سه شرکت از ارزشمندترین شرکتهای تاریخ در فاصله چند ماه عرضهاولیه میشوند. ارزش مجموع اسپیس اکس، اوپن ای آی و آنتروپیک ممکن است به ۴ تریلیون دلار برسد. والاستریت همزمان هیجانزده و نگران است.
در تاریخ بازارهای مالی، رویدادی شبیه آنچه قرار است در سال ۲۰۲۶ رخ دهد سابقه نداشته است.
آگهی
آگهی
سه غول خصوصی اسپیس ایکس، اوپن ای آی و انثروپیک که مجموع ارزشگذاری برآوردی آنها به حدود ۴ تریلیون دلار (۳.۴۴ تریلیون یورو) نزدیک میشود، همگی خود را برای ورود به بازارهای بورس در فاصله چند ماه آماده میکنند.
ابعاد این روند به حدی بزرگ است که هر آنچه تاکنون رخ داده را تحتالشعاع قرار میدهد و پرسشی را مطرح میکند که بانکداران، مدیران صندوقها و سرمایهگذاران عادی با فوریت فزایندهای آن را میپرسند: آیا بازار سهام ظرفیت جذب هر سه شرکت را دارد؟
پاسخ، دستکم در حال حاضر، به نظر مثبت است، هرچند با ملاحظات قابل توجه و با احتمال یک دوره هضم دشوار در پیش رو.
اسپیس ایکس زودتر از همه و با عرضهای عظیم وارد بورس میشود
اولین شرکتی که از میان این سه، وارد آزمون بازارهای عمومی میشود، اسپیس ایکس، شرکت موشکی و ماهوارهای ایلان ماسک است که قصد دارد جمعه این هفته با نماد "SPCX" در نزدک عرضه اولیه شود.
این شرکت در فوریه، اکس ای آی، یکی دیگر از شرکتهای ماسک را در قالب یک معامله تماما سهامی خرید که در آن اسپیس ایکس ۱ تریلیون دلار (۸۴۲ میلیارد یورو) و اکس ای آی ۲۵۰ میلیارد دلار (۲۱۰ میلیارد یورو) ارزشگذاری شد و موجودیتی با ارزش اعلامی ۱.۲۵ تریلیون دلار (۱.۰۵ تریلیون یورو) در آن زمان ایجاد کرد که حضور در حوزه هوش مصنوعی را به سبد اسپیس ایکس افزود.
طبق اظهارنامهای که چهارشنبه گذشته به کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) ارائه شد، شرکت قیمت ثابتی برابر با ۱۳۵ دلار برای هر سهم تعیین کرده و در پی جذب ۷۵ میلیارد دلار (۶۴.۵ میلیارد یورو) با ارزشگذاری حدود ۱.۷۵ تریلیون دلار (۱.۵ تریلیون یورو) است.
خود سازوکار این تصمیم قیمتی به تنهایی قابل توجه است. شرکتهایی که برای عرضه عمومی آماده میشوند معمولا یک بازه قیمتی تعیین میکنند تا تقاضای سرمایهگذاران عدد نهایی را مشخص کند.
اسپیس ایکس کاملا این عرف را کنار گذاشته و پیش از آنکه حتی فرایند معرفی خود به سرمایهگذاران (رودشو) را آغاز کند، قیمت ثابتی منتشر کرده است. بنا بر گزارشهای متعدد، سرمایهگذاران آشنا با این معامله، این عرضه را بیسابقه و متفاوت از هر فرایند عرضه اولیه دیگری توصیف کردهاند؛ امری که با توجه به هدف رکوردشکنی در حجم جذب سرمایه چندان غافلگیرکننده نیست.
گلدمن ساکس رهبری این عرضه را بر عهده دارد و مورگان استنلی، بنک آو امریکا، سیتی گروپ و جیپی مورگان چیس نیز در کنار آن قرار دارند.
اگر اسپیس ایکس مطابق برنامه ۷۵ میلیارد دلار (۶۴.۵ میلیارد یورو) جذب کند، به راحتی رکورد فعلی سرمایه جذب شده از طریق عرضه اولیه را که در اختیار آرامکو سعودی است پشت سر خواهد گذاشت. این غول دولتی نفت عربستان در سال ۲۰۱۹ هنگام عرضه در بورس ریاض ۲۹.۴ میلیارد دلار (۲۵.۳ میلیارد یورو) جذب کرد و بعدتر در سال ۲۰۲۰ وقتی از اختیار فروش مازاد سهام استفاده کرد، سهام بیشتری فروخت.
عرضه اولیه اسپیس ایکس با چنان نیرویی وارد میشود که بازارهای مالی از هماکنون در حال بازچینیشدن در انتظار آن هستند.
