این دادگاه تازهترین پرونده در تلاش برای اجرای عدالت پس از سلسله سرقتهای مشابه در سالهای اخیر از کتابخانههای سراسر اروپا است که به یک شبکه سازمانیافته نسبت داده میشود.
چه کسی گفته عشق به کتابخوانی سودی ندارد... اما گاهی این سود میتواند به چند سال زندان تمام شود.
آگهی
آگهی
شش تبعه گرجستانی روز سهشنبه به اتهام سرقت نسخههای نایاب آثار کلاسیک ادبیات روسیه از کتابخانههای معتبر فرانسه، از جمله آثار الکساندر پوشکین، در برابر دادگاهی در پاریس حاضر شدند. در روسیه، نام او به سبب اهمیتش برای فرهنگ روسیه اغلب – هرچند با چاشنی طعنه – با این جمله همراه میشود که «پوشکین برای ما همهچیز است».
این محاکمه تازهترین پرونده در سلسله سرقتهای مشابهی است که در سالهای اخیر در کتابخانههای سراسر اروپا رخ داده و گمان میرود کار یک شبکه سازمانیافته باشد.
در این سرقتها نسخههای کمیاب آثار کلاسیک روسی هدف قرار گرفته که مجموع ارزش آنها به چند میلیون یورو میرسد؛ از جمله آثار نویسندگان بزرگ قرن نوزدهم مانند پوشکین، خالق «یوگنی آنگین»، و نیکلای گوگول، نویسنده اثر ماندگار «ارواح مرده».
متهمان که در فرانسه محاکمه میشوند به اتهام مشارکت در باند مجرمانه و اقدام به سرقت تحت تعقیب هستند. شماری از آنها به اتهام سرقت آثار فرهنگی در معرض دید عموم نیز تحت پیگرد قرار گرفتهاند.
ممکن است برای آنها تا ۱۰ سال زندان در نظر گرفته شود.
در ابتدا قرار بود هفت نفر در دادگاه حاضر شوند، اما در آغاز جلسهها بعدازظهر سهشنبه اعلام شد زنی به دلیل ملاحظات آیین دادرسی، جداگانه و در ۲ دسامبر ۲۰۲۶ محاکمه خواهد شد.
از میان شش نفر باقیمانده، دو نفر غیابی محاکمه میشوند، زیرا برای بازداشت آنها حکم جلب صادر شده است.
رسیدگی دادگاه تا روز جمعه ادامه خواهد داشت.
دو فرد دیگر که فقط با نامهای «میخیل ز.» و «بکا ت.» معرفی شدهاند، پیشتر در کشورهای دیگر به دلیل جرایم مشابه محکوم و زندانی شده و به طور موقت در اختیار مقامات فرانسوی قرار گرفتهاند.
میخیل ز. ۵۰ ساله، سال گذشته در لیتوانی به سه سال و چهار ماه زندان محکوم شد؛ به اتهام سازماندهی سرقت نشریات قرن نوزدهم به ارزش ۶۰۶ هزار یورو (۶۹۸ هزار دلار).
بکا ت. ۴۹ ساله نیز در استونی به سه سال و شش ماه زندان محکوم شده است.
یک مرد دیگر که در بازداشت موقت به سر میبرد و زنی که آزاد است نیز در میان متهمان حاضر در دادگاه بودند.
بر اساس بخشهایی از پرونده تحقیق که خبرگزاری فرانسه (AFP) آنها را دیده است، قضات تحقیق فرانسوی مظنونند که متهمان عضو یک شبکه جنایتکار سازمانیافته باشند.
این سرقتها که آلمان، سوییس و جمهوری چک را نیز در بر گرفته است، به تشکیل یک تیم تحقیق مشترک زیر نظر یوروپل و یوروجاست، دو نهاد هماهنگی پلیسی و قضایی اتحادیه اروپا، انجامید؛ تیمی که در سال ۲۰۲۴ به چندین بازداشت منجر شد.
