گزارش جدید چشمانداز بازارهای کالایی بانک جهانی پیشبینی میکند امسال به دلیل جنگ ایران قیمت انرژی ۲۴ درصد بالا میرود و زنجیرههای تامین جهانی شوک تاریخی میبینند.
بانک جهانی در تازهترین گزارش «چشمانداز بازارهای کالا» که روز سهشنبه منتشر شد پیشبینی کرده است که امسال قیمت انرژی ۲۴ درصد افزایش مییابد، زیرا جنگ ایران و انسداد تنگه هرمز شوک تاریخی به بازارهای جهانی وارد کرده است.
آگهی
آگهی
این افزایش پیشبینیشده بزرگترین جهش قیمت انرژی از زمان تهاجم همهجانبه روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ محسوب میشود و خطر آن میرود که تورم بالا را تثبیت کند و پیشرفت اقتصادی در کشورهای در حال توسعه را متوقف کند.
به گفته این گزارش، بازارهای جهانی کالا پرنوسانترین دوره چهار سال اخیر را تجربه میکنند و انتظار میرود قیمت انرژی و کود شیمیایی در سال ۲۰۲۶ پیشتاز افزایش گسترده ۱۶ درصدی هزینه کلی کالاها باشند.
بیثباتی در منطقه تا کنون به بزرگترین اختلال ثبتشده در عرضه نفت منجر شده است و در اوج بحران تولید جهانی بیش از ۱۰ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.
گرچه برخی قیمتها از اوج اولیه خود عقب نشستهاند، اما تداوم اثر حملات به زیرساختها و گلوگاههای حملونقل دریایی در تنگه هرمز باعث خواهد شد هزینه انرژی در آینده قابل پیشبینی در سطوح بالا باقی بماند.
به گفته تحلیلگران، آشفتگی کنونی عملا روند نزولی قیمت کالاها در سال گذشته را معکوس کرده و به ایجاد وضعیت رکود تورمی انجامیده است که مدیریت نرخ بهره را برای بانکهای مرکزی دشوار میکند.
آیهان کوزه، معاون ارشد اقتصادی بانک جهانی، گفت دولتها باید در برابر وسوسه حمایت مالی گسترده و غیرهدفمند که میتواند بازارها را دچار اختلال کند مقاومت کنند و در عوض تمرکز خود را بر کمکهای موقت به آسیبپذیرترین خانوارها برای عبور از ماههای پیش رو در فضای عدم قطعیت اقتصادی بگذارند.
بازار نفت و گاز در مرکز طوفان
مهمترین عامل بیثباتی فعلی بازارها اختلال بیسابقه در مسیرهای کشتیرانی در خاورمیانه است.
تنگه هرمز، گذرگاه حیاتی دریایی که حدود ۲۰ درصد تجارت جهانی نفت خام حملشده با کشتی از آن عبور میکند، در جریان جنگ عملا شاهد توقف تردد بوده است.
بر اساس برآورد بانک جهانی، متوسط قیمت نفت خام برنت در سال ۲۰۲۶ اکنون ۸۶ دلار برای هر بشکه پیشبینی میشود که جهشی چشمگیر نسبت به متوسط ۶۹ دلاری سال ۲۰۲۵ است.
این پیشبینی بر این فرض استوار است که شدیدترین اختلالها تا ماه مه رو به کاهش میگذارد و حجم جابهجایی دریایی تا پایان سال به تدریج به سطح پیش از جنگ باز میگردد.
در زمان تنظیم این گزارش، نفت شاخص امریکا، وست تگزاس اینترمدیت (WTI)، بیش از ۱۰۲ دلار برای هر بشکه و نفت برنت، شاخص بینالمللی، برای نخستین بار در سه هفته گذشته بالای ۱۱۰ دلار معامله میشد.
