یورونیوز با یک مدیر حوزه دریایی ایرانی درباره خطرات کشتیرانی در تنگه هرمز گفت‌وگو کرده است؛ به گفته این دریانورد با سابقه، تردد در این آبراه از آغاز جنگ تاکنون ۹۰ درصد کاهش یافته و دست کم ۹۵ ملوان کشتی‌های تجاری کشته شده‌اند.
از آغاز جنگ چهل‌روزه تا به امروز، دریانوردان ایرانی در آب‌های جنوب ایران شرایطی به مراتب دشوارتر از قبل را تجربه کرده‌اند؛ چراکه در جنگ دوازده‌روزه، ایالات متحده آمریکا حضور تهاجمی پررنگی نداشت و حملات هوایی اسرائیل هم عمدتا متوجه شهرهای نیمه شمالی ایران بود.
آگهی
آگهی
ولی در هفت ماه و نیم اخیر، به غیر از محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا، یک جنگ سیزده‌روزه نیز منحصرا در مناطق ساحلی جنوب ایران درگرفت.
علاوه بر این، زد و خوردهای متقابل آمریکا و ایران بر سر باز و بسته شدن تنگه هرمز، دریانوردی در جنوب ایران را به شغلی که بوی مرگ می‌دهد بدل کرده است.
در شرایط فعلی، کشتی‌های نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و دریای عمان ترددی ندارند و صرفا کشتی‌ها و سایر شناورهای تجاری و خدماتی ایران که عمدتا متعلق به بخش خصوصی‌اند، در این دو پهنه آبی تردد می‌کنند؛ ترددی آمیخته با ترس و تردید؛ چراکه این شناورهای ایرانی هر آن ممکن است با حمله نیروی دریایی آمریکا مواجه شوند.
دریانوردی در شرایطی که گاه کاملا و گاه نسبتا جنگی می‌شود، طبیعتا کار خطیر و دشواری است و همین یکی از دلایل کاهش رونق دریانوردی در آب‌های جنوبی ایران طی هفت ماه اخیر بوده است.
یک کاپیتان سابق کشتی‌های غیرنظامی ایران که اکنون مدیرعامل یک شرکت راهبری دریایی است، در گفت‌وگو با یورونیوز مشکلات دریانوردان ایرانی در آب‌های جنوبی ایران را تشریح کرد.
وظایف شرکت‌های راهبری دریایی منتوع است و مواردی چون تامین نیروی متخصص، مدیریت فنی کشتی‌ها، مدیریت گواهی‌نامه و استانداردهای کشتی‌ها، کارهای مربوط به ورود و خروج و نظارت بر عملیات تخلیه و بارگیری کشتی‌ها و در مجموع تحقق دریانوردی ایمن و منطبق با کنوانسیون‌های بین‌المللی را در بر می‌گیرد.
۹۵ قربانی در میان دریانوردان غیرنظامی
حامد، پنجاه‌ساله و مدیرعامل یکی از این شرکت‌های راهبری است که به دلیل تامین پرسنل متخصص برای کشتی‌ها و سایر شناورهای ایرانی، اطلاعات دست اول و دقیقی درباره دریانوردی در جنوب ایران در شرایط فعلی دارد.
او درباره تاثیر جنگ بر کار و زندگی دریانوردان جنوب ایران می‌گوید:«در جنگی که از اسفند پارسال آغاز شد، در خیلی از سواحل و آب‌ها، از خرمشهر گرفته که در شمال‌غربی‌ترین نقطه خلیج فارس قرار دارد تا چابهار و کنارک، دریانوردان زیادی شهید[کشته] شدند؛ دریانوردانِ یدک‌کش‌ها و شناورهای تفریحی و مسافربری و باری و حتی لنج‌های صیادی. ولی خبرگزاری‌های رسمی زیاد به این قضیه نپرداختند. دل ما هم برای بچه‌های مدرسه میناب می‌سوزد ولی ای کاش در این گزارش‌ها از عزیزانی هم که در صنعت دریا برای زیرساخت‌های این مملکت تلاش می‌کردند و جانشان را کف دست گرفته بودند، خبری منتشر می‌شد. ما تقریبا نودوپنج دریانورد را، از فرمانده و ملوان گرفته تا سرمهندس و آشپز، از دست دادیم. این شهدا متعلق به کشتیرانی تجاری و خدماتی و صیادی و مسافربری بودند و جزء نیروی دریایی ارتش و سپاه نبودند. بعضی از آن‌ها در شناورهای پشتیبانی سکوهای نفت و گاز فعالیت می‌کردند.»
