ورود ترکیه، پاکستان و فرانسه به ترتیبات دفاعی عربستان، همزمان با تشدید درگیری‌ها در ساحل یمن، معادله جنگ با حوثی‌ها و ایران را پیچیده‌تر کرده است. سه تحلیلگر «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» بررسی کرده‌اند که این آرایش تازه چه تغییری در موازنه ایجاد می‌کند و واشنگتن برای مهار حوثی‌ها چه گزینه‌هایی دارد.
در پی تشدید درگیری‌ها در یمن، حملات به دو فرودگاه عربستان سعودی در روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه ۶ و ۷ اکتبر، دست‌کم ۳ کشته و ۳۶ زخمی بر جای گذاشت. سازمان هواپیمایی کشوری عربستان اعلام کرد که در حمله به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در «ریاض» یک نفر کشته و هشت نفر زخمی شدند و در حمله به تاسیسات فرودگاه شهر «ابها» نیز دو نفر جان باختند و ۲۸ نفر زخمی شدند.
آگهی
آگهی
ائتلاف به رهبری عربستان که از نیروهای دولت یمن در برابر حوثی‌های همسو با ایران حمایت می‌کند، اعلام کرد این حملات «بی‌پاسخ نخواهد ماند» و از حمله به بیش از ۸۰ موضع نظامی حوثی‌ها در استان‌های صعده، حدیده، جوف و مارب خبر داد. این ائتلاف همچنین اعلام کرد یک موشک بالستیک حوثی‌ها را در شمال ریاض رهگیری و منهدم کرده است.
همزمان، حوثی‌ها در حمله‌ای به فرودگاه بین‌المللی «عدن» در مناطق تحت کنترل دولت یمن، از موشک‌های بالستیک و پهپادهای حامل مواد منفجره استفاده کردند. وزارت حمل‌ونقل یمن اعلام کرد یکی از موشک‌ها دقایقی پیش از فرود پروازی از قاهره در نزدیکی باند فرودگاه فرود آمده است.
عملیات «سپیده‌دم یمن» (فجر الیمن) که از چهارم اکتبر (۱۲ مهر ۱۴۰۵) با حمایت عربستان آغاز شد، به نیروهای همسو با دولت یمن امکان داده است تا بخشی از مناطق ساحلی راهبردی در نزدیکی تنگه باب‌المندب را پس بگیرند.
نیروهای دولت یمن با پشتیبانی هوایی ائتلاف به رهبری عربستان، این هفته عملیاتی را برای بازپس‌گیری «ذوباب» و مناطق راهبردی نزدیک «باب‌المندب» و شهر «مخا» که حوثی‌ها در ماه سپتامبر تصرف کرده بودند آغاز کردند. ریاض برای حمایت از این عملیات از حدود ۱۰۰ جنگنده استفاده کرده که بیش از ۳۰۰ هدف را هدف قرار داده‌اند.
یمن عرصه رقابت قدرت‌ها
این درگیری‌ها که به نوعی تحت عنوان تسری مناقشه آمریکا و ایران به منطقه توصیف می‌شود، جنگ ۱۲ ساله یمن را بار دیگر تشدید کرده است. سازمان بین‌المللی مهاجرت اعلام کرد شمار افرادی که از آغاز دور اخیر درگیری‌ها آواره شده‌اند، به بیش از ۲۰۰ هزار نفر رسیده است.
هرچند آمریکا همچنان به درخواست ریاض برای حمله هوایی مستقیم به حوثی‌ها خودداری کرده، اما بیش از ۲۰۰ مشاور آمریکایی در زمینه اطلاعات و هدف‌گیری کمک ارائه می‌کنند و آمریکا همچنین سوخت‌رسانی هوایی به هواپیماهای سعودی را در عملیات دفاعی بر عهده دارد.
بریتانیا نیز برای پشتیبانی از فعالیت‌های دفاعی عربستان در حمایت از دولت قانونی یمن، عملیات سوخت‌رسانی را ارائه می‌کند. امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، نیز اعلام کرده فرانسه برای کمک به دفاع از زیرساخت‌های انرژی عربستان در ساحل دریای سرخ، «سرباز، سامانه‌های راداری و سامانه‌های دفاعی» اعزام می‌کند.
