نگرانی از هوش مصنوعی در حال دگرگون کردن چشمانداز صنعت نرمافزار است. آنچه با فروش گسترده سهام در آمریکا آغاز شد، اکنون به چالشی جدی برای غولهای فناوری اروپا تبدیل شده است.
بخش نرمافزار بدترین ریزش بازار خود را از دوران اوج بحران مالی ۲۰۰۸ تجربه میکند، اما این بار جرقه سقوط نه ورشکستگی بانکها، بلکه هوش مصنوعی است.
آگهی
آگهی
شاخص نرمافزار آمریکا در ماه ژانویه ۱۴.۵ درصد افت کرد؛ بدترین عملکرد ماهانه از اکتبر ۲۰۰۸. این ریزش در اوایل فوریه شتاب گرفت و در کمتر از دو هفته، ۱۰ درصد دیگر پایین رفت.
در قلب این سقوط، نگرانی رو به رشد سرمایهگذاران قرار دارد. بسیاری میترسند ابزارهای هوش مصنوعی نه تنها محصولات نرمافزاری موجود را تقویت نکنند، بلکه بخشهایی از مدلهای کسبوکار اشتراکی را که بیش از یک دهه موتور رشد این صنعت بودهاند فرسوده کنند.
از محبوبهای هوش مصنوعی تا ترمزهای بازار
در ایالات متحده، برخی از ستارگان سابق این بخش با چرخشی چشمگیر روبهرو شدهاند.
یونیتی سافتور که ابزارهایی برای توسعهدهندگان بازیهای ویدئویی فراهم میکند، گروه امنیت سایبری رپید۷ و پلتفرم تعامل با مشتری بریز، هر کدام از ابتدای سال تاکنون بیش از نیمی از ارزش بازار خود را از دست دادهاند.
حتی غولها هم در امان نماندهاند. سهام پالانتیر که مدتها به عنوان شاخصی برای سهام هوش مصنوعی دیده میشد، در کنار بازیگران باسابقه سازمانی مثل سیلزفورس، اینتویت و سرویس ناو، از ابتدای سال حدود ۳۰ درصد سقوط کرده است.
یکی از محرکهای اصلی ریزش اخیر، رونمایی آنتروپیک در ژانویه از افزونههای سازمانی جدید برای دستیار هوش مصنوعی کلود بود.
این اعلام ناگهان سرمایهگذاران را وادار کرد یک پرسش ناراحتکننده را مطرح کنند: اگر هوش مصنوعی بتواند کار این پلتفرمهای نرمافزاری را انجام دهد، اساسا چه نیازی به خود این پلتفرمها هست؟
وقتی آمریکا عطسه میکند، اروپا سرما میخورد
ارزش کل بخش نرمافزار در اروپا حدود ۳۰۰ میلیارد یورو برآورد میشود که به شدت در چند شرکت بزرگ متمرکز است.
این تمرکز باعث میشود هر درصد افت، هم محسوستر و هم دردناکتر باشد.
گروه فناوری پرچمدار آلمان، اسایپی، با ارزش بازاری حدود ۲۰۰ میلیارد یورو، به فاصله زیاد بزرگترین شرکت نرمافزاری اروپا است.
سهام اسایپی از ابتدای سال تاکنون حدود ۲۰ درصد و نسبت به اوج خود در فوریه ۲۰۲۵ حدود ۴۰ درصد پایین آمده است.
این شرکت تنها در یک سال گذشته از نظر ارزش بازار ۱۸۸ میلیارد یورو آب رفته؛ رقمی معادل تقریبا نیمی از ارزش فعلی آن.
آنچه از خود عدد هم نگرانکنندهتر است روند آن است: اسایپی در آستانه نهمین ماه متوالی افت قرار دارد؛ رخدادی که در بیش از ۳۰ سال معامله سهام این شرکت سابقه نداشته است.
برای شرکتی که سالها به عنوان یکی از ستونهای مقاومت فناوری اروپا شناخته میشد، این نمادگرایی بسیار معنادار است.
شرکت فرانسوی داسو سیستم که به خاطر پلتفرمهای طراحی و مهندسی سهبعدی مورد استفاده در هوافضا و تولید صنعتی شناخته میشود، با ارزش بازاری حدود ۲۴ میلیارد یورو در رتبه دوم شرکتهای نرمافزاری بورسی اروپا قرار دارد.
سهام این شرکت از ابتدای سال تاکنون حدود ۲۵ درصد سقوط کرده و در مسیر پنجمین ماه پیاپی افت است؛ طولانیترین روند نزولی از سال ۲۰۱۶.
در رتبه سوم، گروه سِیج قرار دارد. این عرضهکننده بریتانیایی نرمافزار حسابداری از ابتدای سال حدود ۲۵ درصد کاهش یافته که ۱۷ درصد آن تنها در ماه فوریه رقم خورده و سهام را در مسیر ضعیفترین عملکرد ماهانه از ژوئیه ۲۰۰۲ قرار داده است.
گروه اطلاعات و تحلیل بریتانیایی رلکس نیز اوایل ماه جاری با افت تند ۱۷ درصدی در یک جلسه معاملاتی روبهرو شد؛ شدیدترین کاهش روزانه از ۱۹۸۸، و اکنون در مسیر ثبت احتمالی بدترین ماه تاریخ خود قرار دارد.
ضعیفترین سهام نرمافزاری اروپا در سال ۲۰۲۶
اگر غولهای نرمافزاری اروپا زیر فشارند، شرکتهای متوسط فشار را به مراتب شدیدتر احساس میکنند.