دونالد ترامپ رئیس جمهوری ایالات متحده بارها ادعا کرده که نیروی دریایی ایران از بین رفته است. ادعایی که در خود آمریکا نیز از سوی برخی تحلیلگران مخالف ترامپ با تشکیک مواجه شده است. حامد، کاپیتان سابق درباره تعداد کشته‌ها و وضعیت تجهیزات نیروی دریایی ایران می‌گوید: «آمار شهدا را خود نیروی دریایی دارد. ناوگان نیروی دریایی تا حد زیادی از بین رفته. حتی در بندرعباس به ناوهایی که در ساحل در حال تعمیر بودند، حمله شد. اما به دلیل شرایط جنگی، آمار انهدام ناوگان نیروی دریایی ایران اعلام نشده و فعلا اعلام هم نخواهد شد.» حامد همچنین حدس می‌زند که «تلفات آمریکا هم خیلی بیشتر از چیزی بوده که خودشان اعلام کرده‌اند.»
محاصره دریایی و بن‌بست تردد به بنادر خارجی
مسئله مهم‌تر در تقابل دریایی ایالات متحده و جمهوری اسلامی، محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا است. حامد درباره میزان موفقیت این محاصره می‌گوید:«الان بسیاری از کشتی‌های ما در جنوب امکان تردد ندارند چون تقریبا شصت درصد کشتی‌های ما تحریم شده‌اند و به همین دلیل اجازه تردد به بنادر خارجی را ندارند. یعنی به بنادر هند و پاکستان و امارات و عمان و کویت و حتی عراق نمی‌توانند بروند. تازه این وضع برای کشتی‌های خصوصی است. کشتی‌های دولتی ایران که تقریبا همگی تحریم شده‌اند. ما مراواداتی با یکی دو کشور داریم و کشتی‌هایی با پرچم ایران می‌روند و می‌آیند ولی فقط تا عمان و امارات می‌توانند تردد کنند. بارهای کوچک حمل می‌کنند. بین هزار تا هشت‌هزار تن. کشتی‌های بزرگ در همین حد هم اجازه تردد ندارند. سمت هند و چین که کشتی‌های کوچک و کشتی‌های بزرگ ما حق حرکت ندارند. کشتی‌های ایرانی به پاکستان هم می‌توانستند بروند اما الان چند روز است که مرزهای دریایی پاکستان نیز به روی ما بسته شده است.»
کوچ دریانوردان به خزر و خاموشی کشتی‌ها در لنگرگاه
این دریانورد باسابقه درباره پیامد جنگ و محاصره دریایی در کار دریانوردان ایرانی گفت:«تقریبا می‌توان گفت چهل درصد دریانوردان از رفتن به دریا در جنوب کشور خودداری می‌کنند و چون در شرایط فعلی تجارت در دریای خزر رونق بیشتری گرفته و واردات گندم و جو و نهاده‌های دامی ما عمدتا از شمال کشور می‌آیند، الان بسیاری از دریانوردان ما روی کشتی‌هایی فعالیت می‌کنند که در دریای خزر تردد می‌کنند. به جز شرکت‌های بزرگ یا دولتی که پرسنل ثابت دارند، مثل شرکت ملی نفتکش ایران و یا شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران، اکثر شرکت‌های خصوصی از استخدام بلندمدت دریانورد امتناع می‌کنند و قراردادهایشان شش‌ماهه یا یکساله است. بسیاری از صاحب‌شناورها چون در این شرایط درآمدی ندارند و مجبور شده‌اند کشتی‌هایشان را بخوابانند، بالطبع نمی‌توانند حقوق پرسنل‌شان را بپردازند. مثلا یک کشتی که باید پانزده نفر پرسنل داشته باشد، الان دو یا سه نفر پرسنل دارد فقط برای اینکه چراغش در لنگرگاه روشن بماند.»
حقوق‌های دلاری در شرایط پرخطر و جهش ۷ برابری کرایه حمل بار
کاهش دریانوردان در جنوب ایران، قاعدتا قیمت فعالیت آن‌ها را افزایش داده است. حامد در خصوص افزایش حقوق و درآمد دریانوردان ایرانی در وضعیت خطیر ماه‌های اخیر این طور توضیح داد:«حقوق این افراد بالاتر رفته تا راضی شوند در این شرایط پرخطر به دریا بروند. حقوق‌ها تقریبا سی تا سی‌وپنج درصد اضافه شده است. البته در بعضی کشتی‌ها که تانکر هستند و مخصوص حمل فرآورده‌های نفتی، حقوق پرسنل تا صددرصد هم اضافه شده است. الان یک ملوان بین پنجاه تا هشتاد میلیون تومان دریافت می‌کند. آشپز بین هشتاد تا نود میلیون تومان. کاپیتان‌ها بین ۱۲۰۰ تا ۳۵۰۰ یا ۴۰۰۰ دلار حقوق می‌گیرند. یک سرمهندس کشتی هم بین ۲۵۰۰ تا ۳۵۰۰ دلار حقوق می‌گیرد.»
