اندی وارهول، نیکیفور (اپیفانیوش درونیاک) و یرژی نووسیلسکی از مشهورترین چهرههای قوم لمکو هستند که آنها را روسینهای کارپات هم مینامند. با این حال سالها هنر هنرمندان با تبار لمکو ناشناخته ماند. موزهای در ورشو میکوشد این را تغییر دهد.
مدیر موزه مردمشناسی ورشو، دکتر ماگدالنا وروبلفسکا، میگوید: «ما هرگز درباره هنر روسینها چیزی یاد نگرفته بودیم. حتی نمیدانستیم بعضی از هنرمندانی که در شمار نامهای مرجع هنر درآمدهاند، مثل نووسیلسکی یا اندی وارهول، لمکو بودهاند. این دانشی بود که فقط در اختیار معدودی از متخصصان بود.»
لمکوها، یعنی گروهی قومی که قرنهاست هم در دامنههای شمالی و هم جنوبی خطالرأس اصلی کارپات ساکناند، سالها در جریان اصلی هنر اروپا نادیده گرفته شدهاند.
نمایشگاه «اشکال حضور. هنر لمکوها/روسینهای کارپات» میدان را به آثار آنان میدهد؛ آثاری که سالها در حاشیه روایتهای مسلط درباره هنر اروپا مانده بود.
اشکال حضور لمکوها در هنر
مدیر موزه توصیه میکند: «نمایشگاه را بهتر است با توجه به بخشهای موضوعی تماشا کنید.»
برای کیوریتور نمایشگاه، دکتر میخاو شیمکو، مهم بود که نمایش با بخشی درباره هویت آغاز شود. یادِ مهاجرتهای اجباری، همگونسازی، اردوگاه بازداشت تالرهوف و عملیات «ویسوا» در آثار هنرمندان زن و مرد و در اشیای روزمرهای که از خانههای لمکویی/روسینی آمدهاند بازمیگردد.
بهگفته دکتر ماگدالنا وروبلفسکا، این تاملبرانگیزترین بخش نمایش است. «از خلأ، از فقدان، از تلاشی برای گسستن هویت روایت میکند. چون لمکوها رانده میشدند، شکلهای فرهنگی سنتیشان را نابود میکردند. سنتهایشان از میان میرفت. اما بخشهای بعدی این نمایشگاه از دوام آوردن آن شکلها میگوید.»
در بخش دوم با عنوان Transpop میتوان آثار هنرمندان جوانی را دید که شماری از الگوها را ادامه میدهند و به سنت برمیگردند. دکتر وروبلفسکا میگوید: «اما همزمان با شکلهای تازه هنر همراهاند و کاری میکنند که این سنت همچنان زنده، پرطراوت و بهروز بماند.»
در نمایشگاه پنج اثر از اندی وارهول بهنمایش درآمده است. این آثار هم از مجموعههای خصوصی آمدهاند و هم از موزهای در پراگ.
مدیر موزه توضیح میدهد: «این آثار را در جاهای مختلف جستوجو کردیم، چون میخواستیم او را از زاویهای کمتر بدیهی نشان بدهیم. بهنظر میرسد یکی از مشهورترین کارهایش، «مریلین»، را میبینیم، اما در کنار آن طرحی هم هست که تصویری دیگر از زنانگی ارائه میکند؛ مادری. و میوهها را هم داریم؛ میوههایی که خود وارهول دربارهشان روایتهای تکاندهندهای گفته؛ روایتهایی از فقر و تنگدستی، از وضعیتی که در آن خانوادهاش حتی پولی نداشت تا گلابیهایی را بخرد که روی یکی از این آثار میبینیم.»
سالن بعدی مملو از آثاری است که موضوعشان طبیعت است. او اضافه میکند: «تا بتوان فضای جنگل، کوه و طبیعت را حس کرد. و آنجا آثار بسیاری مییابیم که دقیقاً از همین ریشهداشتن در طبیعت میگویند.»
در طبقه اول نیز یک چیدمان عظیم از دوروتا نیزنالسکا به نمایش درآمده است.
مدیر موزه مردمشناسی ورشو توضیح میدهد: «این اثر یادآور آن لحظههای دشوار تاریخ است، و همچنین پژوهشهای انسانشناسی که پیامدهای منفی خود را هم داشتهاند.»
نمایشگاه گسترهای جغرافیایی وسیع را دربرمیگیرد؛ از لهستان، اسلوواکی، مجارستان و صربستان، تا جمهوری چک، رومانی، اوکراین و کرواسی، و حتی دیاسپورا در ایالات متحده.
بهنوشته کیوریتورها: «در این چارچوب، جمله مشهور اندی وارهول 'I’m from nowhere' معنای تازهای پیدا میکند: از هویتی میگوید که میتواند فراتر از مرزها و جابهجایی مکانها دوام بیاورد.»
نمایشگاه موقت «اشکال حضور. هنر لمکوها/روسینهای کارپات»در موزه مردمشناسی ورشو تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ برای بازدیدکنندگان در دسترس است.