در اتحادیه اروپا شکاف جنسیتی مستمری بازنشستگی بیش از دو برابر شکاف دستمزد است و به تفاوت ساعت کار و سالهای حقبیمه ناشی از نقشهای جنسیتی و مراقبت بدوندستمزد نسبت داده میشود.
شکاف دستمزدی میان زنان و مردان کاملا مشهود است. در اتحادیه اروپا، زنان به طور متوسط ۱۱.۱ درصد کمتر از مردان دستمزد میگیرند. این شکاف در دوران بازنشستگی شدیدتر میشود. فاصله جنسیتی در مستمری بازنشستگی به طور قابل توجهی بیشتر از شکاف دستمزد است. به طور میانگین، زنان بازنشسته در اتحادیه اروپا ۲۴.۵ درصد کمتر از مردان مستمری دریافت میکنند؛ یعنی بیش از دو برابر شکاف دستمزدی.
آگهی
آگهی
اما چرا شکاف مستمری بازنشستگی تا این حد بزرگتر است؟ شکاف دستمزدی جنسیتی در اروپا چگونه با شکاف جنسیتی در مستمری بازنشستگی مقایسه میشود؟ و در کدام کشورها این شکاف در مستمری بازنشستگی بدترین وضعیت را دارد؟
بر اساس دادههای یورواستات، شکاف دستمزدی جنسیتی در میان ۳۰ کشور اروپایی در سال ۲۰۲۴ از منفی ۰.۸ درصد در لوکزامبورگ تا ۱۸.۸ درصد در استونی در نوسان است.
غیر از این دو کشور، بلژیک (۰.۷ درصد)، رومانی (۳.۷ درصد) و لهستان (۴ درصد) کمترین فاصله را دارند، در حالی که چک (۱۸.۵ درصد)، اتریش (۱۷.۶ درصد) و مجارستان (۱۶.۹ درصد) بیشترین شکاف را ثبت کردهاند.
این شکاف در آلمان ۱۵.۶ درصد، در بریتانیا ۱۳.۳ درصد، در فرانسه ۱۱.۸ درصد، در اسپانیا ۷.۳ درصد و در ایتالیا ۵.۳ درصد است.
تنها در لوکزامبورگ شکاف دستمزدی جنسیتی به نفع زنان است و به منفی ۰.۸ درصد میرسد؛ یعنی زنان در این کشور بیش از مردان درآمد دارند.
در کشورهای شمال اروپا، این شکاف عمدتا پایینتر از میانگین اتحادیه اروپاست. الکساندرا نیستنروئنزی، استاد دانشگاه مانهایم، به یورونیوز بیزنس گفت: «این مسئله لزوما ناشی از ویژگیهای نظام بازنشستگی در کشورهای شمال اروپا نیست، بلکه به دسترسی بهتر به خدمات مراقبت از کودک و نقشهای جنسیتی متفاوتی مربوط میشود که به توزیع برابرتر کار مراقبتی منجر شده است.»
میانگین شکاف جنسیتی در مستمری بازنشستگی در اتحادیه اروپا بیش از دو برابر شکاف دستمزدی است (۲۴.۵ درصد در برابر ۱۱.۱ درصد). یعنی زنان بازنشسته به ازای هر ۱۰۰ یورو که مردان دریافت میکنند، ۷۵.۵ یورو میگیرند.
دو شاخص متفاوت، دو روایت متفاوت
نیستنروئنزی تاکید کرد که این دو شاخص جنبههای متفاوتی را اندازهگیری میکنند. شکاف دستمزدی جنسیتی معمولا بر اساس دستمزد ساعتی محاسبه میشود.
وی به یورونیوز بیزنس گفت: «برخلاف آن، شکاف جنسیتی در مستمری بازنشستگی بازتابی از درآمد طول عمر و سابقه پرداخت حق بیمه است. به همین دلیل این شاخص نه تنها تفاوتهای دستمزد ساعتی، بلکه تفاوت در حجم اشتغال، وقفههای کاری و تعداد سالهای حضور در بازار کار مزدی را نیز ثبت میکند.»
دکتر آریان آگونسویه از دانشگاه گلداسمیتس لندن تاکید کرد که شکاف جنسیتی در مستمری بازنشستگی معمولا بسیار گستردهتر از شکاف دستمزدی است، زیرا مستمریها بازتاب انباشت نابرابری در طول یک عمر کاری هستند، نه فقط دستمزد فعلی.
وی گفت: «اختلافهای کوچک در درآمد، ساعات کار، وقفههای شغلی، مسئولیتهای مراقبتی، الگوهای پسانداز و تصمیمهای سرمایهگذاری طی دههها روی هم انباشته میشوند و در نهایت در دوران بازنشستگی بهروشنی نمایان میشوند.»