شرکتهای کوچکتر معمولا پایگاه مشتری محدودتر و منابع درآمدی کمتنوعتری دارند؛ به همین دلیل تغییر احساس بازار میتواند به نوسانهای تندتر قیمت سهام آنها منجر شود.
شرکت فرانسوی سایدتریید که از هوش مصنوعی برای کمک به مدیریت فرایندهای سفارش تا وصول وجه استفاده میکند، از ابتدای سال نزدیک به ۵۰ درصد افت کرده و به این ترتیب بیشترین ضربه را در میان سهام نرمافزاری اروپا خورده است.
لیم تکنالوجیز سوئد، عرضهکننده نرمافزارهای مدیریت ارتباط با مشتری با تمرکز بر منطقه نوردیک، تقریبا ۳۸ درصد پایین آمده، در حالی که سیبرین دانمارک که به خاطر پلتفرمهای دیجیتال مورد استفاده در نهادهای دولتی شناخته میشود، حدود ۳۵ درصد ارزش خود را از دست داده است.
گروه لینک موبیلیتی نروژ که پلتفرمهای ارتباطی و پیامرسانی برای کسبوکارها فراهم میکند و شرکت اسمارتکرفت که ابزارهای مبتنی بر رایانش ابری برای صنعت ساختوساز ارائه میدهد، هر کدام حدود ۳۲ درصد سقوط کردهاند.
گروه فرانسوی ۷۴سافتور که در مدیریت رابطهای برنامهنویسی (API) و یکپارچهسازی مالی دیجیتال تخصص دارد نیز کاهش مشابهی را ثبت کرده است.
وحشت نرمافزاری یا فقط بازقیمتگذاری بازار؟
بحث میان کارشناسان، بازتابی از همین عدم قطعیت در بازار است.
جنسن هوانگ مدیرعامل انویدیا، این تصور که هوش مصنوعی جایگزین نرمافزار میشود را «غیرمنطقیترین چیز در دنیا» خوانده و استدلال میکند هوش مصنوعی سیستمهای موجود را تقویت میکند نه این که آنها را از میان بردارد.
شرکت ودموش سکیوریتیز اعلام کرده بازارها در حال قیمتگذاری بر اساس «سناریوی آخرالزمانی» هستند که با واقعیت بنگاهها همخوان نیست و یادآور شده که شرکتها یکشبه زیرساختهای نرمافزاری خود را کنار نخواهند گذاشت.
استراتژیستهای جیپی مورگان نیز به طور مشابه گفتهاند سرمایهگذاران در حال تنزیل سناریوهای اختلال در بدترین حالت ممکن هستند؛ سناریوهایی که بعید است در کوتاهمدت عملی شوند.
اد یاردنی سرمایهگذار باسابقه والاستریت گفته بازارها از «نشئه هوش مصنوعی به هراس از هوش مصنوعی» رسیدهاند و تاکید میکند هرچند ارزشگذاریها در این صنعت اکنون جذابتر به نظر میرسد، اما انتظارات سودآوری شاید هنوز به طور کامل بازتابدهنده کند شدن احتمالی رشد شرکتهای نرمافزاری نباشد.
در عین حال، دیگران جانب احتیاط را گوشزد میکنند. بن اسنایدر استراتژیست گلدمن ساکس هشدار داده خطر «ریسک نزولی بلندمدت» وجود دارد و صنایع دیگر از جمله روزنامهها و دخانیات را مثال زده که در گذشته شدت تغییرات ساختاری را دستکم گرفته بودند.
این کارشناس به یک چرخش بنیادین در بازار اشاره میکند؛ چرخشی که در آن سرمایهگذاران با سرعت از سهام نرمافزاری در معرض هوش مصنوعی خارج میشوند و سرمایه خود را به سمت بخشهای چرخهای و ارزشی که پیوند نزدیکتری با «اقتصاد واقعی» دارند منتقل میکنند.
از اینجا به بعد چه میشود؟
پرسش اصلی این است که آیا این وضعیت، بازقیمتگذاری لازم بخشی است که سالها از ارزشگذاریهای بالا سود برده، یا آغاز مرحلهای ساختاریتر از بازتنظیم بازار تحت تاثیر هوش مصنوعی.
برای سرمایهگذاران، ریزش کنونی فراتر از گزارشهای فصلی سود و زیان یا انتظار برای نرخ بهره است. این وضعیت بازتاب تردیدی عمیقتر درباره این است که در اقتصاد مبتنی بر هوش مصنوعی، ارزش چگونه ایجاد و چگونه تصاحب خواهد شد.
اگر ابزارهای هوش مصنوعی نیاز به لایههای متعدد نرمافزارهای سازمانی را کاهش دهند، حاشیه سود و قدرت قیمتگذاری میتواند تحت فشار قرار گیرد.
اما اگر هوش مصنوعی بهرهوری را درون پلتفرمهای موجود بالا ببرد، ممکن است اصلاح امروز بیش از حد بوده باشد.
تجربه تاریخی نشان میدهد گذارهای فناورانه به ندرت یک بخش کامل را از بین میبرند؛ بیشتر، سلسلهمراتب رقابتی را دوباره میچینند.
برخی شرکتها احتمالا قدرتمندتر از گذشته از این دوره بیرون میآیند و برخی دیگر ممکن است در دفاع از حاشیه سود یا حتی در حفظ جایگاه خود در بازار دچار مشکل شوند.
صنعت نرمافزار یکشبه ناپدید نمیشود، اما احتمال زیاد برندگان و بازندگان آن با آنچه در دهه گذشته میشناختیم تفاوت چشمگیری خواهند داشت.