ارائهدهندگان شاخص در حال بازنگری قواعد ورود به شاخصهای مرجع هستند؛ نزدک ۱۰۰ و اف تی اس ای راسل تعداد روزهای معاملاتی لازم برای آغاز خرید خودکار سهام را از چند ماه به هفته نخست کاهش دادهاند.
شاخصهای اس اند پی داو جونز پنجشنبه گذشته اعلام کردند: «برای این خانواده شاخص هیچ تغییری در روش فعلی اعمال نخواهد شد» و توضیح دادند که برخلاف دیگران عمل کرده و در عوض در پی حفاظت از سرمایهگذاران هستند.
شرکتهای سرمایهگذاری غیرفعال در حال اجرای مدلهایی برای برآورد جریانهای خودکار خریدی هستند که با ورود این سهم به شاخصها فعال خواهد شد، ناشران صندوقهای قابل معامله (ETF) برای راهاندازی محصولات تازه پیرامون این عرضه اولیه شتاب گرفتهاند و بانکها سرمایه مورد نیاز مشتریان برای مشارکت در این عرضه را کاهش دادهاند.
برای مثال، فیدلیتی حداقل موجودی حساب برای مشارکت در این عرضه اولیه را که پیشتر تا ۵۰۰ هزار دلار (۴۳۰.۵ هزار یورو) بود، به تنها ۲ هزار دلار (۱.۷ هزار یورو) کاهش داده است.
گزارش شده است که ایلان ماسک میکوشد از همان ابتدا تا ۳۰ درصد از سهام را برای سرمایهگذاران خرد کنار بگذارد و به این ترتیب دسترسی بیسابقهای برای آنها فراهم کند. در عرضههای اولیه شرکتهای بزرگ، خریداران خرد معمولا تنها ۵ تا ۱۰ درصد سهام عرضهشده را دریافت کردهاند.
اسپیس ایکس مشارکت سرمایهگذاران خرد را یک اولویت توصیف کرده و خریداران احتمالی را به فهرستی از کارگزاریها شامل سو فای، رابینهود، ای ترید، شواب و فیدلیتی ارجاع داده است.
ماسک در پی آن است که نقدینگی را از هر منبع ممکن گرد آورد، در حالی که اسپیس ایکس در اسناد ریسک خود هشدار داده است مشارکت گسترده سرمایهگذاران خرد میتواند به معاملات نوسانی منجر شود.
اوپن ای آی و انثروپیک پشت سر آن در صف عرضه قرار میگیرند
در صف انتظار، انثروپیک و اوپن ای آی قرار دارند؛ دو بازیگر مسلط در رقابت برای ساخت نسل بعدی مدلهای هوش مصنوعی.
انثروپیک، شرکتی که خانواده سامانههای هوش مصنوعی کلود را توسعه میدهد، دوشنبه گذشته و تنها چند روز پس از آنکه دور تامین مالی سری اچ به ارزش ۶۵ میلیارد دلار (۵۶ میلیارد یورو) را با ارزشگذاری ۹۶۵ میلیارد دلاری (۸۳۱ میلیارد یورو) پس از تزریق سرمایه به پایان رساند، به صورت محرمانه پرونده عرضه اولیه خود را به SEC ارائه کرد.
این دور، برای نخستین بار ارزشگذاری خصوصی انثروپیک را از اوپن ای آی فراتر برد.
گفته میشود بانکداران برای عرضه عمومی، ارزشگذاری انثروپیک را حوالی ۱ تریلیون دلار (۸۶۱ میلیارد یورو) در نظر گرفتهاند؛ رقمی که بخشی از آن بر پایه نرخ درآمد سالانه حدود ۴۷ میلیارد دلار (۴۰.۴ میلیارد یورو) در ماه مه است که به گفته شرکت، جهشی تند نسبت به حدود ۱۰ میلیارد دلار (۸.۶ میلیارد یورو) در سال گذشته محسوب میشود.
اوپن ای آی، خالق چت جیپیتی و یکی از پیشروترین توسعهدهندگان هوش مصنوعی جهان، اواخر مه ۲۰۲۶ به صورت محرمانه و با مشاوره گلدمن ساکس و مورگان استنلی مدارک خود را ثبت کرد.
به گزارشهای متعدد، این شرکت در مارس ۲۰۲۶ با ارزشگذاری خصوصی ۸۵۲ میلیارد دلاری (۷۳۳.۷ میلیارد یورو) موفق به جذب ۱۲۲ میلیارد دلار (۱۰۵ میلیارد یورو) شد.
تحلیلگران میگویند اوپن ای آی به دنبال ارزشگذاری عمومی بین این رقم و ۱ تریلیون دلار (۸۶۱ میلیارد یورو) است؛ با پنجرهای برای عرضه احتمالی از اوایل سپتامبر و برنامه جذب حداقل ۶۰ میلیارد دلار (۵۱.۶ میلیارد یورو).
