حدود ۱۳ درصد بازنشستگان در اتحادیه اروپا همچنان به کار ادامه میدهند. نیاز مالی علت مهمی است اما کارشناسان به عواملی چون تغییر هنجارها، دگرگونی جمعیتشناختی و کمبود مداوم نیروی کار هم اشاره میکنند.
درآمد بازنشستگی در همه کشورهای اروپایی کمتر از دستمزد در سالهای پایانی کار است. در اتحادیه اروپا، فردی که بین سنین ۵۰ تا ۵۹ سالگی ۱۰۰ یورو دستمزد گرفته، طبق دادههای یورواستات در سال ۲۰۲۳ بین ۶۵ تا ۷۴ سالگی ۵۸ یورو مستمری دریافت کرده است.
آگهی
آگهی
این موضوع باعث میشود بسیاری از سالمندان پس از بازنشستگی به سختی بتوانند سطح زندگی خود را حفظ کنند. نزدیک به یک نفر از هر شش بازنشسته در اتحادیه اروپا در معرض خطر فقر است.
بسیاری از بازنشستگان پس از بازنشستگی به کار خود ادامه میدهند. انگیزههای آنها متفاوت است. مهمترین دلیل، لذت بردن از کار و مفید ماندن (۳۶.۳ درصد) است اما نیاز مالی (۲۸.۶ درصد) نیز محرک اصلی دیگری بهشمار میرود.
پس در کدام کشورها افراد بازنشسته پس از دریافت مستمری سالمندی به کار ادامه میدهند؟ و در کدام کشورهای اروپایی نیاز مالی مهمترین محرک است؟
در سال ۲۰۲۳، تازهترین دادههای موجود تا سال ۲۰۲۶، ۱۲.۹ درصد از افراد در اتحادیه اروپا در شش ماه پس از دریافت نخستین مستمری سالمندی خود همچنان کار میکردند.
بهگفته یورواستات، این سهم در اروپا بسیار متفاوت است و از ۱.۷ درصد در رومانی تا ۵۴.۹ درصد در استونی نوسان دارد.
سهم کسانی که به کار ادامه میدهند در لتونی (۴۴.۲ درصد)، لیتوانی (۴۳.۷ درصد) و سوئد (۴۱.۷ درصد) نیز بالاتر از دو نفر از هر پنج نفر است. دو کشور دیگر شمال اروپا در ادامه این گروه قرار دارند و قبرس (۲۹.۷ درصد) در میانه آنهاست: نروژ (۳۷.۷ درصد) و فنلاند (۲۸.۵ درصد).
علاوه بر رومانی (۱.۷ درصد)، این سهم در یونان (۴.۲ درصد)، اسپانیا (۴.۵ درصد) و کرواسی (۵ درصد) بهطور محسوسی پایین است.
استاد پلاتون تینوس از دانشگاه پیرئوس به یورونیوز بیزنس گفت: «یونان پیشتر موضع بسیار سختی در برابر بازنشستگان شاغل داشت. این موضع با تشدید بحران، کاهش مستمریها و اصلاحات بازنشستگی نرمتر شد.»
او افزود که تغییر مهم سیاستی در سال ۲۰۲۲ باعث افزایش چشمگیر تعداد بازنشستگان شاغل ثبتشده شد. با این حال این افزایش در دادهها منعکس نشده است، چون پس از نیمه دوم سال ۲۰۲۳ رخ داده است.
در چند کشور، نیاز مالی مهمترین دلیل برای ادامه کار است. در میان کسانی که به کار ادامه دادهاند، سهمی که نیاز مالی را انگیزه اصلی خود عنوان کردهاند از ۹.۴ درصد در سوئد تا ۶۸.۵ درصد در قبرس متغیر است.
دکتر اولگا راجفسکا از دانشگاه ریگا استرادینز به یورونیوز بیزنس گفت: «طبیعتا هر جا مردم میگویند بهخاطر نیاز مالی کار میکنند، یعنی احساس میکنند درآمد بازنشستگی آنها کافی نیست.»
او افزود: «درصد بالای این پاسخها نشان میدهد نظام بازنشستگی در آن کشورها ناکافی است و نمیتواند درآمد کافی فراهم کند.»
در رومانی (۵۴.۳ درصد) و بلغارستان (۵۳.۶ درصد)، بیش از نیمی از پاسخدهندگان گفتهاند بهدلیل نیاز مالی به کار خود ادامه میدهند. این نسبت در کرواسی (۴۸.۲ درصد)، لتونی (۴۷.۹ درصد)، پرتغال (۳۹ درصد)، مجارستان (۳۸.۱ درصد)، فرانسه (۳۷.۷ درصد) و آلمان (۳۵.۸ درصد) نیز بیش از یک نفر از هر سه نفر است.
در میان چهار اقتصاد بزرگ اتحادیه اروپا، اسپانیا پایینترین نرخ را با ۱۹.۶ درصد دارد. ایتالیا (۲۹.۷ درصد) کمی بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا قرار میگیرد.
