با گذشت نزدیک به هفت ماه از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و حمله مرگبار به مدرسه میناب، پنتاگون همچنان نتایج تحقیقات خود درباره این حادثه را منتشر نکرده است. بلومبرگ در گزارشی به نقل از مقامات دخیل در این تحقیقات اعلام کرد که زنجیرهای از خطاهای قابل پیشگیری در پنتاگون به این حادثه انجامید.
صبح روز شنبه ۲۸ فوریه، نخستین روز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، دو موشک «تاماهاوک» به ساختمان و محوطه مدرسه «شجره طیبه» در میناب اصابت کرد. بیش از ۱۵۰ نفر، از جمله دستکم ۱۲۳ کودک، در این حمله کشته شدند.
آگهی
آگهی
مقامات آمریکایی تاکنون بهطور علنی مسئولیت این حمله را نپذیرفتهاند. پنتاگون از ماه مارس تحقیقاتی را برای یافتن علت این حادثه آغاز کرده، اما نتایج آن را هنوز منتشر نکرده است. به گفته مقامات آمریکایی که با بلومبرگ گفتگو کردهاند، این تحقیقات چند ماه است که تقریبا تکمیل شده است. با این حال، سخنگوی پنتاگون به بلومبرگ گفت که تحقیقات درباره این حادثه همچنان ادامه دارد.
هیات حقیقتیاب مستقل سازمان ملل متحد درباره ایران روز پنجشنبه اعلام کرد که دلایل معقولی برای این نتیجهگیری وجود دارد که آمریکا در دو حمله هوایی به ایران، از جمله حمله به این مدرسه، مرتکب جنایت جنگی شده است.
به گزارش بلومبرگ به نقل از مقامات آمریکایی که در تحقیقات داخلی پنتاگون درباره این حادثه مشارکت داشتند، تنها ساعاتی پس از این حادثه، برخی کارکنان وزارت دفاع آمریکا میدانستند که این کشور مسئول این حمله بوده است.
این مقامات، به همراه بیش از ۲۰ منبع مطلع دیگری که با بلومبرگ گفتگو کردهاند، به دلیل حساسیت موضوع خواستار محفوظ ماندن هویتشان شدهاند.
به گفته این مقامات، این حمله نتیجه یک تصمیم فاجعهبار واحد نبود، بلکه از انباشته شدن مجموعهای از تصمیمهای کوچکتر ناشی شد. همچنین بررسیها فرصتهای متعددی را شناسایی کردهاند که میتوانستند مانع وقوع این فاجعه شوند.
فوریت حمله، اطلاعات قدیمی و اتکای بیش از حد به هوش مصنوعی
به گزارش بلومبرگ، دولت آقای ترامپ در روزهای پایانی فوریه خواستار یک حمله هوایی گسترده و کوبنده شد. تنها در ۲۴ ساعت نخست، بیش از هزار هدف در ایران مورد حمله قرار گرفت.
به گفته مقامات مطلع، این دستور زمان لازم برای نهایی کردن اهداف را بهشدت فشرده کرد و حس فوریتی ایجاد کرد که همراه با کاستیهای اطلاعاتی درباره محل، کاهش نیروهای مسئول حفاظت از غیرنظامیان و اتکای بیش از حد به فناوری هوش مصنوعی، زمینه را برای این اشتباه مرگبار فراهم ساخت.
به گفته مقامات آمریکایی، قدیمی بودن اطلاعات یکی از مشکلات بود. اگرچه محل مدرسه «شجره طیبه» در میناب سالها پیش بهعنوان یک مجموعه نظامی شناسایی شده بود، شواهد روشنی وجود داشت که نشان میداد تغییراتی در آن صورت گرفته و کاربریاش عوض شده است. تغییرات فیزیکی ناشی از ساختوسازهای جدید که در تصاویر ماهوارهای قابل مشاهده بودند، به حدود یک دهه قبل بازمیگشتند و این مکان آشکارا بهعنوان مدرسه فعالیت میکرد.