در مجموع، انتظار میرود اسپیس ایکس، انثروپیک و اوپن ای آی طی چند ماه تا ۴ تریلیون دلار (۳.۴۴ تریلیون یورو) به ارزش بازار بیفزایند و بنا بر برآوردهای گلدمن ساکس، مجموع سرمایهای که از بازار جذب میکنند میتواند از ۲۰۰ میلیارد دلار (۱۷۲.۲ میلیارد یورو) فراتر رود.
آزمایشی بیسابقه برای بازار؟
برای درک بزرگی ارقام، کافی است بدانیم گلدمن ساکس پیشتر پیشبینی کرده بود کل بازار عرضه اولیه سهام در آمریکا در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۶۰ میلیارد دلار (۱۳۷.۷ میلیارد یورو) جذب کند.
سه عرضه یادشده، اگر نزدیک اهداف خود انجام شوند، به تنهایی از این رقم فراتر خواهند رفت.
بر اساس دادههای شرکت پژوهشی رنسانس کپیتال که در عرضههای اولیه تخصص دارد، مجموع سرمایه جذب شده در کل بازار عرضه اولیه آمریکا از ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ حدود ۴۶۹ میلیارد دلار (۴۰۳.۸ میلیارد یورو) بوده است.
این سه شرکت ظرف چند ماه تقریبا نیمی از آن رقم را مطالبه میکنند.
با این حال، یک جزئیات فنی مهم تا حدی فشار فوری بر بازارها را کاهش میدهد.
ارائهدهندگان شاخص سهام از جمله نزدک و اف تی اس ای راسل، شرکتهای تازهوارد را بر اساس ارزش کل آنها وزن نمیکنند، بلکه معیار «سهام شناور آزاد» را ملاک قرار میدهند؛ یعنی تنها سهامی که واقعا برای معامله عمومی عرضه شده است.
برای مثال، اسپیس ایکس در ابتدا حدود ۴ درصد از کل سهام خود را عرضه میکند؛ به این معنا که وزن اولیه آن در شاخصهای مرجع کسری از یک درصد خواهد بود. بنابراین صندوقهای غیرفعالی که این شاخصها را دنبال میکنند، مجبور نخواهند بود فورا خریدهای بزرگی انجام دهند.
این نگاه را سیتی نیز تایید میکند. جیپی کوویلو، تحلیلگر این بانک، هفته گذشته در یادداشتی برای سرمایهگذاران نوشت: «این موج عرضههای بسیار بزرگ در مقایسه تاریخی عظیم به نظر میرسد، اما ما معتقدیم بازار میتواند آن را جذب کند» و افزود که «وزن اولیه این سهام در شاخصها احتمالا محدود خواهد بود و تنها به تدریج افزایش مییابد».
مورگان استنلی که در عرضه اوپن ای آی نیز هممشاور است، نسبت به چشمانداز کلی بازار دیدگاهی مشابه و نسبتا خوشبینانه دارد.
ادی مولوی، همرئیس جهانی بازارهای سرمایه سهام در این بانک، فضای کنونی را چنین توصیف کرد: «فعالیت عرضه اولیه در بسیاری از بخشها در حال افزایش است؛ محرک آن تمرکز سرمایهگذاران بر روندهای بلندمدت ساختاری است» و به طور مشخص به توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی و فناوریهای هوافضا و فضا به عنوان دو نیروی اصلی که صف عرضهها را دگرگون کردهاند اشاره کرد.
قراردادهای عدم فروش (لاکآپ) این روند را بیشتر هم طولانی میکند. بخش عمده سهام در اختیار مدیران و سرمایهگذاران اولیه اسپیس ایکس دستکم برای یک سال قابل فروش نیست و انتظار میرود مقررات مشابهی برای انثروپیک و اوپن ای آی نیز اعمال شود.
بنابراین، وزن کامل این عرضهها بر بازارهای عمومی در طول چند سال و نه چند هفته نمایان خواهد شد و تا حدی در برابر شوک ناگهانی نقدینگی که محل نگرانی بوده است، ضربهگیر ایجاد میکند.
توجیه ارزشگذاریهای تریلیون دلاری
آنچه همچنان محل تردید است این است که آیا ارزشگذاریهایی که این شرکتها به دنبال آن هستند با واقعیت عملکرد کسبوکارهایشان قابل توجیه است یا نه.
هیچ یک از این سه شرکت به معنای متعارف سودآور نیستند. پیشبینیهای داخلی اوپن ای آی نشان میدهد این شرکت تنها در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۴ میلیارد دلار (۱۲ میلیارد یورو) زیان خواهد داد و انثروپیک نیز حاشیه سود عملیاتی حدود ۵ درصدی برای سهماهه دوم در نظر گرفته است؛ حاشیهای بسیار نازک برای شرکتی که به دنبال ارزشگذاری نزدیک به ۱ تریلیون دلار (۸۶۱ میلیارد یورو) است.