در مجموع، در حدود ۱۰ کشور اروپایی نسخههای خطی از کتابخانهها ناپدید شده است. به گفته بازرسان اروپایی، در کل گمان میرود نزدیک به ۱۷۰ اثر کمیاب روسی در چندین کشور به سرقت رفته باشد.
« تقویت حفاظت »
سرقتهایی که در فرانسه انجام شد، در سال ۲۰۲۳ و در کتابخانه دیدرو در مدرسه عالی نرمال (ENS) لیون، و نیز در کتابخانه ملی فرانسه (BnF) و کتابخانه دانشگاهی زبانها و تمدنها (BULAC) در پاریس رخ داد.
به گفته بازرسان، سارقان به کتابخانهها میرفتند تا به نسخههای نایاب و ارزشمند دسترسی پیدا کنند، آنها را عکاسی و اندازهگیری میکردند و سپس بازمیگشتند تا کتابهای اصلی را با نسخههای جعلیای جایگزین کنند که تقریبا غیرقابل تشخیص بودند.
میان مارس و اکتبر ۲۰۲۳، میخیل ز. چهل بار به کتابخانه ملی فرانسه رفت و تقاضای دسترسی به نسخههای خطی کرد؛ عمدتا آثار پوشکین، و ادعا میکرد درباره دموکراسی در ادبیات روسیه قرن نوزدهم تحقیق میکند.
در نوامبر، کتابخانه متوجه شد که ۹ اثر با نسخههای جعلی جایگزین شده است؛ خسارتی که ۶۵۰ هزار یورو برآورد شد: هشت اثر از الکساندر پوشکین (۱۷۹۹-۱۸۳۷) و یک اثر از میخاییل لرمانتف (۱۸۱۴-۱۸۴۱)، دو چهره شاخص رمانتیسم روسیه که هر دو در دوئل کشته شدهاند.
نکته ادبی جالب دیگر این است که لرمانتف نویسنده شعر «مرگ شاعر» است که به مرگ پوشکین اختصاص دارد؛ پوشکینی که به دست ژرژ شارل دو هکرن دانتس، نظامی و سیاستمدار فرانسوی که بعدها در دوران امپراتوری دوم سناتور شد، به قتل رسید.
احتمالا هیچیک از این ظرایف ادبی برای تبهکاران اهمیتی نداشته است؛ میخیل ز. نزد بازرسان به سرقت کتابها اعتراف کرده، اما هرگونه همدستی با دیگر متهمان را انکار کرده و گفته فقط به طمع سود مالی دست به کار شده و کتابها را در روسیه به فردی به نام «ماکسیم» فروخته است.
در ژوئن ۲۰۲۴، خانه حراج روسی «لیتفوند» نسخه چاپ دوم « اسیر قفقاز » پوشکین را در فهرست فروش خود قرار داد؛ نسخهای که با کتاب سرقتشده از کتابخانه ملی فرانسه مطابقت دارد.
این خانه حراج به مقامات فرانسوی اعلام کرده که اسنادی در اختیار دارد که نشان میدهد این کتاب در سال ۲۰۱۴ یا ۲۰۱۵ از مالک آن در روسیه خریداری شده است.
به نظر قضات تحقیق، این سرقتها ممکن است با تمایل به بازگرداندن میراث فرهنگی روسیه گره خورده باشد؛ آن هم در زمانی که روابط مسکو و اروپا در پی یورش روسیه به اوکراین هر چه بیشتر متشنج شده است.
هیچیک از آثار ربودهشده پیدا نشده، اما الکساندر دو کون، وکیل کتابخانه ملی فرانسه، گفت: «این نهاد هنوز از امید به بازگرداندن این آثار دست نکشیده است.»
او به خبرگزاری فرانسه گفت: «کتابخانه همچنان به ماموریت خود وفادار است؛ اینکه در عین تقویت مستمر حفاظت، این میراث را در دسترس عموم نگه دارد.»