بررسی تصاویر ماهوارهای تجاری، ساخت دیوارها و ورودیهایی را نشان میدهد که محوطه مدرسه را از پایگاه نظامی جدا میکنند. این اقدامات ظاهرا تا سال ۲۰۱۷ تکمیل شده بودند. تصویری متعلق به سال ۲۰۱۸ دیوارهایی با رنگهای روشن را در کنار زمین فوتبال، صفهای محل تجمع دانشآموزان و علامتگذاریهای مخصوص بازی روی زمین نشان میدهد.
به گفته مقامات، برخی تحلیلگران اطلاعاتی آمریکا متوجه این تغییرات شده بودند. بلومبرگ در ماه ژوئن گزارش داد که یکی از تحلیلگران دستکم از سال ۲۰۱۹ تغییرات این محل را شناسایی و توضیحاتی درباره آنها در سامانهای ثبت کرده بود که به پایگاه داده اصلی اطلاعات نظامی مورد استفاده در فرایند هدفگیری متصل نبود.
به گفته این مقامات، برخی کارکنان فرماندهی مرکزی آمریکا، موسوم به «سنتکام»، بیش از حد به هوش مصنوعی تعبیهشده در «سامانه هوشمند میون» (Maven) متکی بودند. این سامانه که محصول شرکت «پالانتیر» (Palantir) است، به کاربران اجازه میدهد با استفاده از نرمافزارهای مجهز به هوش مصنوعی، عملیات پیچیده نظامی را از هدفگیری تا فرماندهی و کنترل مشاهده و هماهنگ کنند. این سامانه دادههای بیش از ۱۵۰ منبع مختلف را با یکدیگر ترکیب میکند و مجموعهای منسجم از اطلاعات را برای کمک به تصمیمگیری فرماندهان ارائه میدهد.
وزارت دفاع آمریکا در یک سال گذشته، میون را با سرعت زیادی به یکی از ارکان اصلی ساختار نظامی این کشور تبدیل کرده است. چند مقام ارشد پیشین ارتش آمریکا اکنون برای «پالانتیر» کار میکنند. شماری از آنها در مقر سنتکام در فلوریدا مجوزهای امنیتی سطح بالا دارند. وظیفه آنها حفظ عملکرد نرمافزار در محیطهای امن نظامی است.
به گفته مقامات، برخی کارکنان سنتکام انتظار داشتند میون اطلاعات قدیمی یا تناقضهای موجود در دادههای اطلاعاتی مربوط به اهداف احتمالی را علامتگذاری کند. با این حال، به گفته سخنگوی پالانتیر، این شرکت «مسئول دادههای پایه یا شناسایی کاستیهای اطلاعاتی نیست» و هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد نرمافزار این شرکت در حمله میناب مقصر بوده است.
به گفته دو فرد آشنا با قراردادهای پالانتیر با پنتاگون، دولت مسئولیت اصلی کیفیت اطلاعات واردشده به میون را بر عهده دارد.
«زنجیره کشتار»
به گفته مقامات آمریکایی، با نزدیک شدن به ۲۸ فوریه، مقامات پنتاگون مامور شدند اهدافی را شناسایی کنند که تصور میکردند حمله به آنها میتواند پیش از آن که تهران فرصت واکنش پیدا کند، نیروهای نظامی ایران را فلج کند.
نیروی دریایی سپاه پاسداران در صدر فهرست اهداف سنتکام قرار داشت. محل مدرسه میناب که همچنان بهاشتباه بهعنوان یکی از تاسیسات سپاه طبقهبندی شده بود، همراه با سایر اهداف احتمالی وارد سامانه میون شد. به گفته افراد دخیل در تحقیقات، این محل در نهایت بهعنوان یکی از اهداف پیشنهادی روز نخست عملیات انتخاب شد.