افزایش هزینه حمل کالا نیز طبیعتا جزو تبعات جنگ است؛ پیامدی که به سود دریانوردان و به زیان تجار است. حامد درباره این افزایش قیمت می‌گوید:«در شرایط فعلی هزینه حمل به شدت افزایش یافته. ما قبلا که بار را از بندر امام خمینی می‌فرستادیم به بنادر غربی هند، قیمت هر تن بار بین ۲۰ تا ۲۵ دلار بود ولی الان به ۱۴۰ دلار رسیده است؛ چون بیمه‌های یک کشتی در این شرایط، بیمۀ خطر زمان جنگ محسوب می‌ٰشود و قاعدتا بسیار گران است. ضمنا علاوه بر بالارفتن حقوق پرسنل، قیمت سوخت شناور هم به شدت افزایش یافته. قبلا یک تن سوخت ۴۵۰ دلار خریداری می‌شد ولی الان نرخ آن ۱۲۰۰ دلار شده است. این عوامل در کنار عوامل جانبی دیگر، هزینه حمل بار با کشتی را چه در صادرات چه در واردات به شدت افزایش داده است.»
او البته راجع به ارسال کالا از ایران به هند، با توجه به ممنوعیت حرکت کشتی‌های ایرانی به سمت این کشور لازم دید که بیفزاید: «کشتی‌های ایرانی مستقیما به سمت هند نمی‌روند. از آب‌های ایران می‌روند به یکی از کشورهای واسط، آن‌جا در یک بندر می‌ایستند و یک سری تمهیدات انجام می‌هند که نمی‌توان درباره‌شان چیزی گفت. یکی از این تمهیدات، انتقال کشتی به کشتی بار است ولی راه‌های دیگری هم برای انتقال کالا وجود دارد.»
ناوبری در تیررس پهپادها و بازرسی شناورهای تجاری توسط آمریکا
حامد همچنین درباره تعداد آن شصت درصد دریانوردی که هنوز در آب‌های جنوب کار می‌کنند، گفت:«ما نزدیک به دو هزار لنج صیادی و باری داریم که شناورهای چوبی یا فایبرگلاس‌اند. تعداد خدمه لنج بستگی به تناژ لنج دارد. تعداد پرسنل لنج‌ها از پنج نفر تا سی نفر متغیر است. کشتی‌ها هم از پنج نفر خدمه دارند تا چهل نفر. یدک‌کش‌ها و شناورهای کوچک طبیعتا پرسنل‌شان پنج یا شش نفر است. الان حداقل ۳۵ هزار دریانورد همچنان در جنوب ایران مشغول کارند.»
او در خصوص تهدیدهایی که متوجه کشتی‌های تجاری ایران است این طور توضیح داد:«اگرچه کشتی‌های ایرانی که در آب‌های جنوب ایران تردد می‌کنند، نه متعلق به نیروی دریایی ایران هستند و نه از سوی آمریکا تحریم شده‌اند، ولی آمریکا تضمین‌نامه‌ای به آن‌ها برای تردد در آب‌های جنوب نداده و هر آن ممکن است به آن‌ها شلیک کند. الان هر هفته حداقل به یکی دو شناور ایرانی حمله می‌شود. با استفاده از پهپاد و شهپاد به کشتی‌های ایرانی حمله می‌شود. هلی‌کوپتر هم بالای سر شناورهای ایرانی می‌آید و معمولا اخطار می‌دهند تا ببینند بار شناور چیست. اگر بار کشتی کود یا دارو یا ارزاق عمومی باشد، معمولا با کشتی کاری ندارند. گاهی با هلی‌کوپتر نیرو پیاده می‌کنند در کشتی، گاهی هم با شناورهای تندرو کنار کشتی می‌ایستند و انبارهای کشتی را بررسی می‌کنند که مواد منفجره یا کالای ممنوعی در کشتی نباشد. از آغاز جنگ تا الان، تقریبا پانزده بار در کشتی‌های تجاری ما نیرو پیاده کرده‌اند.»
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
تلاش برای تامین کالاهای اساسی و احتمال اعلام «دریابست»
این کاپیتان سابق و مدیر فعلی در حوزۀ راهبریِ دریایی در پایان به یورونیوز گفت:«فعلا آمار دقیقی از میزان ورود کالا از طریق آب‌های جنوب به داخل کشور وجود ندارد ولی جامعه دریانوردان ایران با تمام توانش ایستاده است تا ارزاق به مردم برسد. دریانوردان ما در حال آوردن گندم و جو و ذرت و روغن خوراکی و اقلامی از این دست هستند تا مردم ایران مشکلی بابت خورد و خوراکشان نداشته باشند. اگر جنگ دوباره شروع شود، نهادهای مرتبط با مدیریت دریاها که در راس آن‌ها سازمان بنادر و دریانوردی و البته مرزبانی دریایی قرار دارند ممکن است اعلام دریابست کنند. وقتی هوا خیلی بد می‌شود یا وضعیت جنگی می‌شود، احتمال اعلام دریابست وجود دارد. شاید حتی بنادر را هم ببندند و تاسیسات کنار بنادر را تخلیه کنند چون ممکن است بتوان تاسیسات را دوباره ساخت ولی افراد از دست رفته را دیگر نمی‌توان زنده کرد.»