنها دریافتند که بوسیدن در بیشتر نخستیهای بزرگ زنده دیده میشود و احتمال دارد در نئاندرتالها هم وجود داشته باشد؛ بنابراین استدلال میکنند انسانهای اولیه و نئاندرتالها حتی ممکن است یکدیگر را بوسیده باشند. دکتر بریندل گفت: «بار بعد که کسی را میبوسید، میتوانید فکر کنید: این سنتی ۲۱.۵ میلیون ساله است که دارم آن را پاس میدارم. این فقط یک رفتار انسانی مدرن نیست؛ واقعا ریشهای و نیاکانی است و به نظر ما نشان میدهد که احتمالا کارکردی تکاملی و مفید دارد.»
اقتصاد: ثروتمندان بدتریناند
برندگان: پل پیف، دنیل استانکاتو، استفان کوته، رودولفو مندوسا-دنتون و دچر کلتنر (آمریکا، مکزیک، کانادا).
انگیزه: «گردآوری شواهدی که نشان میدهد افراد طبقه بالا بیشتر احتمال دارد از ظرف آبنبات کودکان دزدکی بردارند و در انواع دیگر رفتارهای غیراخلاقی هم دست داشته باشند.»
پژوهش: جایگاه اجتماعی بالاتر پیشبینیکننده افزایش رفتار غیراخلاقی است. پژوهشگران با انجام هفت مطالعه نشان دادند که ثروتمندان واقعا بدترین رفتارها را دارند: آنها بیشتر احتمال دارد شیرینیهای کودکان را بالا بکشند، در اعلام نتایج تاس تقلب کنند، در تقاطعها جلوی دیگر خودروها بپیچند و حرص و آز را ویژگی مثبتی ببینند. پل پیف گفت: «الگوی کلی این است که با افزایش ثروت و قدرت، ارتباط فرد با نیازهای دیگران کمتر و بار روابط اجتماعی روی دوش او سبکتر میشود. دزدیدن آبنبات از کودکان شاید کمترین نگرانی ما باشد اما نماد تمایل به برتری دادن نیازهای خود بر نیازهای دیگران است.»
به نظر میرسد دوروتی پارکر حق داشت که میگفت: «اگر میخواهید بدانید خدا درباره پول چه فکری میکند، فقط به آدمهایی نگاه کنید که آن را به آنها داده است.»
شیمی: شیر سوسک، کسی دوست دارد؟
برندگان: سانچاری بانرجی، نیتن کوسنز، فرانسوا-زاویه گالات، نیتیش ساتیانارایانان، جاندهیام سریکانت، کویچیرو یاگی، جیمز گری، استیون توبی، باربارا استای، لئونارد شاواس، سومابرامانیان راماسوامی (هند، فرانسه، ژاپن، آمریکا).
انگیزه: «کشف این که پروتئینهای شیر سوسکهای زندهزا سه برابر پروتئینهای شیر گاو انرژی دارند.»
پژوهش: ساختار بلور پروتئینی ناهمگن، گلیکوزیله و متصل به لیپید که در شرایط درونزنده و با وضوح اتمی از سوسک زندهزای Diploptera punctata به دست آمده است. اگر این جمله سردردتان آورد، خلاصهاش این است که نویسندگان بلورهای شیر را از روده جنینهای این سوسک که از کیسه جنینی برداشت شده بود استخراج کردند تا ساختار پروتئینی بلورها را مشخص کنند. به بیان ساده، شیر سوسک فوقالعاده پرانرژی است.
فیزیک: بهینهسازی ادرار کردن
برندگان: رندی هرد، ژائو پان، تاد تراسکات، کاویشان تورایراجا (کانادا، آمریکا، چین، عربستان سعودی).
انگیزه: «تلاشهای نظری و تجربی برای طراحی یورینال بدون پاشش.»
پژوهش: یورینالهای بدون پاشش برای پایداری و دسترسپذیری جهانی. گروهی از دانشجویان دانشگاه واترلو در کانادا متوجه شدند که اگر جریان ادرار با زاویهای کمتر از ۳۰ درجه به سطح یورینال برخورد کند، تقریبا تمام پاشش از بین میرود. آنها حتی یورینالی طراحی کردند که شکلش طوری است که مستقل از نشانهگیری کاربر، کمترین میزان پاشش را دارد. دکتر ژائو پان گفت: «بسیار افتخار میکنم.» و حق هم دارد.