در همین حال، ترکیه و پاکستان، که همراه با عربستان عضو «پیمان دفاعی مکه» هستند، ۵ اکتبر از استقرار سریع نیروها و توانمندی‌های خود در عربستان خبر دادند. مقام‌های ترکیه اعلام کرده‌اند این کشور پشتیبانی فنی و دفاعی، از جمله سامانه‌های پدافند هوایی، در اختیار ریاض قرار می‌دهد.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
در سوی دیگر میدان نبرد، ایران از حوثی‌ها حمایت می‌کند و طبق گزارشی که رویترز در ماه ژوئیه منتشر کرد ایران بین ۱۰ تا ۲۱ نیروی سپاه، از جمله فرماندهان ارشد خود را به همراه تجهیزات مرتبط با موشک و پهپاد به یمن منتقل کرده است. در جریان حمله حوثی‌ها در ماه سپتامبر، منابع نظامی یمن به رویترز گفتند فرماندهان سپاه پاسداران در هدایت این عملیات در امتداد ساحل دریای سرخ نقش داشته‌اند.
این منابع همچنین گفتند بر این باورند که این عملیات ایران زیر نظر عبدالرضا شهلایی، از فرماندهان ارشد نیروی قدس، انجام شده است. آقای شهلایی که با نام «حاج یوسف» نیز شناخته می‌شود، فردی است که ایالات متحده برای اطلاعاتی که به دستگیری یا محکومیت او منجر شود، تا ۱۵ میلیون دلار پاداش تعیین کرده است.
البته مقام‌های ایرانی اعلام کرده‌اند که حوثی‌ها برای انجام هر عملیات مستقیما از تهران دستور نمی‌گیرد. منابع ایرانی مدعی شده‌اند که تصمیم برای تصرف مُخا در نهایت توسط خود حوثی‌ها گرفته شد. با این حال، نمی‌توان نقش ایران در ایجاد و تقویت توان نظامی حوثی‌ها و نقش روزافزون آن در مشاوره و هدایت عملیات‌های این گروه را نادیده گرفت.
چرخه تخریب، بازسازی و حمله دوباره حوثی‌ها
حسین عبدالحسین، پژوهشگر اندیشکده آمریکایی «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» (اف‌دی‌دی) در تحلیلی درباره راهبرد عربستان در یمن می‌نویسد که ریاض از نظر فناوری نظامی برتری قابل توجهی دارد، اما چالش اصلی تبدیل این برتری در میدان نبرد به یک نتیجه پایدار سیاسی و نظامی است. با این حال، مشکل فساد و وجود «سربازان خیالی» در نیروهای مسلح یمن باعث شده است که عربستان نتواند بازپس‌گیری برخی مناطق را به‌تنهایی راه‌حل مسئله حوثی‌ها بداند. سربازان خیالی، افراد غیرواقعی یا نیروهای غیرفعالی که در فهرست حقوق‌بگیران ارتش ثبت می‌شوند ولی فرماندهان حقوق آنها را برای خود دریافت می‌کنند.
در عوض، حوثی‌ها از یک گروه شورشی یمنی به تهدیدی منطقه‌ای برای عربستان تبدیل شده‌اند و با توانایی انجام عملیات موشکی، پهپادی و دریایی در فواصل دور، زیرساخت‌های عربستان و کشتیرانی در دریای سرخ را هدف قرار می‌دهند. همزمان، اختلاف ریاض با نیروهای جدایی‌طلب جنوب و کاهش نقش مستقیم امارات، ائتلاف ضدحوثی را تضعیف کرد. عقب‌نشینی سریع نیروهای دولت یمن از مواضع راهبردی در سپتامبر نیز شکنندگی این ساختار نظامی را آشکار کرد.
بر اساس این تحلیل، عربستان برای مقابله پایدار با حوثی‌ها باید ائتلاف موثر نظامی در یمن را بازسازی کند، شایسته‌سالاری نظامی را بر وفاداری‌های جناحی مقدم بداند، «سربازان خیالی» را حذف کند، ساختار فرماندهی یکپارچه‌ای ایجاد کند و با نیروهای جنوب به توافق برسد. همچنین مسئله حوثی‌ها باید در ارتباط با ایران دیده شود و انتقال مشاوران، فناوری موشکی، منابع مالی و تجهیزات از ایران به یمن مختل شود.
آقای عبدالحسین تاکید می‌کند که ریاض باید هدف مشخصی برای «پیروزی» تعریف کند؛ زیرا یک کارزار هوایی نامحدود بدون راهبرد سیاسی، می‌تواند چرخه تخریب، بازسازی و حمله دوباره حوثی‌ها را تکرار کند. از این منظر، مقابله پایدار با حوثی‌ها مستلزم فشار اطلاعاتی مستمر، بازدارندگی نظامی، نیروهای زمینی توانمند یمنی، اختلال در شبکه‌های تامین ایران و تهدید معتبر علیه رهبری و زیرساخت‌های راهبردی حوثی‌ها در واکنش به حمله به عربستان یا کشتیرانی بین‌المللی است.