شکاف جنسیتی در مستمری بازنشستگی از ۵.۶ درصد در استونی تا ۳۸.۲ درصد در مالتا متغیر است. این شکاف در چند کشور، از جمله بریتانیا (۳۷ درصد)، هلند (۳۶.۳ درصد)، اتریش (۳۵.۶ درصد)، لوکزامبورگ (۳۲.۷ درصد)، بلژیک (۳۱.۳ درصد) و ایرلند (۳۱.۱ درصد)، بیش از ۳۰ درصد است.
در میان پنج اقتصاد بزرگ اروپا، شکاف جنسیتی در مستمری بازنشستگی در همه موارد از میانگین اتحادیه اروپا یعنی ۲۴.۵ درصد فراتر میرود. بریتانیا با ۳۷ درصد با فاصله قابل توجهی پیشتاز است و پس از آن اسپانیا (۲۹.۲ درصد) و ایتالیا (۲۸.۶ درصد) قرار دارند. فرانسه (۲۷.۲ درصد) و آلمان (۲۵.۸ درصد) اندکی بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا هستند.
چرا شکاف جنسیتی در مستمری بازنشستگی وجود دارد؟
ایریس کسترنیخ، استاد دانشگاه هامبورگ، شکاف جنسیتی در مستمری بازنشستگی را به سه عامل نسبت داد: شکاف دستمزدی میان زنان و مردان، شکاف جنسیتی در ساعات کار در سراسر اروپا، زیرا زنان بسیار بیشتر از مردان به صورت نیمهوقت کار میکنند، و شکاف جنسیتی در سالهای پرداخت حق بیمه به دلیل خروج زنان از بازار کار در دورهای که صاحب فرزند میشوند، دستکم برای چند سال.
لیم فاستر، استاد دانشگاه شفیلد، نیز تاکید کرد که ویژگیهایی که شکاف دستمزدی را ایجاد میکنند، صرفا به دوران بازنشستگی منتقل نمیشوند، بلکه در طول زمان انباشته و چندبرابر میشوند.
او توضیح داد که مستمریها بر پایه بهره مرکب عمل میکنند و شکاف کوچک در حقپرداختهای بازنشستگی فرد در دهه بیست یا سی زندگی، تا زمانی که او به دهه شصت میرسد به شکل تصاعدی گسترش مییابد.
کشورهایی که روند را معکوس کردهاند و کشورهایی که مشکل در آنها شدیدتر است
میانگین شکاف جنسیتی در مستمری بازنشستگی تنها در چهار کشور از خود شکاف دستمزدی پایینتر است.
این کشورها عبارتاند از استونی (۵.۶ درصد در برابر ۱۸.۸ درصد)، اسلواکی (۸.۴ درصد در برابر ۱۵.۷ درصد)، چک (۹.۶ درصد در برابر ۱۶.۹ درصد) و مجارستان (۹.۶ درصد در برابر ۱۶.۹ درصد).
نیستنروئنزی گفت: «در کشورهای اروپای شرقی سابقهای وجود دارد که زنان معمولا پس از زایمان خیلی زود به کار بازمیگردند.»
لوکزامبورگ با ۳۳.۵ واحد درصدی، بیشترین تفاوت میان شکاف جنسیتی در مستمری بازنشستگی و شکاف دستمزدی را ثبت کرده است.
مالتا (۳۳.۵ واحد درصد)، بلژیک (۳۰.۶ واحد درصد)، هلند (۲۵.۱ واحد درصد) و بریتانیا (۲۳.۷ واحد درصد) این فهرست پنجتایی را کامل میکنند.
در ایتالیا (۲۳.۳ واحد درصد)، ایرلند (۲۲.۸ واحد درصد)، اسپانیا (۲۱.۹ واحد درصد)، اتریش (۱۸ واحد درصد)، قبرس (۱۷.۲ واحد درصد)، پرتغال (۱۶.۲ واحد درصد)، فرانسه (۱۵.۴ واحد درصد) و رومانی (۱۵.۲ واحد درصد) نیز این تفاوت از ۱۵ واحد درصد فراتر میرود.
آلمان با ۱۰.۲ واحد درصد، کمترین تفاوت را در میان پنج اقتصاد بزرگ دارد؛ موضوعی که عمدتا ناشی از شکاف دستمزدی جنسیتی بالاتر آن (۱۵.۶ درصد) نسبت به سایر کشورهاست.
گابریله ماری، استاد دانشگاه اراسموس روتردام، تاکید کرد که شکافهای بزرگ جنسیتی در درآمد طول عمر همچنان پابرجاست. به گفته او، دلیل اصلی این است که زنان در طول زندگی همچنان بار اصلی مراقبت از کودکان و نگهداری از دیگران را بر دوش دارند.
او به یورونیوز بیزنس گفت: «در حالی که زنان بخش بیشتری از کار بدون دستمزد را انجام میدهند، با دورههای پرهزینه دوری از کار مزدی یا اشتغال کمدرآمد، چه به صورت نیمهوقت و چه در مشاغل کمارزش، روبهرو میشوند؛ همه این عوامل از عوامل کلیدی مستمریهای پایینتر در آینده هستند.»