این طومار نخستینبار در دهه ۱۷۵۰ کشف شد اما آنقدر شکننده بود که امکان گشودن آن نبود. پژوهشگران با بهرهگیری از هوش مصنوعی متن کامل را خواندند و رسالهای فلسفی درباره اخلاق و پیشرفت انسان یافتند.
یک طومار باستانی که از فوران کوه وزوویوس در سال ۷۹ میلادی جان سالم بهدر برد، سرانجام رازهای خود را فاش کردهاست.
آگهی
آگهی
دانشمندان توانستند این طومار شکننده را بدون بازکردن رمزگشایی کنند. آنها بهجای آن از هوش مصنوعی استفاده کردند تا متنی را آشکار کنند که در نهایت، بهطور کنایهآمیزی، رسالهای فلسفی درباره اخلاق، سرشت انسان و پیشرفت اخلاقی از کار درآمد.
این طومار که «پیهرک ۱۶۶۷» نام گرفته، بخشی از کتابخانهای از نسخههای کربنیشده بود که نخستینبار در دهه ۱۷۵۰ در شهر باستانی رومی هرکولانئوم کشف شد.
در مجموع، حدود هزار و هشتصد قطعه پاپیروس بهطرزی معجزهآسا زیر ویرانههای یکی از مجللترین ویلاهای شهر حفظ شد؛ ویلایی که در جریان فوران نابود شد. این قطعات تنها کتابخانه کاملِ باقیمانده از جهان یونانی و رومی را تشکیل میدهند.
اما بهمحض آنکه این گنجینه آشکار شد، چالشی تازه پدید آمد.
این طومارها از یک فوران ویرانگر جان سالم بهدر برده و صدها سال زیر خاکستر آتشفشانی مدفون ماندهبودند؛ اما اکنون آنقدر شکننده بودند که نمیشد آنها را گشود. بازکردنشان خطر تبدیلشدن به غبار را در پی داشت، برای همین دستنخورده و مهر و مومشده باقی ماندند.
در سال ۲۰۲۳، رقابت «چالش وزوویوس» انگیزهای تازه در اختیار پژوهشگران و علاقهمندانِ پاپیروس گذاشت و با تبدیل این معما به یک مسابقه جهانی با جوایز نقدی، آنها را به رمزگشایی طومارها ترغیب کرد.
شرکتکنندگان با استفاده از بینایی رایانهای و یادگیری ماشین، که شاخهای از هوش مصنوعی است، به نتایج قاطع دست یافتند.
در همان سال، یک دانشجوی ۲۱ ساله علوم رایانه پس از آنکه بهگفته برگزارکنندگان «نخستین فرد در دو هزار سال» شد که واژهای را از یک طومارِ بازنشده کشف میکند، یعنی واژه «بنفش»، ۴۰ هزار دلار دریافت کرد.
در همین ماه، تیمی از دانشمندانِ دانشگاههای مختلف اروپا و آمریکا سرانجام توانست همه متنِ باقیمانده از یک طومار کامل را رمزگشایی کند.
چالش وزوویوس هفته گذشته اعلام کرد: «پیهرک ۱۶۶۷ در آغاز تودهای سیاه، لولهشده و کربنی از پاپیروس بود. برای خواندن آن، هرگز آن را بهطور فیزیکی باز نکردیم. در عوض، آن را با پرتوهای ایکسِ با وضوح بالا اسکن کردیم، ورقِ پیچیدهشده درون حجم را بازسازی کردیم، آن را به سطحی قابلخواندن مسطح کردیم و با استفاده از یادگیری ماشین، ردهای بسیار کمرنگِ جوهر باستانی را نمایان ساختیم.»
تلاشهای پیشین برای گشودن پیهرک ۱۶۶۷ به پاپیروس آسیب زد و از ارتفاع اصلی ۱۹ تا ۲۴ سانتیمتری آن تنها هشت سانتیمتر باقی گذاشت. پژوهشگران از همین بخشِ باقیمانده توانستند کل متن را بازیابی کنند و به «رسالهای فلسفی درباره اخلاق که به اخلاق، هنر و رفتار انسانی میپردازد» دست یابند.
در این طومار همچنین از آریستوکرئون، خواهرزاده و شاگردِ فیلسوف رواقی، خریسیپوس، نام برده شدهاست. پژوهشگران میگویند ارجاعات، زبان و موضوع متن نشان میدهد که این اثر به سده دوم پیش از میلاد بازمیگردد و بهاحتمال زیاد بازتابدهنده آموزههای رواقی است.
برنت سیلز، همبنیانگذار چالش وزوویوس، گفت: «در نزدیک به دو هزاره، بسیاری از این متون از نظر فیزیکی حفظ شدهاند اما از نظر فکری دسترسیناپذیر بودهاند. امروز، پس از سالها کار میانرشتهای که تصویرسازی پیشرفته، هوش مصنوعی، پژوهش دانشگاهی و یک رقابت نوآورانه را در هم میآمیزد، سرانجام میتوانیم آنها را بخوانیم.»
این تلاش تازه همچنین به شناسایی کتابی جدید از فیلسوف اپیکوری، فیلودموس، در یکی دیگر از طومارها انجامید.
با آنکه تنها یک نسخه تاکنون رمزگشایی شده، چالش وزوویوس هنوز راه درازی در پیش دارد. صدها طومار دیگر همچنان مهر و مومشده ماندهاند و رازهایشان در انتظار کشف است.
سیلز گفت: «امروز صداهایی را میشنویم که دو هزار سال خاموش بودهاند. برای نخستین بار، آنها را آشکار و مطالعه میکنیم و مهمتر از همه، تازه آغاز کردهایم که آنها را بفهمیم.»