به گزارش بلومبرگ، مدرسه ابتدایی «شجره طیبه» حدود یک دهه پیش در زمینی ساخته شد که پیشتر در اختیار یکی از یگانهای نیروی دریایی سپاه قرار داشت. پنتاگون چند سال قبل این محل را بهعنوان پایگاه نظامی ثبت کرده بود، اما این ارزیابی پیش از حمله ماه فوریه بهروز نشد.
نیویورکتایمز در ماه ژوئن گزارش داد که مقامات مسئول هدفگیری از تصاویر ماهوارهای استفاده کرده بودند که هفت سال بهروز نشده و وجود مدرسه در این محل را نشان نمیداد. به گفته مقامات دخیل در تحقیقات، بازرسان بر کوتاهی آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا در تغییر طبقهبندی این محل متمرکز شدهاند.
مانند همه اهداف، محل مدرسه میناب نیز وارد فرایند ارزیابی چندمرحلهای شد که در اصطلاح نظامی «زنجیره کشتار» نامیده میشود. بر اساس دکترین نظامی آمریکا و گفتگو با مقامات کنونی و پیشین دفاعی، مراحل این فرایند بهطور سنتی شامل تحلیلگران اطلاعاتی، کارشناسان تحلیل تصاویر، متخصصان هدفگیری، وکلا، فرماندهان عملیاتی و خدمه پرتاب بوده است. به گفته مقامات، امروزه میون در مرکز این عملیات و میان دادههای اطلاعاتی اولیه و مراحل پایانی بررسی قرار دارد.
در درگیریهای گذشته، تهیه فهرست اهداف پیشنهادی، از جمله ارزیابی میزان انطباق آنها با اهداف عملیات، ساعتها زمان کارکنان را میگرفت. به گفته افراد دخیل در بررسی داخلی پنتاگون، بخش زیادی از این کار پیش از حمله آمریکا به ایران، با استفاده از میون در چند دقیقه انجام شد.
مقامات دخیل در تحقیقات پنتاگون به خلاهایی اشاره کردند که پس از برچیده شدن بخش عمده واحدهای «کاهش آسیب به غیرنظامیان» پنتاگون به دست پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، ایجاد شد. به گفته افراد مطلع، شمار نیروهای چند تیم حدود ۹۰ درصد کاهش یافت و به کمتر از ۲۰ نفر رسید. شمار اعضای تیم سنتکام نیز از ۱۰ نفر به یک نفر کاهش یافت.
به گفته مقامات دخیل در تحقیقات داخلی، پیش از حمله هیچیک از اعضای تیم کاهش آسیب به غیرنظامیان، محل مدرسه میناب را بررسی نکرده بود. به گفته این مقامات، این امر هم پیامد کاهش نیروها و هم نتیجه تصمیم به کنار گذاشتن این گروه از برنامهریزیها و عملیات بود.
به گفته آنها، اگرچه چنین بررسیای الزامی نبود، در سالهای اخیر به رویهای عادی تبدیل شده بود. مشخص نیست آیا این بررسیها که شامل ترسیم نقشه محیط غیرنظامی، ارزیابی حضور افراد غیرنظامی و طراحی گزینههای کمخطرتر برای حمله است، میتوانستند برای ایجاد تردید درباره محل مدرسه میناب کافی باشند یا خیر.
پیت هگست چند روز پس از حمله میناب گفت: «آمریکا، صرفنظر از آنچه نهادهای بهاصطلاح بینالمللی میگویند، مرگبارترین و دقیقترین عملیات هوایی تاریخ را به راه انداخته است. همهچیز با شرایط ما و با حداکثر اختیارات انجام میشود؛ بدون قواعد احمقانه درگیری، بدون باتلاق ملتسازی، بدون برنامه دموکراسیسازی و بدون جنگهای بهاصطلاح سیاسیپسند.»