گزینه‌های بیشتر واشنگتن علیه حوثی‌ها
بریجت تومی، دیگر تحلیلگر این اندیشکده، این سوال را مطرح می‌کند که با این شرایط، مشخص نیست عربستان تا چه زمانی به این نبرد ادامه خواهد داد و آیا نیروهای دولت یمن می‌توانند پیروزی‌های خود در ساحل غربی یمن را به چالشی جدی برای کنترل حوثی‌ها بر شمال این کشور تبدیل کنند یا خیر.
با این حال، او معتقد است واشنگتن حتی در صورت خودداری از حمله مستقیم به مواضع حوثی‌ها، گزینه‌های دیگری برای حمایت از تلاش‌ها علیه این گروه در اختیار دارد. به نوشته او، دولت آمریکا می‌تواند به جای استفاده از گزینه‌های نظامی، فشار اقتصادی و مالی بر حوثی‌ها را تشدید کند و مسیر دسترسی این گروه به منابع مالی بین‌المللی و تجهیزات مورد نیاز برای جنگ را محدود سازد.
او پیشنهاد می‌کند وزارت خزانه‌داری آمریکا مؤسسات مالی، صرافی‌ها و شرکت‌های پوششی مرتبط با حوثی‌ها را که به این گروه برای دسترسی به نظام مالی جهانی یا خرید سلاح و فناوری کمک می‌کنند، هدف تحریم قرار دهد. خانم تومی همچنین خواستار اعمال فشار بر عمان برای جلوگیری از فعالیت‌های مالی حوثی‌ها در این کشور شده و می‌گوید واشنگتن می‌تواند در صورت ادامه این فعالیت‌ها، مؤسسات عمانی مرتبط را نیز در معرض تحریم قرار دهد.
از نگاه او، یکی دیگر از مسیرهای فشار مالی، شناسایی و مسدود کردن کیف‌پول‌های رمزارزی حوثی‌هاست؛ منابعی که به گفته تومی به‌تدریج به یکی از ابزارهای تأمین مالی این گروه تبدیل شده‌اند.
آمریکا و هدفی فراتر از یمن؛ همسویی ترکیه و پاکستان در فشار بر ایران
احمد شعراوی، دیگر تحلیلگر این اندیشکده نیز در مطلب دیگری درباره فعال شدن «پیمان مکه» می‌نویسد که پیوستن ترکیه و پاکستان به اقدامات دفاعی عربستان لزوما حوثی‌ها را از ادامه حملات بازنخواهد داشت. به نوشته او، هر دو کشور به دلیل محدودیت‌های سیاسی و راهبردی، از پیوستن به عملیات تهاجمی عربستان در یمن پرهیز خواهند کرد، هرچند احتمال ارائه حمایت‌های دفاعی از ریاض وجود دارد.
آقای شعراوی می‌گوید الزام ترکیه به دریافت مجوز پارلمان برای اعزام نیرو به خارج و تمایل آنکارا به پرهیز از تقابل با ایران، توان این کشور برای مشارکت مستقیم در جنگ را محدود می‌کند. پاکستان نیز به گفته او، علاوه بر سابقه مخالفت پارلمان با مشارکت در جنگ یمن در سال ۲۰۱۵، با ایران مرز مشترک دارد و ملاحظات داخلی و فرقه‌ای نیز مشارکت مستقیم اسلام‌آباد در جنگ علیه یک گروه مورد حمایت ایران را دشوار می‌کند.
به نوشته این تحلیلگر، اقدامات صرفا دفاعی تحت پیمان مکه تاکنون نتوانسته است رفتار حوثی‌ها را تغییر دهد. از نظر او، فعال شدن سازوکار دفاع جمعی نیز لزوما بازدارندگی ایجاد نکرده و حتی ممکن است حوثی‌ها اتکای عربستان به حمایت خارجی را نشانه‌ای از آسیب‌پذیری این کشور تلقی کنند.
آقای شعراوی در عوض پیشنهاد می‌کند واشنگتن از نقش دفاعی ترکیه و پاکستان برای همسوتر کردن این دو کشور با سیاست آمریکا در قبال ایران استفاده کند. به نوشته او، افزایش نقش آنکارا و اسلام‌آباد در امنیت خلیج فارس نباید تنها به مشارکت در اقدامات دفاعی محدود شود، بلکه باید با همکاری بیشتر با آمریکا برای مقابله با شبکه‌های مرتبط با ایران و گروه‌های نیابتی آن و «اجرای منسجم‌تر تحریم‌های آمریکا» همراه باشد.