پزشکی: مخاط با فشار
برنده: تاکوجی اوننو (ژاپن).
انگیزه: «چگونه بینی را فین کنیم – مطالعه آیرودینامیکی فین کردن.»
پژوهش: اوننو تفاوتهای فرهنگی میان اروپاییها و ژاپنیها را درباره «فین کردن درست» بررسی کرد و جنبههای کلیدی این عمل را کمیسازی کرد تا «به کسانی که نمیدانند چگونه بینی خود را تخلیه کنند، آموزش مناسب بدهد». او نتیجه گرفت که هرچه «نیروی بازدمی» در هنگام فین کردن بیشتر باشد، مخاط کارآمدتر خارج میشود و گفت: «برای پیشگیری از بیماریهای دستگاه تنفسی فوقانی و تحتانی، فین کردن محکم و طولانی توصیه میشود.»
صلح: مزایای دوستان شرور
برندگان: جیمی آرونا کرمز، ربکا هانل-پیترز، لورئون مری، کیلا ویلیامز و دنیل شنایسر (آمریکا، آرژانتین، استرالیا).
انگیزه: «ما دوستانی را ارزشمند میدانیم که با کسانی که دوستشان نداریم، بدرفتاری میکنند.»
پژوهش: این مطالعه نشان میدهد که مردم ترجیحهای ظریفی درباره نحوه رفتار دوستانشان با خود و دیگران دارند. هیچکس دوستی را که با خودش بدرفتاری میکند دوست ندارد، اما در زمینه گستردهتر روابط اجتماعی، نویسندگان بررسی کردند که وقتی پای دشمنان افراد در میان است، این ترجیحها چگونه تغییر میکند. در چنین مواردی، بعضیها دوست دارند دوستانشان با دشمنانشان خشنتر و بیرحمتر باشند. دکتر جیمی کرمز گفت: «گاهی میخواهیم دوستانمان وقتی با دشمنان ما سر و کار دارند، خشنتر و بیاعتناتر باشند. بارها احساس کردهام که وقتی دیگران نفرت من را به دوش کشیدهاند و حاضر شدهاند پشت من بایستند، به شکلی عمیق دوست داشته شدهام.»
بویایی: بچههای خوشبو و بدبو
برندگان: ایلونا کروی، توماش فراکویاک، توماس هومل و آگنیشکا سوروکووسکا (لهستان، آلمان، سوئد).
انگیزه: «گردآوری شواهدی که نشان میدهد نوزادان برای والدین خود بوی فوقالعادهای دارند اما نوجوانان چنین نیستند.»
پژوهش: «بچهها برای والدین خود بوی فوقالعادهای دارند، نوجوانان نه: مطالعه پرسشنامهای اکتشافی درباره سن کودکان و ارزیابی بوی بدن آنها در یک نمونه لهستانی.» نتیجه این که والدین معمولا بوی بدن نوزادانشان را بسیار خوشایند میدانند، چون مراکز پاداش در مغز را فعال میکند. اما وقتی بلوغ آغاز میشود، وضع فرق میکند. همهاش تقصیر هورمونهاست.
در بخشهای دیگر، پژوهشگرانی به خاطر تبدیل خرطوم پشهها به نازلهای چاپ سهبعدی، دفن کردن لباس زیر نخی برای پایش کیفیت خاک و پا گذاشتن با ملایمت روی بخشهای مختلف بدن مارها برای فهم این که چه چیزی مارهای سمی را به گاز گرفتن انسان ترغیب میکند، جایزه گرفتند. نتیجه این بود که مارها بیشتر در طول روز، در آب و هوای گرمتر و اگر روی سرشان پا بگذارید، گاز میگیرند. و پیش از آن که بپرسید، بله، آنها چکمههای ایمنی به پا داشتند.
مراسم ایگ نوبل سال آینده در آنتورپ، فلاندرز برگزار خواهد شد.