یک مطالعه جدید نشان داده است که کاهش یخ دریای زمستانی در دریاهای بارنتس و کارا می‌تواند با خشکسالی بیشتر تابستان در بخش گسترده‌ای از اوراسیا مرتبط باشد.
کاهش یخ دریایی در آب‌های به شدت در حال گرم شدن قطب شمال می‌تواند نشانه هشداردهنده زودهنگام برای وقوع خشکسالی تابستانی در هزاران کیلومتر دورتر، در اروپای شرقی باشد.
آگهی
آگهی
موج‌های گرمای پی‌درپی و بارش ناچیز باعث شد رکوردی تازه ثبت شود؛ به طوری که ۵۲ درصد از اروپا امسال در معرض استرس حرارتی قرار گرفت و زمینه برای خشکسالی شدید و مجموعه‌ای از آتش‌سوزی‌های مرگبار که سراسر قاره را درنوردید، فراهم شد.
چهار رودخانه بزرگ اروپا، لوآر، پو، راین و دانوب، پس از ماه‌ها گرمای بی‌سابقه‌ای که به گفته دانشمندان بدون تغییرات اقلیمی «عملا غیرممکن» بود، تا ماه اوت به پایین‌ترین سطح‌های ثبت‌شده خود رسیدند.
در حالی که ادامه سوزاندن سوخت‌های فسیلی هر سال خطر خشکسالی تابستانی را افزایش می‌دهد، پژوهشگران می‌گویند پیش‌بینی این نوع خشکسالی از پیش می‌تواند به کشورها کمک کند تا «اقدامات کاهش‌دهنده به‌موقع» انجام دهند.
آیا دانشمندان می‌توانند خشکسالی‌های آینده را پیش‌بینی کنند؟
یک مطالعه جدید که در نشریه علمی فرانتیرز این واتر (Frontiers in Water) منتشر شده، نشان داده است کاهش یخ دریایی زمستانی در دریاهای بارنتس و کارا ممکن است با افزایش خشکسالی تابستانی در بخش گسترده‌ای از اوراسیا ارتباط داشته باشد.
این اثرها از شرق رومانی، مولداوی و اوکراین، در امتداد مناطق شمالی دریای سیاه و خزر، تا غرب قزاقستان امتداد می‌یابد.
پژوهشگران به طور خاص بر دریاهای بارنتس و کارا، واقع در شمال سواحل نروژ و روسیه، تمرکز کردند؛ زیرا این آب‌ها از دهه ۱۹۸۰ میلادی تاکنون شاهد برخی از شدیدترین کاهش‌ها در یخ دریایی زمستانی در سراسر قطب شمال بوده‌اند.
اگر برای کاهش انتشار دی‌اکسیدکربن (CO₂) اقدامی صورت نگیرد، هیئت بین‌دولتی تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (IPCC) پیش‌بینی می‌کند که تا پایان همین قرن، دمای سطح دریا در این ناحیه می‌تواند بین ۴ تا ۵ درجه سانتی‌گراد افزایش یابد.
گروه پژوهشی می‌گوید این گرم‌شدن سریع ناشی از چند عامل درهم‌کنش است؛ از جمله ورود آب گرم‌تر اقیانوس اطلس به این منطقه، بازخوردهای محلی مربوط به کاهش یخ دریایی، تغییرات در پوشش ابر و دیگر فرایندهای جوی.
برای آزمودن این فرضیه، دانشمندان داده‌های تاریخی مربوط به یخ دریایی این آب‌ها را از ماه اکتبر تا مارس استخراج کردند. آن‌ها از مجموعه داده ای‌آرای۵ استفاده کردند که محصول مرکز اروپایی پیش‌بینی‌های میان‌مدت هوا (ECMWF) است و با ترکیب مشاهدات با یک مدل هواشناسی، میانگین‌های ماهانه شرایط جوی را از سال ۱۹۴۰ به بعد در سراسر اوراسیا برآورد می‌کند.
آن‌ها شرایط خشکسالی را به طور جداگانه محاسبه کردند و سپس به دنبال مناطقی گشتند که از ماه مه تا سپتامبر به طور غیرعادی خشک بودند؛ وضعیتی که نشان‌دهنده بارش کمتر از حد میانگین یا نیاز بیشتر جو به رطوبت است.
این یافته‌ها با در نظر گرفتن افزایش بلندمدت غلظت دی‌اکسیدکربن در جو تعدیل شد. این کار اهمیت دارد، زیرا هم پوشش یخ دریایی و هم خشکسالی تابستانی در واکنش به گرم‌شدن ناشی از این افزایش تغییر می‌کنند و این امر می‌تواند باعث ایجاد یک «همبستگی کاذب» میان آن‌ها شود.
امواج راسبی چگونه می‌توانند هوای گرم‌تر را به اروپا بیاورند؟
پترو سی. وایدئانو، دکتر و پژوهشگر مرکز برتری تغییرات اقلیمی و اجتماعی در دانشگاه بخارست رومانی، گفت: «در داده‌های ما، پس از زمستان‌هایی با یخ دریایی کمتر در دریاهای بارنتس و کارا، الگوی گردش [جوی] خمیده‌تری بر فراز شمال اقیانوس اطلس و اوراسیا دیده شد که با احتمال تغییر در امواج راسبی سازگار است.»
امواج راسبی که به نام امواج سیاره‌ای نیز شناخته می‌شوند، حرکت‌های عظیم و موج‌وار در اقیانوس یا جو هستند که هزاران کیلومتر در امتداد افقی سیاره کشیده می‌شوند و جریان جتی را خم می‌کنند.
او توضیح داد: «چنین الگوی گردش جوی خمیده می‌تواند هوای نسبتا گرم و خشک را به دالان خشکسالی تازه شناسایی‌شده ما در اوراسیا بیاورد و به وضعیت جوی راکد منجر شود.»
او افزود: «ما همچنین در آن ناحیه ابرهای کمتری مشاهده کردیم، بنابراین نور خورشید بیشتری زمین را گرم می‌کند و این امر می‌تواند خشکسالی را تشدید کند.»