کارشناسان میگویند پس از لطمه شدید موجهای گرما و خشکسالی، تولید اکنون در حال بازگشت به سطحهای عادیتر است.
در سالهای اخیر قیمت مصرفکننده روغن زیتون بهطور چشمگیری افزایش یافته و بین ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ در مجموع ۷۸ درصد بالا رفته است. در سال ۲۰۲۵ این قیمتها در کل اتحادیه اروپا ۲۳ درصد کاهش یافت؛ نخستین افت پس از چهار سال پیاپی افزایش، به گزارش یورواستات. این کاهش در شماری از کشورها، بهویژه تولیدکنندگان اصلی، بیشتر بوده است.
حال چرا پس از یک دوره افزایش تند، قیمت روغن زیتون در سراسر اروپا رو به کاهش گذاشته است و در کدام کشورها افت قیمت شدیدتر بوده است؟
چند سال افزایش قیمت
قیمتها در سال ۲۰۲۱ معادل ۴.۱ درصد، در ۲۰۲۲ حدود ۱۴.۵ درصد، در ۲۰۲۳ برابر با ۳۴.۴ درصد و در ۲۰۲۴ نیز ۳۲.۲ درصد افزایش یافت.
بررسی تغییرات ماهانه نسبت به ماه مشابه سال قبل نشان میدهد که تورم قیمت روغن زیتون از اوایل ۲۰۲۱ در چندین ماه در اتحادیه اروپا از ۵۰ درصد هم فراتر رفته است.
در مارس ۲۰۲۴ این نرخ به ۵۲.۴ درصد رسید. در چند ماه از اواخر ۲۰۲۳ نیز بالای ۵۰ درصد بود.
ماریانا ماتوش، دبیرکل «کاسا دو ازیت»، انجمن روغن زیتون پرتغال، به یورونیوز بیزنس گفت: «به دلیل کمبود تولید در دو فصل پیشین (از ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴) که در پی خشکسالی کمسابقه در سراسر حوضه مدیترانه، بهویژه در اسپانیا، و همچنین سطح پایین ذخایر رخ داد، تنها راه تنظیم بازار افزایش قیمتها بود.»
سقوط شدید تولید
آمارهای شورای بینالمللی زیتون (IOC) از سقوط تند تولید روغن زیتون در اتحادیه اروپا طی فصلهای اخیر حکایت دارد. تولید در فصل ۲۳-۲۰۲۲ حدود ۳۹ درصد کاهش یافت و از ۲.۲۷ میلیون تن در فصل ۲۲-۲۰۲۱ به ۱.۳۹ میلیون تن رسید.
در فصل ۲۴-۲۰۲۳ تولید تا ۱.۵۵ میلیون تن بهبود یافت اما همچنان بهطور محسوسی پایینتر از میانگین بود.
آمارهای اولیه حاکی است که در فصل ۲۵-۲۰۲۴ تولید به حدود ۲ هزار و ۱۱۰ هزار تن، یعنی تقریبا ۲.۱۱ میلیون تن، میرسد. پیشبینی میشود در فصل ۲۶-۲۰۲۵ اندکی پایینتر از این سطح بماند.
شورای بینالمللی زیتون تاکید کرده است که موج گرمای تابستان ۲۰۲۲ کشورهای اصلی تولیدکننده زیتون در منطقه مدیترانه را بهشدت تحت تاثیر قرار داد.
یک سخنگوی شورای بینالمللی زیتون به یورونیوز بیزنس گفت: «در هر بازاری، نوسان عرضه فشارهای متناسب کاهشی یا افزایشی بر قیمتها ایجاد میکند.»
اسپانیا بزرگترین تولیدکننده روغن زیتون در اتحادیه اروپاست و در فصل گذشته بیش از ۶۵ درصد تولید این اتحادیه را به خود اختصاص داده است.
در میان ۳۵ کشور اروپایی، اسپانیا در سال ۲۰۲۵ بزرگترین کاهش قیمت مصرفکننده روغن زیتون را با افت ۳۸.۹ درصدی ثبت کرده است. پس از آن، یونان با کاهش ۲۹.۲ درصدی و پرتغال با ۲۴ درصد قرار دارند. این سه کشور تنها کشورهایی هستند که در آنها قیمتها بیش از متوسط اتحادیه اروپا پایین آمده است.
در میان چهار اقتصاد بزرگ اتحادیه اروپا، فرانسه کمترین کاهش را تجربه کرده است، در حالی که در ایتالیا و آلمان قیمتها با شدت بیشتری پایین آمده است.
در مقابل، بیشترین رشد قیمت در آلبانی ثبت شده و پس از آن رومانی قرار دارد.
ترکیه در آمارهای یورواستات لحاظ نشده است. بر اساس دادههای آماری ترکیه، قیمت سایر روغنهای خوراکی از جمله روغن زیتون و روغن آفتابگردان بین دسامبر ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۵ حدود ۳۱ درصد افزایش یافته است.
برداشت ضعیف و هزینههای انرژی
رافائل پیکو آسودو، مدیر انجمن صادرکنندگان روغن زیتون اسپانیا (ASOLIVA)، به یورونیوز بیزنس گفت: «در دو سال گذشته، ترکیب برداشتهای ضعیف پیاپی، کمبود عرضه و هزینههای انرژی، قیمت مصرفکننده را به سطوح بیسابقه رساند.»
او افزود: «بهبود قابل توجه تولید در فصل ۲۵-۲۰۲۴، بهویژه در جنوب اروپا، به عادی شدن عرضه و کاهش این فشارها کمک کرده و در نتیجه به افت محسوس قیمتها انجامیده است.»
آسودو تاکید میکند که تفاوت میان کشورها تا حد زیادی بازتابدهنده نقش آنها در زنجیره ارزش است. در کشورهای اصلی تولیدکننده مانند اسپانیا، یونان و پرتغال، دسترسی بیشتر به محصول خیلی سریعتر در قیمتهای مبدأ و سپس در قیمت برای مصرفکننده منعکس میشود.
او گفت: «در این بازارها اثر یک برداشت خوب مستقیمتر و مشهودتر است و همین موضوع کاهشهای شدیدتر را توضیح میدهد.»
به گفته ماریانا ماتوش، در کنار افزایش عرضه و بازگشت آن به سطوح میانگین، کاهش تقاضا نیز به پایین آمدن قیمتها دامن میزند. افزایشهای قبلی قیمت باعث کاهش شدید مصرف روغن زیتون شده بود.