امارات متحده عربی همچنین روز سهشنبه اعلام کرد که از اول مه از اوپک و ائتلاف اوپک پلاس خارج میشود. وزیر انرژی امارات گفت این تصمیم در چارچوب بازطراحی راهبرد انرژی کشور برای «کمک به پاسخگویی به تقاضای در حال تغییر» اتخاذ شده و وعده داد تولید نفت به طور تدریجی افزایش یابد.
هنوز روشن نیست که آیا عرضه اضافی به کاهش قیمتها کمک خواهد کرد یا کاهش هماهنگی میان تامینکنندگان بزرگ نفت در بحبوحه بحران در نهایت به زیان بازار تمام میشود.
بانک جهانی هشدار میدهد که اگر جنگ طولانیتر شود یا بازیگران بیشتری را در منطقه درگیر کند، فشار بر قیمتها تنها تشدید خواهد شد. حتی در سناریوی پایه کنونی نیز این شوک موجهای قابل توجهی در دیگر بخشهای انرژی ایجاد کرده است.
این مطالعه نشان میدهد نوسانهای بازار نفت مستقیما بر شاخصهای گاز طبیعی و گاز طبیعی مایع (الانجی) اثر میگذارد، زیرا کشورها برای تامین منابع جایگزین انرژی رقابت میکنند.
اتحادیه اروپا از زمان آغاز جنگ ایران تاکنون بیش از ۲۷ میلیارد یورو هزینه اضافی برای واردات سوختهای فسیلی پرداخت کرده است. آژانس بینالمللی انرژی این وضعیت را بزرگترین تهدید امنیت انرژی در تاریخ توصیف میکند.
انتظار میرود افزایش هزینه سوخت رشد جهانی را کند کند و پیامدهای جدی برای اشتغالزایی و توسعه صنعتی در اقتصادهای نوظهور و پیشرفته به همراه داشته باشد.
صندوق بینالمللی پول این ماه پیشبینی خود از رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ را با کاهش ۰.۲ واحد درصدی به ۳.۱ درصد رساند و برآورد رشد منطقه یورو را نیز از ۱.۴ به ۱.۱ درصد پایین آورد.
این جنگ همچنین برآورد صندوق از تورم جهانی را به ۴.۴ درصد افزایش داده است و این نهاد هشدار میدهد در صورتی که نوسانهای بازار انرژی تا سال ۲۰۲۷ ادامه یابد، سناریوی وخیمی محتمل است که در آن رشد جهانی ممکن است تا ۲ درصد سقوط کند.
نوسان ژئوپلیتیکی و اثرات سرایتی
بخش ویژهای در گزارش بانک جهانی به تاثیر نامتوازن ریسکهای ژئوپلیتیکی بر ثبات بازارها میپردازد. این تحلیل نشان میدهد نوسان قیمت نفت در دورههایی که تنشها رو به افزایش است تقریبا دو برابر دورههای آرامتر است.
به طور مشخص، این مطالعه نشان میدهد کاهش ۱ درصدی تولید جهانی نفت بر اثر شوکهای ژئوپلیتیکی به طور متوسط قیمتها را حدود ۱۱.۵ درصد بالا میبرد.
این شوکها اثر سرایتی قدرتمندی دارند، به طوری که تاثیر آنها بر دیگر بازارهای کالا حدود ۵۰ درصد بیشتر از شرایط عادی است.
بر اساس این گزارش، افزایش ۱۰ درصدی قیمت نفت ناشی از یک شوک ژئوپلیتیکی باعث میشود حدود یک سال بعد قیمت گاز طبیعی در اوج خود ۷ درصد و قیمت کود شیمیایی بیش از ۵ درصد بالاتر رود.
این اثرهای تاخیری به این معناست که حتی اگر درگیریهای خاورمیانه در کوتاهمدت پایان یابد، اقتصاد جهانی احتمالا تا مدتها در سال آینده نیز فشارهای تورمی ناشی از آن را احساس خواهد کرد.