در انتهای جدول، نروژ (۹.۸ درصد) نزدیک به سوئد (۹.۴ درصد) است. در چک و لوکزامبورگ، سهم بازنشستگانی که بهدلیل نیاز مالی به کار ادامه میدهند زیر ۱۵ درصد میماند.
چند نفر از بازنشستگان از روی ناچاری کار میکنند
وقتی سهم بازنشستگانی که پس از بازنشستگی کار میکنند با سهمی که نیاز مالی را انگیزه اصلی خود میدانند ترکیب شود، تصویر کلی بازنشستگان شاغل بهدلیل نیاز مالی بهدست میآید.
این سهم در اتحادیه اروپا ۳.۷ درصد است و در اروپا از ۰.۹ درصد در رومانی تا ۲۱.۲ درصد در لتونی نوسان دارد.
قبرس (۲۰.۳ درصد) نیز بالاتر از یک نفر از هر پنج نفر است، در حالی که استونی (۱۷.۳ درصد) و لیتوانی (٪) ارقام دو رقمی دارند.
راجفسکا گفت: «در کشورهای بالتیک، عامل اصلی ادامه کار نیاز مالی است، زیرا مستمریها در این کشورها بسیار پایینتر از میانگین اروپاست.»
او افزود: «تا زمانی که مردم توان کار کردن دارند، برای کسب درآمد کافی و داشتن سطح زندگی مناسب به کار ادامه میدهند.»
در بلغارستان (۸.۹ درصد)، مجارستان (۷.۷ درصد) و اسلوواکی (۷.۵ درصد)، دستکم ۷.۵ درصد از کل بازنشستگان بهدلیل نیاز مالی به کار خود ادامه میدهند.
در میان اقتصادهای بزرگ، آلمان با ۴.۵ درصد بالاترین نرخ را دارد، در حالی که فرانسه (۳.۷ درصد) معادل میانگین اتحادیه اروپا است.
اسپانیا (۱ درصد) کمترین سهم بازنشستگان شاغل بهدلیل نیاز مالی را دارد. ایتالیا (۲.۸ درصد) نیز پایینتر از میانگین اتحادیه اروپا است.
بازنشستگان امروز سالمتر و تحصیلکردهتر از گذشتهاند
استاد کنه هنکندز از موسسه بینرشتهای جمعیتشناسی هلند (NIDI) اشاره میکند که در کشورهایی با مستمریهای ضعیف، مردم بیشتر احتمال دارد به کار ادامه دهند؛ اما در کشورهایی با مستمریهای خوب نیز افزایش کار پس از بازنشستگی دیده میشود. برای این روند چند دلیل مهم وجود دارد.
او به یورونیوز بیزنس گفت: «بازنشستگان نسبت به گذشته سالمتر و با سطح تحصیلات بالاتری هستند و در نتیجه ارتباط قویتری با بازار کار دارند.»
او افزود: «در آمار یورواستات میبینید که بیشتر بازنشستگان شاغل برای لذت و ادغام اجتماعی کار میکنند.»
تغییر هنجارها
او خاطرنشان کرد که این روند با تغییر هنجارها درباره کار پس از بازنشستگی درون شرکتها تقویت شده است.
او گفت: «برای مثال در هلند بهوضوح میبینیم کارفرمایان نسبت به بهکارگیری نیروی کار بالاتر از سن بازنشستگی مثبتتر شدهاند. این موضوع همچنین به تغییرات جمعیتی و تداوم کمبود نیروی کار مربوط میشود. بازنشستگان بهعنوان منبع اضافی عرضه نیروی کار دیده میشوند.»
بسیاری میخواهند کار کنند اما شغل پیدا نمیکنند
هنکندز هشدار داد که در کشورهای فقیرتر بسیاری از بازنشستگان ممکن است بخواهند کار کنند اما نتوانند شغلی پیدا کنند. او تاکید کرد که به همین دلیل این آمار تنها کسانی را پوشش میدهد که بالفعل شاغل هستند و تعداد بازنشستگانی که ناخواسته بیکار ماندهاند نیز میتواند از کشوری به کشور دیگر بهطور قابل توجهی متفاوت باشد.
تینوس همچنین تاکید کرد که امکان کار کردن بازنشستگان یکی از اجزای مهم راهبرد سالمندی فعال است و با افزودن انعطافپذیری، گذار از کار تماموقت به بازنشستگی کامل را تسهیل میکند. این امر همچنین به جامعه اجازه میدهد از مهارتهای شهروندان سالمند بهره ببرد و همزمان شکافهای بازار کار ناشی از عوامل جمعیتی را پر کند.
نیاز مالی مفهومی نسبی است
استاد لائوری لپیک از دانشگاه تالین توضیح داد که «نیاز مالی» مفهومی نسبی است که لزوما به میزان مطلق مستمری عمومی مربوط نمیشود.
او تاکید کرد که هرچند انگیزههای اقتصادی، از جمله نیاز مالی یا تمایل به تکمیل مستمری عمومی با درآمد حاصل از کار، از عوامل مهم پشت پدیده بازنشستگان شاغل هستند، رابطه میان کفایت مستمری و اشتغال در سن بازنشستگی رابطهای ساده نیست و پیچیدگیهای خاص خود را دارد.