جشنواره بروکسل گنجینه‌های کم‌نظیر آرت دکو و آرت نوو را رونمایی می‌کند

در یک ماه گذشته، اتفاقی واقعا ویژه در پایتخت بلژیک جریان داشته است.

آگهی

آگهی

بسیاری از ساختمان‌های تاریخی شهر درهای خود را به روی عموم مشتاق و کنجکاوی گشودند که پیش از این هرگز فرصت دیدن فضای داخلی آنها را نداشتند.

پس از آنکه سال ۲۰۲۵ به‌عنوان «سال آرت دکو» گرامی داشته شد، تازه‌ترین ابتکار با عنوان Brussels Art Nouveau and Art Deco تا ۶۰ مکان را در سراسر شهر در بر گرفت. در میان آنها چندین خانه خصوصی، عمارت مسکونی، ساختمان نهادی و محوطه صنعتی سابق قرار داشت.

مجموعه‌ای از تورهای راهنمایی‌شده با حضور کارشناسان حرفه‌ای، به بازدیدکنندگان امکان داد جزئیات معماری، تاریخچه مرمت و کاربری اصلی هر فضا را کشف کنند؛ فضاهایی که بسیاری از آنها چنان بی‌نقص حفظ شده‌اند که گویی در دهه‌های گذشته منجمد شده‌اند.

آموری دو سم، مدیر برنامه و ارتباطات نهاد غیردولتی Explore.Brussels که برگزارکننده این رویداد است، گفت: «ما ۱۹ هزار و ۴۲۶ بلیت فروختیم؛ رقمی که تقریبا ۱۰۰ درصد ظرفیت ما را تشکیل می‌داد».

علاوه بر بازدیدهای داخلی، برنامه شامل حدود ۵۰ تور پیاده و دوچرخه‌سواری با راهنما، همایش‌ها، نمایشگاه‌ها، کنسرت‌ها و فعالیت‌های فراگیر متناسب با گروه‌های مختلف مخاطبان بود.

این رویداد که ریشه در دو سالانه‌هایی از سال ۲۰۰۱ دارد، نخستین بار در سال ۲۰۱۷ برگزار شد و از آن زمان جشنواره سالانه BANAD به نمایش برجسته‌ترین نمونه‌های معماری بروکسل و اقدام‌ها برای حفاظت و نگهداری از میراث فرهنگی شهر اختصاص یافته است.

آرت دکو و آرت نوو

بروکسل به‌طور گسترده یکی از زادگاه‌های آرت نوو به شمار می‌رود؛ تا حد زیادی به‌دلیل آثار معمار پیشگام، ویکتور هورتا (۱۸۶۱-۱۹۴۷) که استفاده نوآورانه او از آهن، شیشه و فرم‌های ارگانیک، این جنبش را تعریف کرد. اما این شهر همچنین تمرکز کم‌نظیری از معماری آرت دکو، با حدود ۵۰۰ بنا، در خود جای داده است.

بسیاری از این ساختمان‌ها به شکل چشمگیری سالم و دست‌نخورده باقی مانده‌اند؛ امری که بروکسل را به نقطه‌ای مرجع برای پژوهشگران، مورخان و معماران تبدیل کرده است تا بتوانند تحول این جنبش‌ها را در سازه‌های اصلی که تا حد زیادی اصالت خود را حفظ کرده‌اند، مطالعه کنند.

گذار از آرت نوو به آرت دکو را می‌توان به‌طور ملموس در خیابان‌های شهر دنبال کرد. آرت نوو در حوالی گذار قرن، از دهه ۱۸۹۰ تا ۱۹۱۰، به اوج خود رسید و سپس به‌تدریج در قالب آرت دکو «هندسی» شد. معماران آرام‌آرام از خطوط نرم و روان، نقش‌مایه‌های گیاهی و جزئیات دست‌ساز فاصله گرفتند و به سوی تقارن، انتزاع و مواد صنعتی‌ای چون بتن مسلح رفتند. در بسیاری موارد، بناهای ترکیبی در بروکسل عناصر هر دو سبک را در کنار هم دارند.

هم منطقه بروکسل و هم شهرداری شهر بروکسل بخش بزرگی از بودجه خود را به حفاظت معماری اختصاص می‌دهند. در سال ۲۰۲۶، سازمان منطقه‌ای میراث Urban.Brussels که در BANAD نیز مشارکت داشت، اعلام کرد ۵۶ میلیون یورو برای بازسازی پایدار و بهسازی نماها در سراسر شهر اختصاص داده است.

علاوه بر این، شهر بروکسل در بودجه سال ۲۰۱۵ خود ۵,۶ میلیون یورو به برنامه‌ریزی شهری و میراث اختصاص داد که شامل کمک‌هزینه‌هایی برای نوسازی نماها در محدوده پیاده‌راه نیز می‌شد.

آشنایی با مدرنیسم

برای جشنواره BANAD، سال ۲۰۲۶ از این نظر هم تاریخی است که آغاز ورود یک جریان معماری تازه، یعنی مدرنیسم، به برنامه را رقم می‌زند.

دو اسمِت گفت: «در این سالگرد که دهمین دوره جشنواره BANAD را رقم می‌زند، سومین جریان معماری را نیز به برنامه افزودیم و اکنون سه سبک آرت نوو، آرت دکو و مدرنیسم را پوشش می‌دهیم؛ اقدامی که با استقبال بسیار خوب بازدیدکنندگان روبه‌رو شده است».

مدرنیسم در اوایل قرن بیستم و در واکنش به سبک‌های تزئینی پدید آمد. این سبک با طراحی کارکردگرا، خطوط ساده و تکنیک‌های نوین ساخت‌وساز شناخته می‌شود و بازتاب‌دهنده تحولات گسترده اجتماعی و فناورانه آن دوران بود.

در بروکسل، معماری مدرنیستی غالبا با آرت دکو درآمیخت و فرم‌های ترکیبی به وجود آورد؛ به‌طوری که نماهای مینیمالیستی با فضاهای داخلی پرجزئیات و تزئین‌شده در تضاد قرار می‌گیرند. این جنبش همچنین پاسخی به گسترش شهری و نیازهای مسکن بود و واحدهای مسکونی استانداردتر و کارآمدتری عرضه کرد.

برای روایت کامل‌تر از تاریخ معماری شهر، BANAD خانه‌هایی چون ویلا برتو و خانه دوترمون، هر دو اثر معمار لویی-هرمان دو کونینک (۱۸۹۶-۱۹۸۴) را نیز به نمایش گذاشت؛ معماری که به رویکرد پیشرو در معماری مسکونی و اصول طراحی کارکردگرا شهرت داشت.

در حوزه آرت دکو و آرت نوو نیز بازدیدکنندگان توانستند از بناهای شاخصی مانند هتل سولوِی، هتل تاسل و هتل مکس هالت دیدن کنند که همگی از شاهکارهای ویکتور هورتا به شمار می‌روند.

در میان نمونه‌های برجسته آرت دکو می‌توان به ویلای مجلل امپن و کاخ «دو لا فول شانسون» اشاره کرد که بازتاب‌دهنده گذار سبک‌شناختی سال‌های میان دو جنگ جهانی است.

آنها همچنین برای نخستین بار از مکان‌هایی تازه‌گشوده مانند خانه فان کِرسبیلک، ویلا برتو، خانه اسلاگمولدر و بنیاد دانشگاهی بازدید کردند.