مطالعاتی که عملکرد عرضههای اولیه از ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۴ را پیگیری کردهاند نشان میدهد شرکتهایی که با ارزشگذاری بیش از ۴۰ برابر درآمد خود وارد بورس شدهاند در سه سال بعد از بازارهای گستردهتر عقب ماندهاند.
اسپیس ایکس در ارزشگذاری پیشنهادی ۱.۷۵ تریلیون دلاری (۱.۵ تریلیون یورو) با بیش از ۹۰ برابر درآمد سال ۲۰۲۵ خود، معادل ۱۸.۷ میلیارد دلار (۱۶.۱ میلیارد یورو)، معاملاتش را آغاز خواهد کرد؛ رقمی که در اظهارنامه ارائه شده به SEC افشا شده است.
پاسخ مخالفان این دیدگاه بر چیزی استوار است که اندازهگیری آن دشوارتر است؛ این امکان که بهکارگیری هوش مصنوعی واقعا بهرهوری را چنان متحول کند که چارچوبهای متعارف ارزشگذاری را دگرگون سازد.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در گزارش چشمانداز اقتصادی خود که این ماه منتشر شد، تجارت مرتبط با هوش مصنوعی را یکی از ستونهای اصلی رشد جهانی در سال ۲۰۲۵ دانسته و اشاره کرده است که حجم بالای تجارت محصولات مرتبط با هوش مصنوعی به رشد ۵ درصدی تجارت کالایی در سال گذشته کمک کرده و این اثر بهویژه در اقتصادهای آسیایی پررنگ بوده است.
این سازمان همچنین سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی را یکی از مهمترین ریسکهای صعودی برآوردهای رشد جهانی معرفی کرده و تاکید کرده است: «اثر این سرمایهگذاریها بر رشد اقتصادی میتواند در صورتی که چنین مخارجی به بهبود پایدار بهرهوری کل اقتصاد منجر شود، تشدید شود».
OECD در ادامه یادآور میشود اعتماد سرمایهگذاران به دستاوردهای بهرهوری ناشی از هوش مصنوعی به حفظ ارزشگذاریهای مطلوب بازار و شرایط اعتباری مساعد کمک کرده، حتی در حالی که تنشهای ژئوپلیتیکی بر احساسات بازار سایه انداخته است.
این یک تایید نهادی مهم بر فرضیهای است که پشت این ارزشگذاریها قرار دارد، هرچند OECD با احتیاط یادآور میشود: «دامنه و زمانبندی افزایش بهرهوری ناشی از پذیرش هوش مصنوعی بسیار نامطمئن است».
با این همه، برخی تحلیلگران و مدیران صندوق به منتقدان ارزشگذاری فعلی اسپیس ایکس تبدیل شدهاند. برای مثال، شرکت پژوهشی سرمایهگذاری مورنینگ استار ارزش اسپیس ایکس را کمتر از نیمی از سرمایه بازاری ۱.۷۵ تریلیون دلاری (۱.۵ تریلیون یورو) که این شرکت در عرضه اولیه به دنبال آن است برآورد میکند.
این شرکت در یادداشتی نوشت: «ما معتقدیم سرمایهگذاران بلندمدتی که مشتاق مشارکت در تلاشها و موفقیتهای احتمالی آینده اسپیس ایکس هستند، فرصتهایی خواهند داشت که با حاشیه امنیت بیشتری نسبت به آنچه عرضه اولیه فراهم میکند وارد شوند».
معامله بر سر هوش مصنوعی هنوز آزمون خود را پس نداده است، اما آنقدر باورپذیر است که برخی از بزرگترین شرکتهای جهان، از جمله آمازون، انویدیا و سافتبنک که هر سه در دور تامین مالی مارس اوپن ای آی شرکت کردند، از هماکنون شرطهای بسیار بزرگی روی آن بستهاند.
آنچه مسلم است این است که ماههای پیش رو یکی از تاثیرگذارترین آزمونهای فشار را که بازارهای سهام عمومی تاکنون تجربه کردهاند رقم خواهد زد. اگر عرضه اولیه اسپیس ایکس با لغزش همراه شود، پیامد آن تنها متوجه سهامداران خود شرکت نخواهد بود.
شرکتهای مرتبط با هوش مصنوعی در حال حاضر حدود دو پنجم از مجموع ارزش شاخص اس اند پی ۵۰۰ را تشکیل میدهند.
عرضه ناموفق هر یک از این سه شرکت به ناگزیر بحث گستردهتری را درباره این که آیا ارزشگذاریهای حوزه هوش مصنوعی به طور کلی از شواهد موجود جلو افتادهاند یا نه، برخواهد انگیخت.